|
------------------
Κάθε χρόνο στις αρχές Σεπτεμβρίου, η Ελλάδα
ξεκινάει την πολιτική της σεζόν με μια ομιλία
του πρωθυπουργού κατά την έναρξη της Διεθνούς
Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Αυτό το έτος δεν ήταν
διαφορετικό. Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας
άνοιξε την εκδήλωση με μια αισιόδοξη ομιλία
σχετικά με την ανάκαμψη της οικονομίας και το
πώς η Ελλάδα σύντομα θα «αποφοιτήσει» από τις
συμφωνίες διάσωσης. Ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνησή
του είχε αποκτήσει πολύτιμη εμπειρία από την
επίβλεψη προγραμμάτων λιτότητας και είχε μάθει
από τα λάθη της στην διαχείριση της κρίσης του
χρέους. Έτσι, σύμφωνα με τον Τσίπρα, «δεν είναι
τώρα η ώρα να εμπιστευθούμε την μοίρα της
Ελλάδας στην αντιπολίτευση» -τα κόμματα που
εκείνος ισχυρίζεται ότι δημιούργησαν την
συνεχιζόμενη κοινωνικοοικονομική κρίση της
Ελλάδας.
Ο πρωθυπουργός της Ελλάδος, Αλέξης Τσίπρας, σε
ομιλία του στην κεντρική επιτροπή του
κυβερνώντος κόμματος ΣΥΡΙΖΑ, στην Αθήνα, στις 11
Φεβρουαρίου 2017. MICHALIS KARAGIANNIS / REUTERS
---------------------------------------------------
Μια εβδομάδα αργότερα, καθώς η έκθεση έφτανε στο
τέλος της, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αρχηγός του
βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης, της
κεντροδεξιάς Νέας Δημοκρατίας (ΝΔ), αντέκρουσε
τον Τσίπρα. Ο πρωθυπουργός, υποστήριξε ο
αντίπαλός του, δεν έλεγε στον ελληνικό λαό την
αλήθεια για τα προβλήματα της χώρας, τα οποία θα
επεκταθούν πολύ πέρα από την έξοδο της Ελλάδας
από τα μέτρα διάσωσης, κάτι που τοποθετείται τον
Αύγουστο του 2018. Αντ’ αυτού, επιδιώκει μια
ευκαιριακή ατζέντα για να προσκολληθεί στην
εξουσία. Αλλά η ΝΔ, υποστήριξε ο Μητσοτάκης,
λέει την αλήθεια: Ότι χρειάζονται περισσότερες
μεταρρυθμίσεις, χαμηλότεροι φόροι και σκληρή
δουλειά για να γυρίσει ξανά η οικονομία στην
ανάπτυξη.
Αν και οι ελληνικές εκλογές είναι θεωρητικά
προγραμματισμένες για το 2019, η ελληνική
πολιτική είναι ασταθής και οι εκλογές θα
μπορούσαν να έρθουν πολύ νωρίτερα. Η κυβέρνηση
Τσίπρα θα μπορούσε να αποφασίσει να ζητήσει
πρόωρες εκλογές εάν ο ΣΥΡΙΖΑ τα πηγαίνει καλά
στις δημοσκοπήσεις και αν η ελληνική οικονομία
δείχνει σημάδια ανάκαμψης. Επιπλέον, οι πρόωρες
εκλογές το 2018 θα δημιουργήσουν μια ευκαιρία
για την κυβέρνηση να επωφεληθεί από το συμβολικό
γεγονός της εξόδου από το τρίτο πρόγραμμα
διάσωσης. Αν ο νικητής μιας τέτοιας εκλογής
κατορθώσει να σχηματίσει κυβέρνηση, τότε τα
πράγματα θα είναι σχετικά απλά. Αν όμως τα
κόμματα δεν καταφέρουν να σχηματίσουν έναν
συνασπισμό, η Ελλάδα θα πρέπει να διεξαγάγει
άλλες εκλογές έναν μήνα αργότερα, μόνο που αυτή
την φορά οι εκλογές θα γίνουν με αγνή, αναλογική
εκπροσώπηση. Και δεδομένου του κατακερματισμού
του ελληνικού κομματικού συστήματος, η
συνεργασία των δύο βασικών κομμάτων, της ΝΔ και
του ΣΥΡΙΖΑ, θα είναι απαραίτητη για να
σχηματιστεί κυβέρνηση.
