Υπογεννητικότητα: Η μεγάλη δημογραφική πρόκληση που απειλεί το μέλλον της Ελλάδας

Πίσω από τα στατιστικά στοιχεία κρύβεται ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα: η υπογεννητικότητα. Τα νεότερα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα εντονότερη δημογραφική κρίση, η οποία επηρεάζει όχι μόνο το μέγεθος αλλά και τη σύνθεση του πληθυσμού.

Στις αρχές του μήνα δημοσιεύθηκαν τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών σχετικά με τις ληξιαρχικές πράξεις που καταγράφηκαν από την αρχή του έτους έως και τον Μάιο. Από αυτά προκύπτει ότι σε σύνολο 882 ληξιαρχείων, τα 717 δεν κατέγραψαν ούτε μία γέννηση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 59 νησιωτικά ληξιαρχεία, ενώ σε 36 δημοτικές ενότητες της Αττικής δεν σημειώθηκε καμία γέννηση κατά το εξεταζόμενο διάστημα.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρων Κοτζαμάνης, τα συγκεκριμένα στοιχεία αντανακλούν κυρίως το πού πραγματοποιούνται οι τοκετοί, καθώς οι γεννήσεις συγκεντρώνονται σε μεγάλες δημοτικές ενότητες όπου λειτουργούν μεγάλα μαιευτήρια. Ωστόσο, η διαρκής μείωση των γεννήσεων αποτελεί μια εξαιρετικά ανησυχητική εξέλιξη για τη δημογραφική προοπτική της χώρας.

Σύμφωνα με σχετική μελέτη, το 2024 σε 66 από τις 1.035 δημοτικές ενότητες της Ελλάδας δεν καταγράφηκε ούτε μία γέννηση. Όπως εκτιμά ο κ. Κοτζαμάνης, ο αριθμός αυτός ενδέχεται σήμερα να προσεγγίζει τις 75 έως 80 περιοχές, ενώ οι συνολικές γεννήσεις για το 2025 πιθανότατα θα υποχωρήσουν κάτω από τις 65.000, καταγράφοντας νέα μείωση σε σχέση με πέρυσι.

Δημογραφική συρρίκνωση και γήρανση

Οι ελάχιστες ή μηδενικές γεννήσεις που παρατηρούνται σε πολλές περιοχές της χώρας αποτελούν σαφή ένδειξη της δημογραφικής γήρανσης και της πληθυσμιακής συρρίκνωσης. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που ξεπερνά τα όρια μιας στατιστικής καταγραφής και συνδέεται με βαθύτερες κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές ανισορροπίες, ιδιαίτερα στις αγροτικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές.

Η μείωση του αριθμού των νέων κατοίκων, η εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα νέα ζευγάρια στη δημιουργία οικογένειας και η συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν οδηγήσει πολλές τοπικές κοινωνίες σε σταδιακή πληθυσμιακή αποδυνάμωση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο 2020-2025 το 35,5% των δημοτικών ενοτήτων της χώρας κατέγραψε έως και 60 γεννήσεις συνολικά μέσα σε έξι χρόνια. Η εικόνα αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη σε περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Πελοποννήσου.

Ευρωπαϊκή τάση με ελληνικές ιδιαιτερότητες

Η πτώση των γεννήσεων δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Σε ολόκληρη την Ευρώπη καταγράφεται υποχώρηση της γεννητικότητας, ακόμη και σε χώρες που παραδοσιακά εμφάνιζαν υψηλότερες επιδόσεις, όπως οι σκανδιναβικές.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2024 γεννήθηκαν περίπου 3,55 εκατομμύρια παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκριτικά, το υψηλότερο επίπεδο είχε καταγραφεί το 1964 με 6,8 εκατομμύρια γεννήσεις. Έκτοτε ακολούθησε μακροχρόνια πτωτική πορεία, με τον αριθμό των γεννήσεων να υποχωρεί στα 4,36 εκατομμύρια το 2002 και στα 4,09 εκατομμύρια το 2021.

Το 2024, το 35,1% των γεννήσεων στην ΕΕ αφορούσε δεύτερο παιδί, το 12,1% τρίτο παιδί και το 6,2% τέταρτο ή επόμενο παιδί. Στην Ελλάδα, αντίθετα, σχεδόν οι μισές γεννήσεις (48,1%) αφορούσαν την απόκτηση πρώτου παιδιού.

