Tweet

Η αποτυχία της διάσκεψης κορυφής ΗΠΑ-Βόρειας Κορέας στο Ανόι [1] έβαλε την διπλωματία στην άμυνα. Ακόμη και μια μικρή συμφωνία θα ήταν καλύτερη από μια καθόλου συμφωνία. Ωστόσο, η στρατηγική της «μέγιστης εμπλοκής» που ξεκίνησε πριν από έναν χρόνο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, παραμένει η καλύτερη προσέγγιση. Για πρώτη φορά σε μια δεκαετία, όταν πρόκειται για σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Βόρειας Κορέας, τα βέλη δείχνουν προς την σωστή κατεύθυνση: Προς τους μειωμένους κινδύνους, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, την πολιτική εξομάλυνση, την οικονομική ολοκλήρωση και, τελικά, την αποπυρηνικοποίηση και την ειρήνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Νότια Κορέα και η Βόρεια Κορέα πρέπει να συνεχίσουν την διαδικασία. Μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα κορυφής, δεν πρέπει κανείς να κρυφτεί. Πρέπει να περιμένει να περάσει ο άσχημος καιρός και στην συνέχεια να ξεκινήσει το σκαρφάλωμα ξανά.

Ο Trump και ο Kim σε χειραψία στην αρχή της συνόδου κορυφής στο Ανόι, τον Μάρτιο του 2019. KCNA
 

------------------------------------------------------------------------

Η απογοήτευση απέναντι στο Ανόι δεν πρέπει να αποκρύπτει ένα ενθαρρυντικό γεγονός: Για πρώτη φορά εδώ και πολύ καιρό, οι κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βόρειας Κορέας διαπραγματεύονται με καλή πίστη. Η ομάδα Trump και η ομάδα Kim αναζητούν πρακτικούς τρόπους για να σημειώσουν σοβαρή πρόοδο προς την κατεύθυνση της ειρήνης, της εξομάλυνσης και της αποπυρηνικοποίησης. Από τις αρχές του 2018, έχουν κάνει μια σειρά συμβιβασμών. Η σημαντικότερη ήταν η αναστολή των βορειοκορεατικών πυρηνικών και πυραυλικών δοκιμών και των κοινών στρατιωτικών ασκήσεων μεγάλης κλίμακας ΗΠΑ-Νότιας Κορέας. Οι αξιωματούχοι της διοίκησης Trump μάλλον είχαν τόσες ή και περισσότερες συνομιλίες με τους Βορειοκορεάτες ομολόγους τους σε ένα χρόνο από όσες οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Obama σε δύο θητείες. Προσθέστε την τεράστια βελτίωση της ποσότητας και της ποιότητας της επαφής μεταξύ Σεούλ και Πιονγκγιάνγκ και αυτό είναι πολλές συζητήσεις που αντισταθμίζουν τους κινδύνους ενός πολέμου.

Οι φιλελεύθεροι επικριτές του Trump τον επιπλήττουν ότι νομιμοποίησε έναν βάναυσο δικτάτορα. Αλλά φαίνεται να έχουν ξεχάσει πόσο κοντά ήταν ο Μπιλ Κλίντον στο λυκόφως της προεδρίας του στο να πραγματοποιήσει μια σύνοδο κορυφής στην Πιονγκγιάνγκ με τον Kim Jong Il. Πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τα λόγια του τότε υποψήφιου Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος το 2008 κατηγόρησε την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Μπους με το επιχείρημα ότι «η ιδέα ότι κάπως το να μην μιλάμε με χώρες είναι τιμωρία γι’ αυτές ... είναι γελοία». Δεν έβαλαν οι σύνοδοι κορυφής τον Κιμ στην εξουσία -ο πατέρας και ο παππούς του διατήρησαν τον έλεγχο και τη «νομιμοποίηση» επί επτά δεκαετίες χωρίς να συναντήσουν έναν πρόεδρο των ΗΠΑ -ούτε τον κρατούν εκεί.

Ωστόσο, ο διάλογος επιτρέπει στους Αμερικανούς διπλωμάτες να κατανοήσουν καλύτερα το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, να δημιουργήσουν σχέσεις με τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην άλλη πλευρά και να βρουν μια πορεία προς μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων. Ταυτόχρονα, οι εικόνες της συνόδου κορυφής στέλνουν ένα θετικό -και δυνητικά απελευθερωτικό- μήνυμα στους μέσους Βορειοκορεάτες: Ότι η εποχή των εχθρικών σχέσεων με τη μόνη υπερδύναμη του κόσμου έρχεται στο τέλος της και δεν χρειάζεται πλέον να ζουν σε ένα κράτος-φρούριο.