Εάν οι εκλογές λάμβαναν χώρα αύριο, οι
περισσότερες δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι η ΝΔ
του Μητσοτάκη θα είχε σαφές προβάδισμα έναντι
του ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση
της Metron Analysis [3] δείχνει τη ΝΔ 10
ποσοστιαίες μονάδες μπροστά από τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο
ερώτημα «Ποιος είναι καταλληλότερος για
πρωθυπουργός;» το 25% δήλωσε ο Μητσοτάκης και
μόνο το 13% δήλωσε ο Τσίπρας. Το συγκεκριμένο
αποτέλεσμα είναι σημαντικό, αφού ο νυν
πρωθυπουργός παραμένει παραδοσιακά περισσότερο
δημοφιλής από τον αντίπαλό του, ακόμα και όταν
το κόμμα του μένει πίσω στις δημοσκοπήσεις. Αυτή
η πραγματικότητα δεν είναι μια πρόσφατη εξέλιξη,
καθώς έχει διαμορφωθεί σε μια περίοδο δύο ετών.
Τον τελευταίο καιρό, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει σταματήσει
την πτωτική πορεία του στις δημοσκοπήσεις, αλλά
το αν μπορεί να αντιστραφεί αυτή η τάση
παραμένει προς συζήτηση.
Πράγματι, δυόμισι χρόνια μετά την άνοδό του στην
εξουσία [4], ο Τσίπρας χρησιμοποίησε μεγάλο
μέρος του πολιτικού κεφαλαίου του σε ένα
δημοψήφισμα και σε πρόωρες εκλογές [5]. Τον
Ιούλιο του 2015 ζήτησε δημοψήφισμα [6] για το
τρίτο πακέτο διάσωσης της χώρας, αναμένοντας μια
συντριπτική ψήφο υπέρ του «όχι». Αν και το έθνος
πράγματι είπε όχι σε μεγαλύτερη λιτότητα, ο
Τσίπρας προχώρησε με τις αντιδημοφιλείς
πολιτικές ούτως ή άλλως, προξενώντας μεγάλη
δυσαρέσκεια στους υποστηρικτές του. Ο Τσίπρας
αμαύρωσε την αξιοπιστία της κυβέρνησης
συνασπισμού (μεταξύ του ριζοσπαστικού αριστερού
ΣΥΡΙΖΑ και του δεξιού εταίρου του, τους
Ανεξάρτητους Έλληνες) όταν παραδέχτηκε ότι ο
ΣΥΡΙΖΑ είχε «αυταπάτες» για την ικανότητά του να
διαπραγματευτεί με τους πιστωτές της χώρας. Η
δημοτικότητα του Τσίπρα επίσης υποχώρησε, αφού
έκανε στροφή 180 μοιρών σε πολλά σημαντικά
ζητήματα, όπως οι ιδιωτικοποιήσεις, το εργατικό
δίκαιο, η ελάφρυνση του χρέους και η φορολογία.
Ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας ειδικότερα, προσπαθούν να
επαναπροσδιοριστούν, αλλά αυτό δημιουργεί ένα
συγκεχυμένο μίγμα μερικές φορές αντιφατικών
μηνυμάτων. Ο Τσίπρας έχει κάνει συστηματική
προσπάθεια να παρουσιάσει τον ΣΥΡΙΖΑ ως ένα
σοσιαλδημοκρατικό, κεντροαριστερό κόμμα, για
παράδειγμα δημοσιεύοντας ένα δοκίμιο [7] που
κάνει παραλληλισμούς μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και του
σοσιαλδημοκρατικού Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού
Κινήματος (ΠΑΣΟΚ) των αρχικών του χρόνων στην
εξουσία, την δεκαετία του '80. Επίσης συγκρίθηκε,
έστω και έμμεσα, με τον χαρισματικό ηγέτη και
ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Γ. Παπανδρέου.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο Τσίπρας κατέβαλε
συντονισμένη προσπάθεια να μετατοπίσει την
εθνική συζήτηση μακριά από το «Grexit», ένα θέμα
που επανεμφανίστηκε πρόσφατα εν μέσω δύσκολων
συνομιλιών για το χρέος μεταξύ της Αθήνας και
των Βρυξελλών, προς το «Grinvest». Με άλλα λόγια,
επίσης παρουσιάζει τον εαυτό του ως καλό για τις
επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα.
