Ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο με την υπόσχεση να βάλει τέλος στην εκρηκτική διόγκωση των αμερικανικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Η ατζέντα του περιλάμβανε μικρότερο ομοσπονδιακό κράτος, περιορισμό των δαπανών, αποφυγή νέων πολέμων και ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη που θα επέτρεπε τη σταδιακή σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών.

Η μέχρι τώρα πορεία, ωστόσο, απέχει σημαντικά από αυτή την εικόνα. Στους πρώτους 19 μήνες της δεύτερης θητείας του, το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ οι ομοσπονδιακές δαπάνες όχι μόνο δεν μειώθηκαν, αλλά συνέχισαν να αυξάνονται.

Την ίδια στιγμή, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους διογκώνεται, καθώς οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων έχουν κινηθεί σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Έτσι, η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ολοένα πιο δύσκολο δημοσιονομικό λογαριασμό.

Ο λογαριασμός έρχεται αργότερα

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την αμερικανική οικονομία δεν είναι απαραίτητα το ύψος του χρέους σήμερα, αλλά η δυναμική με την οποία αυτό αυξάνεται.

Όσο περισσότερα δολάρια απαιτούνται για την πληρωμή τόκων, τόσο μικρότερο είναι το περιθώριο που απομένει για δημόσιες επενδύσεις, άμυνα, κοινωνικές παροχές ή μέτρα αντιμετώπισης μιας νέας οικονομικής κρίσης.

Κάποια στιγμή, σύμφωνα με ειδικούς στα δημόσια οικονομικά, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε πολιτικά δύσκολες λύσεις: υψηλότερους φόρους, περιορισμό κοινωνικών δαπανών ή έναν συνδυασμό των δύο.

Η Μάγια ΜακΓκίνις, πρόεδρος της Committee for a Responsible Federal Budget, υποστηρίζει ότι η σημερινή δημοσιονομική κατάσταση δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχία της οικονομικής πολιτικής Τραμπ. Παρότι οι σημερινές ανισορροπίες έχουν δημιουργηθεί μέσα από δεκαετίες πολιτικών επιλογών, η σημερινή κυβέρνηση έχει πλέον κεντρικό ρόλο στον καθορισμό της ατζέντας.

Οι φορολογικές μειώσεις επιβαρύνουν τον λογαριασμό

Ο Τραμπ έχει αυξήσει τις δαπάνες κατά τη διάρκεια και των δύο προεδρικών θητειών του.

Οι φορολογικές μειώσεις της πρώτης θητείας του εκτιμάται ότι πρόσθεσαν περίπου 8,4 τρισ. δολάρια στο δημόσιο χρέος, ενώ η νομοθεσία της δεύτερης θητείας του για τη φορολογία και τη μετανάστευση αναμένεται να προσθέσει ακόμη 4,7 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το Congressional Budget Office.

Η βασική υπόσχεση ήταν ότι οι μειωμένοι φόροι και η ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας θα δημιουργούσαν τόσο ισχυρή ανάπτυξη, ώστε ένα σημαντικό μέρος του δημοσιονομικού κόστους να αντισταθμιστεί.

Μέχρι σήμερα, όμως, η δυναμική αυτή δεν έχει υλοποιηθεί στον βαθμό που απαιτείται για να αλλάξει την πορεία του χρέους.

Πρόβλημα δεκαετιών και για τα δύο κόμματα

Η δημοσιονομική κρίση των ΗΠΑ δεν αποτελεί αποκλειστικά δημιούργημα του Τραμπ ούτε μπορεί να αποδοθεί μόνο στους Ρεπουμπλικανούς.

Οι φορολογικές μειώσεις των Ρόναλντ Ρίγκαν και Τζορτζ Μπους συνέβαλαν στη διεύρυνση των ελλειμμάτων, ενώ οι πολεμικές επιχειρήσεις της εποχής Μπους δημιούργησαν επιπλέον δημοσιονομικές ανάγκες.

Από την άλλη πλευρά, οι Δημοκρατικοί προχώρησαν σε μεγάλες δαπάνες για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και, αργότερα, της πανδημίας.

Η εξαίρεση υπήρξε η δεύτερη θητεία του Μπιλ Κλίντον, όταν η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη σε συνδυασμό με δημοσιονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις οδήγησε σε περιορισμένα ετήσια πλεονάσματα.

Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν εισέλθει σε μια περίοδο όπου οι παλαιότερες δημοσιονομικές επιλογές συναντούν μια νέα και ιδιαίτερα δυσμενή δημογραφική πραγματικότητα.

Η δημογραφική «βόμβα»

Η συνταξιοδότηση της γενιάς των baby boomers αυξάνει την πίεση στα δύο μεγαλύτερα ομοσπονδιακά προγράμματα κοινωνικής προστασίας, το Social Security και το Medicare.