Η πτώση της γονιμότητας

Παράλληλα, μειώνεται και ο δείκτης γονιμότητας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.

Αντίστοιχη πτωτική τάση καταγράφεται και σε χώρες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πρότυπα δημογραφικής σταθερότητας. Στη Φινλανδία ο δείκτης γονιμότητας υποχώρησε από 1,32 το 2022 σε 1,25 το 2024, ενώ στη Σουηδία μειώθηκε από 1,67 το 2021 σε 1,43 το 2024.

Όπως εξηγεί ο Βύρων Κοτζαμάνης, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, παρά την ύπαρξη πιο ανεπτυγμένων πολιτικών στήριξης της οικογένειας, πολλοί νέοι καθυστερούν ή αποφεύγουν την τεκνοποίηση εξαιτίας της αβεβαιότητας για το μέλλον και των διεθνών εξελίξεων. Στην Ελλάδα, ωστόσο, οι αιτίες είναι συχνά πιο πρακτικές και συνδέονται κυρίως με το υψηλό κόστος στέγασης, την οικονομική ανασφάλεια και τις δυσκολίες δημιουργίας ανεξάρτητου νοικοκυριού.

Η εικόνα που διαμορφώνεται αναδεικνύει ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους αριθμούς των γεννήσεων, αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και τη βιωσιμότητα ολόκληρων περιοχών της χώρας. Χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, η πληθυσμιακή συρρίκνωση αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια, επηρεάζοντας καθοριστικά την πορεία της Ελλάδας.

Η αγορά εργασίας αλλάζει: Ποια επαγγέλματα θα κυριαρχήσουν έως το 2035

Η τεχνητή νοημοσύνη, οι αυτοματισμοί και η ψηφιακή μετάβαση μεταμορφώνουν με γρήγορους ρυθμούς την αγορά εργασίας, δημιουργώντας νέα επαγγέλματα και ειδικότητες, ενώ παράλληλα περιορίζουν ή αντικαθιστούν παραδοσιακές θέσεις εργασίας.

Σύμφωνα με τον δείκτη Iceberg Index του MIT, η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη τη δυνατότητα να υποκαταστήσει περίπου το 11,7% των σημερινών θέσεων εργασίας, αλλάζοντας ουσιαστικά τα προσόντα και τις δεξιότητες που θα αναζητούν οι επιχειρήσεις στο μέλλον.

Η Ελλάδα παραμένει ουραγός στις ψηφιακές ειδικότητες

Παρά τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για επαγγελματίες πληροφορικής, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης.

Ειδικοί ICT ως ποσοστό της συνολικής απασχόλησης (2025)

Γραφική απεικόνιση

Σουηδία       █████████ 8,9%

Λουξεμβούργο  █████████ 8,7%

Φινλανδία     ████████  7,8%

Μ.Ο. ΕΕ       █████     5,0%

Ιταλία        ████      3,8%

Ρουμανία      ██▋       2,7%

Ελλάδα        ██▌       2,5%

Παράλληλα, το επάγγελμα εξακολουθεί να είναι έντονα ανδροκρατούμενο, καθώς το 80,5% των εργαζομένων στον κλάδο ICT στην Ευρώπη είναι άνδρες και μόλις το 19,5% γυναίκες.

Γιατί η Ελλάδα υστερεί στην πληροφορική

Οι βασικότεροι λόγοι είναι:

1. Brain Drain

Πολλοί Έλληνες προγραμματιστές, μηχανικοί λογισμικού και ειδικοί τεχνολογίας εργάζονται στο εξωτερικό ή παρέχουν υπηρεσίες εξ αποστάσεως σε ξένες εταιρείες που προσφέρουν υψηλότερες αμοιβές.

2. Χαμηλότερες αμοιβές

Οι μισθοί στον εγχώριο τεχνολογικό κλάδο παραμένουν αισθητά χαμηλότεροι από εκείνους άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

3. Δομή της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική αγορά αποτελείται κυρίως από μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα ή την ανάγκη να προσλάβουν εξειδικευμένο προσωπικό ICT.