Πού θα πάει, λοιπόν, μετά η διαδικασία προσέγγισης; Ο Trump και ο Kim έμοιαζαν λίγο ταπεινωμένοι αφότου δεν τα κατάφεραν στην δεύτερη σύνοδο κορυφής τους. Οι σκληροπυρηνικοί και στις δύο πλευρές φαίνεται να έχουν το πάνω χέρι, με δορυφορικές εικόνες της Βόρειας Κορέας να υπονοούν την επανάληψη δοκιμών πυραύλων και ανώτερους αξιωματούχους στην Ουάσινγκτον που προειδοποιούν για την δυνατότητα επιβολής κυρώσεων. Ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, Moon Jae-in, θα πρέπει να δώσει εκ νέου ενέργεια στην διαδικασία. Οι δύο Κορέες ήταν έτοιμες για την δεύτερη φάση της συμφιλίωσης, την οποία ο Moon ήλπιζε να αποκαλύψει αμέσως μετά από μια συμφωνία στο Ανόι. Τώρα, θα πρέπει να πιέσει προς τα εμπρός αν θέλει να ξεκολλήσει τον Trump και τον Kim.

Ευτυχώς, υπάρχει ένα έτοιμο μέσο για να γίνει αυτό: Ο Moon θα πρέπει να παροτρύνει τον Kim να κάνει την επίσκεψή του στην Σεούλ το συντομότερο δυνατό. Ο Kim συμφώνησε να επισκεφθεί τον Νότο κατά την διάρκεια της επίσκεψης του Moon στην Πιονγκγιάνγκ το Σεπτέμβριο. Για τους Νοτιοκορεάτες το να βλέπουν εικόνες του Κιμ στην πρωτεύουσά τους, να έχει έρθει με πνεύμα ειρήνης και να εμπλέκεται με τους πολίτες, όπως έκανε στην Σιγκαπούρη και στο Ανόι, θα μπορούσε να είναι μεταμορφωτικό. Θα υπάρξουν, βεβαίως, διαμαρτυρίες, αλλά μόνο θα προσθέσουν στην σημασία της προθυμίας του Κιμ να διασχίσει τα σύνορα, σηματοδοτώντας στη Νότια Κορέα και στον κόσμο ότι κάτι νέο -και ιστορικό- είναι σε λειτουργία.

Κατά την διάρκεια της φιλοξενίας του Κιμ, ο Moon μπορεί να ξεκινήσει να γεφυρώνει το χάσμα που αποκαλύφθηκε στο Ανόι. Η μια ή και οι δύο πλευρές στην σύνοδο κορυφής προφανώς ζήτησαν πάρα πολλά, πολύ σύντομα. Ο Kim ήθελε να καταργηθούν οι τελευταίες κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τα πέντε ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ο Trump ήθελε να διαλυθούν ολόκληρα τα προγράμματα πυρηνικών, πυραύλων και βιοχημικών όπλων της Βόρειας Κορέας, μαζί με έναν κατάλογο που οι επιθεωρητές των ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να ελέγξουν την καταστροφή τους. Παραμένει ασαφές ποιος το παράκανε πρώτος˙ όπως και στην μεγάλη ταινία του Kurosawa, «Rashomon», η αλήθεια του θέματος μπορεί να είναι αδιαχώριστη από την οπτική γωνία του παρατηρητή. Σε κάθε περίπτωση, το μη χείρον, βέλτιστον. Έτσι πέφτει στον Moon να ανακαλύψει ξανά το τι είναι δυνατόν.