Ο αριθμός των εργαζομένων που χρηματοδοτούν μέσω των φόρων μισθοδοσίας τα συγκεκριμένα προγράμματα αυξάνεται πολύ πιο αργά σε σχέση με τον αριθμό των δικαιούχων.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χωρίς νέες φορολογικές μειώσεις, πολέμους ή έκτακτες δαπάνες, η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει ένα αυξανόμενο διαρθρωτικό πρόβλημα.

Η δημογραφική αλλαγή περιορίζει παράλληλα και τη δυνατότητα της οικονομίας να στηρίζεται επ' αόριστον σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Μετατοπίζεται το φορολογικό βάρος

Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να αλλάξει τη δομή των δημοσίων εσόδων, μεταξύ άλλων μέσω υψηλότερων δασμών και χαμηλότερων εταιρικών φορολογικών συντελεστών.

Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από μεγαλύτερη επιβάρυνση των εργαζομένων και των νοικοκυριών, γεγονός που προκαλεί συζήτηση για το ποιοι τελικά σηκώνουν το μεγαλύτερο μέρος του δημοσιονομικού βάρους.

Η Ρομίνα Μποτσία του Cato Institute υποστηρίζει ότι οι Ρεπουμπλικανοί αναζητούν ολοένα περισσότερο εναλλακτικούς τρόπους αύξησης των εσόδων, προκειμένου να αποφύγουν τις πολιτικά δύσκολες αλλαγές στα προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης.

Έτσι, η αμερικανική δημοσιονομική συζήτηση μετατρέπεται σταδιακά σε ζήτημα κατανομής του κόστους: ποιος θα πληρώσει για τη διόγκωση του χρέους;

Το χρέος αρχίζει να επηρεάζει ήδη την οικονομία

Οι δημοσιονομικές πιέσεις δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα πρόβλημα για το μέλλον.

Η άνοδος των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων αυξάνει το κόστος δανεισμού για την κυβέρνηση και, μέσω της αγοράς, επηρεάζει και τα επιτόκια που αντιμετωπίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Τα στεγαστικά δάνεια παραμένουν ακριβά, ενώ η αύξηση του κόστους χρήματος περιορίζει την αγοραστική δύναμη και τις επενδύσεις.

Παράλληλα, όταν οι αποδόσεις των Treasuries αυξάνονται, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις και από άλλα περιουσιακά στοιχεία, αυξάνοντας συνολικά το κόστος κεφαλαίου στην οικονομία.

Με άλλα λόγια, το αυξανόμενο χρέος μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: υψηλότερο χρέος, μεγαλύτερες πληρωμές τόκων, υψηλότερες ανάγκες δανεισμού και ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις αποδόσεις.

Το στοίχημα της ανάπτυξης

Ο Τραμπ εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η οικονομική του πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε θεαματική αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, ακόμη και της τάξης του 20% ετησίως.

Για να αλλάξει όμως πραγματικά η δημοσιονομική εικόνα των ΗΠΑ, απαιτείται ανάπτυξη πολύ ισχυρότερη από τους ιστορικούς ρυθμούς για παρατεταμένο χρονικό διάστημα.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αβεβαιότητα.

Ακόμη και μια ισχυρή οικονομία δεν αρκεί από μόνη της όταν οι δαπάνες για τόκους, κοινωνική ασφάλιση και Medicare αυξάνονται ταχύτερα από τα έσοδα.

Το ζήτημα επομένως δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να δανείζονται. Μπορούν. Το κρίσιμο ερώτημα είναι για πόσο ακόμη μπορούν να αυξάνουν το χρέος χωρίς η αγορά να απαιτήσει ένα πολύ υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης.

Η δύσκολη επιλογή που πλησιάζει

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος των 40 τρισ. δολαρίων αποτελεί πλέον ένα μέγεθος που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Η πραγματική δημοσιονομική δοκιμασία για την Ουάσιγκτον, όμως, δεν θα έρθει απαραίτητα όταν το χρέος φτάσει κάποιο συγκεκριμένο επίπεδο. Θα έρθει όταν το κόστος εξυπηρέτησής του αρχίσει να περιορίζει τόσο έντονα τις κυβερνητικές επιλογές, ώστε οι πολιτικοί να αναγκαστούν να λάβουν αποφάσεις που σήμερα αποφεύγουν.

Τότε θα τεθεί το πραγματικό δίλημμα: περισσότεροι φόροι, λιγότερες παροχές ή ακόμη υψηλότερο χρέος.

Και όσο η αμερικανική πολιτική καθυστερεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η τελική λύση να επιβληθεί όχι από το Κογκρέσο, αλλά από τις ίδιες τις αγορές ομολόγων.