4. Αναντιστοιχία δεξιοτήτων

Υπάρχει συχνά απόσταση μεταξύ των γνώσεων που αποκτούν οι φοιτητές και των εξειδικευμένων δεξιοτήτων που ζητά η αγορά σε τομείς όπως:

Τεχνητή νοημοσύνη

Κυβερνοασφάλεια

Cloud Computing

Big Data

Internet of Things (IoT)

Τα επαγγέλματα του μέλλοντος σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας

Ο Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας καταγράφει ως επαγγέλματα υψηλής ζήτησης για την επόμενη δεκαετία:

Ψηφιακή οικονομία & τεχνολογία

Μηχανικοί Δικτύων και Βάσεων Δεδομένων

Μηχανικοί Ανάπτυξης Λογισμικού

Τεχνικοί Υπολογιστικών Συστημάτων και Δικτύων

Μηχανικοί Internet of Things (IoT)

Τεχνικοί Αυτοματισμών

Ηλεκτρονικοί Κτιρίων και Smart Buildings (KNX)

Βιομηχανία & τεχνικά επαγγέλματα

Τεχνικοί Βιομηχανικών Εγκαταστάσεων

Ψυκτικοί προηγμένων συστημάτων

Ηλεκτρολόγοι δικτύων και εγκαταστάσεων

Χειριστές μηχανημάτων έργου

Υγεία

Γιατροί και επαγγελματίες υγείας

Προσωπικό νοσηλευτικής φροντίδας

Χειριστές και συντηρητές ιατρικού εξοπλισμού

Τρόφιμα και εφοδιαστική αλυσίδα

Στελέχη ασφάλειας και ποιότητας τροφίμων

Εξειδικευμένα στελέχη logistics

Στελέχη προώθησης εξαγωγών

Ποιες θέσεις θα ανοίξουν περισσότερο έως το 2035

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του CEDEFOP, οι μεγαλύτερες ανάγκες προσωπικού στην Ελλάδα προέρχονται τόσο από την ανάπτυξη της οικονομίας όσο και από την αντικατάσταση εργαζομένων που θα συνταξιοδοτηθούν.

Οι 10 ειδικότητες με τη μεγαλύτερη ζήτηση

Διάγραμμα ζήτησης

Προσωπικές υπηρεσίες        ██████████████████████████ 337.718

Πωλήσεις                    ████████████████████       269.655

Υπάλληλοι γραφείου          ███████████                144.425

Οδηγοί/Χειριστές            █████████                  128.274

Εκπαιδευτικοί              █████████                  122.011

Υγεία                       █████████                  119.928

Διοίκηση επιχειρήσεων       ██████                      81.837

Οι τεχνολογικές ειδικότητες που ξεχωρίζουν

Παρότι οι αριθμοί είναι μικρότεροι από εκείνους των πωλήσεων ή της υγείας, οι ψηφιακές ειδικότητες παρουσιάζουν υψηλή προστιθέμενη αξία και σημαντικά υψηλότερες αμοιβές.

Ποια επαγγέλματα συρρικνώνονται

Οι αυτοματισμοί και η ψηφιοποίηση οδηγούν σε μείωση ορισμένων παραδοσιακών θέσεων:

Πρόκειται για ειδικότητες που επηρεάζονται άμεσα από:

λογισμικά διαχείρισης,

ψηφιακές πλατφόρμες,

ηλεκτρονικές κρατήσεις,

αυτοματοποιημένα συστήματα εξυπηρέτησης,

εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Συμπέρασμα

Η εικόνα της αγοράς εργασίας έως το 2035 δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα καταργήσει μόνο θέσεις εργασίας, αλλά θα δημιουργήσει και νέες ανάγκες. Οι μεγαλύτερες ευκαιρίες θα εντοπίζονται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:

Πληροφορική και ψηφιακές τεχνολογίες

Υγεία και προσωπική φροντίδα

Τεχνικά και βιομηχανικά επαγγέλματα

Εκπαίδευση και εξειδικευμένες υπηρεσίες

Για τους νέους που επιλέγουν σήμερα σπουδές ή επαγγελματική κατεύθυνση, οι τομείς της τεχνολογίας, της μηχανικής, της υγείας και των αυτοματισμών συγκεντρώνουν τις ισχυρότερες προοπτικές απασχόλησης και τις υψηλότερες πιθανότητες επαγγελματικής εξέλιξης κατά την επόμενη δεκαετία.