Ένας τρόπος να παρακαμφθεί το αδιέξοδο θα μπορούσε να είναι η παροχή στον Kim εγγυήσεων ασφάλειας ως τμήμα ενός πακέτου κινήτρων. Η προτεινόμενη συμφωνία στο Ανόι μπορεί να είχε υποφέρει από την υποκείμενη ασυμμετρία μεταξύ των θυσιών ασφαλείας που είχαν ζητηθεί από τον Kim και των οικονομικών ανταμοιβών που ο Trump ήταν διατεθειμένος να τείνει. Σε μια συνέντευξη Τύπου τα μεσάνυχτα της ημέρας που κατέρρευσε η σύνοδος κορυφής, ο υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Κορέας το υπονόησε αυτό, όταν είπε [2]: «Προτείναμε την κατάργηση των μερικών κυρώσεων ως αντίστοιχα μέτρα. Αυτό έγινε επειδή θα ήταν ακόμη πιο απαιτητικό για τις ΗΠΑ να αναλάβουν δράση στον στρατιωτικό τομέα, αν και η εγγύηση ασφάλειας είναι πιο σημαντική για εμάς κατά την διαδικασία λήψης του μέτρου αποπυρηνικοποίησης». Η Βόρεια Κορέα, με άλλα λόγια, φαίνεται να βλέπει μια αμερικανική εγγύηση ασφάλειας ως τον τελικό στόχο, αλλά αναγνωρίζει ότι είναι ένα σημαντικό αίτημα. Ο Moon πρέπει να τραβήξει με προσοχή αυτό το νήμα. Η σωστή ισορροπία μεταξύ των οικονομικών στοιχείων και των στοιχείων ασφαλείας δεν θα είναι εύκολη. Στο Ανόι, ο Trump ίσως να έχει υπογραμμίσει την πιθανότητα οικονομικής επιτυχίας της Βόρειας Κορέας πάρα πολύ έντονα, πιστεύοντας ότι μόνο τα καρότα θα μπορούσαν να προσελκύσουν τον Kim προς την αποπυρηνικοποίηση. Ο Τραμπ έχει δίκιο ότι ο Kim θέλει οικονομική ανάπτυξη. Αλλά παρόλο που η επιθυμία του Κιμ για οικονομική ανάπτυξη έχει βοηθήσει να τεθούν οι βάσεις για την ειρήνη και την διαδικασία αποπυρηνικοποίησης, αυτή η διαδικασία πρέπει να είναι σταδιακή. Οι Κινέζοι έχουν μια παροιμία για τον αγρότη που τραβάει τους βλαστούς του ρυζιού για να τους κάνει να αναπτυχθούν ταχύτερα. Ο Moon μπορεί να βοηθήσει να μπουν οι βλαστοί ξανά μέσα στο έδαφος.

Με το να μεσολαβήσει μεταξύ του Trump και του Kim, ο Moon μπορεί να καθαρίσει τον δρόμο για τις αναμενόμενες προσπάθειες σε επίπεδο εργασίας (working-level) από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ. Ίσως μια ενδιάμεση συμφωνία να μπορεί να ανακοινωθεί και να εφαρμοστεί χωρίς την φανφάρα μιας συνόδου κορυφής. Ή ίσως η επόμενη σύνοδος κορυφής μπορεί να είναι τριμερής, με τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και των δύο Κορεών να συναντώνται για πρώτη φορά για να κηρύξουν το τέλος του πολέμου και να ξεκινήσουν την επόμενη φάση της διαδικασίας ειρήνευσης και αποπυρηνικοποίησης.

Οι σχολιαστές δεν πρέπει να ενθαρρύνουν τον Trump επειδή ήταν πρόθυμος να φύγει [από την σύνοδο κορυφής] ούτε να τον επιτιμήσουν επειδή πήγε στο Ανόι εξ’ αρχής. Οι διαπραγματεύσεις δημιούργησαν μια σπάνια ευκαιρία να αλλάξει η τροχιά της Βόρειας Κορέας και οι σχέσεις της με τη Νότια Κορέα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον υπόλοιπο κόσμο. Ο Trump προσπάθησε να πατήσει το γκάζι στο Ανόι και βγήκε από την στροφή. Όμως, το κοκάλωμα των φρένων στην διπλωματία, ή ακόμα το να μπει η όπισθεν, θα ήταν τραγικό λάθος. Αργά και σταθερά κερδίζεται ο αγώνας.

Ο JOHN DELURY είναι αναπληρωτής καθηγητής στην μεταπτυχιακή Σχολή Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Yonsei.

Foreign Affairs

http://www.foreignaffairs.gr/articles/72192/john-delury/i-notia-korea-mporei-na-sosei-tis-pyrinikes-synomilies?page=show

https://www.foreignaffairs.com/articles/north-korea/2019-03-07/south-korea-can-save-nuclear-talks