Περιέγραψε την Ελλάδα ως «ελκυστικό προορισμό
για τους επενδυτές» [8] κατά την διάρκεια της
επίσκεψης του Γάλλου προέδρου Emmanuel Macron
[9] στις αρχές Σεπτεμβρίου. «Το καθήκον μας»,
είπε στην ομιλία του κατά την διάρκεια της
διεθνούς έκθεσης [Θεσσαλονίκης] «είναι να
δημιουργήσουμε μια νέα Ελλάδα ... να τονώσουμε
την ανάπτυξη και να αξιοποιήσουμε την θετική
δυναμική της ελληνικής οικονομίας, να
βελτιώσουμε το επιχειρηματικό κλίμα και τις
επενδύσεις». Μερικές ημέρες πριν από την ομιλία
του, ο Τσίπρας επισκέφθηκε αρκετές μεγάλες
επιχειρήσεις, καθώς και το Impact Hub στην Αθήνα,
έναν οργανισμό που επικεντρώνεται στην
επιχειρηματικότητα των νέων.
Το πρόβλημα είναι ότι, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί
να διευρύνει την ελκυστικότητά του
συμπεριφερόμενος σαν ένα πολυσυλλεκτικό κόμμα,
αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να χάσει την
υποστήριξη των αρχικών βασικών οπαδών του χωρίς
να κερδίσει νέους. Η φιλο-επενδυτική ρητορική
του Τσίπρα υπονομεύεται από το γεγονός ότι
ορισμένοι επενδυτές είναι επιφυλακτικοί στο να
παραμείνουν στην χώρα. Μέσα σε λίγες ώρες από
την ομιλία του στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης,
η Eldorado Gold [10] -μια μεγάλη μεταλλευτική
εταιρεία- ανακοίνωσε ότι θα παγώσει τα
επενδυτικά της σχέδια στην Ελλάδα και κατηγόρησε
την κυβέρνηση ότι καθυστερεί για την έκδοση των
αδειών λειτουργίας της. Μια εβδομάδα αργότερα,
ωστόσο, η εταιρεία ανέβαλε την απόφασή της,
λέγοντας ότι η κυβέρνηση είχε προσεγγίσει
στελέχη της εταιρείας για «εποικοδομητικό
διάλογο», αλλά και ότι η Eldorado Gold
διατηρούσε το δικαίωμά της να τα μαζέψει και να
φύγει για να «προστατεύσει την εταιρεία και τα
περιουσιακά της στοιχεία». Πρόσφατα, μια κρατική
εταιρεία του Qatar, η Al Rayyan [11], ανακοίνωσε
την ακύρωση των επενδυτικών δραστηριοτήτων της,
υποστηρίζοντας ότι ορισμένοι άνθρωποι στην
Ελλάδα απλά «δεν θέλουν ξένες επενδύσεις».
Επιπλέον, είναι επίσης ασαφές το αν ο ΣΥΡΙΖΑ -κόμμα
που παραδοσιακά αντιτίθεται στις
ιδιωτικοποιήσεις και τις ξένες επενδύσεις- θα
είναι πρόθυμος να εκπληρώσει τα λεγόμενα του
Τσίπρα σχετικά με την προσέλκυση επενδυτών.
Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από σημαντικές
αποτυχίες στην διακυβέρνηση. Στα μέσα
Σεπτεμβρίου ένα ελληνικό πετρελαιοφόρο βυθίστηκε
στα ανοικτά των ακτών της Αθήνας, προκαλώντας
πετρελαιοκηλίδα [12]. Η κυβέρνηση άργησε να
στείλει ένα συνεργείο απορρύπανσης ή να ζητήσει
βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως αποτέλεσμα,
το τοξικό πετρέλαιο εξαπλώθηκε.
Εν τω μεταξύ, η ΝΔ έχει ζήσει μια αναβίωση από
την εκλογή του Μητσοτάκη ως ηγέτη του κόμματος
τον Ιανουάριο του 2016. Αντιμετώπισε δύο
εκλογικές ήττες το 2015, αλλά βρίσκεται τώρα
μπροστά από τον ΣΥΡΙΖΑ στις δημοσκοπήσεις.
Ωστόσο, το κόμμα δεν είναι χωρίς τις δικές του
προκλήσεις. Η ΝΔ πιέζει για πρόωρες εκλογές εδώ
και πάνω από ένα χρόνο, γεγονός που θα μπορούσε
να κάνει την κριτική της για την κυβέρνηση να
φαίνεται λιγότερο αυθεντική. Επιπλέον, ενδέχεται
να έχει φθάσει στα όρια της δυνητικής της
ανάπτυξης, δεδομένων των υψηλών επιπέδων
συσπείρωσης στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Τέλος,
το κόμμα παραδοσιακά μαστίζεται από εσωτερικές
μάχες για την μελλοντική του κατεύθυνση και αν
πρέπει να γίνει πιο φιλελεύθερο ή πιο
συντηρητικό. Με δεδομένες όμως τις προοπτικές
νίκης στις επόμενες εκλογές, οι διάφορες φατρίες
είναι πιθανό να παραμερίσουν τις διαφορές τους
για την ώρα. Ο στόχος της ΝΔ δεν είναι μόνο να
κερδίσει τις επόμενες εκλογές, αλλά και να
σχηματίσει μια επιτυχημένη κυβέρνηση.
Οι επιδόσεις των μικρότερων πολιτικών κομμάτων
θα αποτελέσουν επίσης σημαντικό παράγοντα για
την επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ ή της ΝΔ. Το άλλοτε
κυρίαρχο ΠΑΣΟΚ και η Δημοκρατική Αριστερά
μεταμορφώθηκαν στην Δημοκρατική Συμπαράταξη τον
Αύγουστο του 2015. Τώρα, αυτή η πολιτική
οικογένεια, η οποία αυτοαποκαλείται προσωρινά ως
η Κεντροαριστερά, βρίσκεται τρίτη στις
δημοσκοπήσεις και διεξάγει εσωτερικές εκλογές
για νέο ηγέτη ο οποίος θα αποφασίσει το όνομα
του συνασπισμού. Έχουν ήδη ανακοινωθεί δέκα
υποψηφιότητες, συμπεριλαμβανομένων της σημερινής
ηγέτιδας Φώφης Γεννηματά˙ του Δήμαρχου Αθηναίων
Γιώργου Καμίνη˙ του Σταύρου Θεοδωράκη, ηγέτη του
Ποταμιού, ενός άλλου πολιτικού κόμματος˙ και του
ευρωβουλευτή Νίκου Ανδρουλάκη.
Αυτή είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ψηφοφορία για
την Κεντροαριστερά, διότι ο νέος ηγέτης θα
καθορίσει την κατεύθυνση του κόμματος. Αν ο νέος
ηγέτης το φέρει στα αριστερά του κέντρου, τότε
αυτός ή αυτή μπορεί να χάσει ψηφοφόρους προς την
ΝΔ. Εναλλακτικά, αν ο νέος ηγέτης κινηθεί δεξιά
του κέντρου, η ΝΔ μπορεί να χάσει μερικές ψήφους,
αλλά θα μπορούσε και πάλι να κερδίσει τις
εκλογές, και στην περίπτωση αυτή θα είχε επίσης
έναν συγκεκριμένο εταίρο συνασπισμού. Για
παράδειγμα, αν ο Κάμινης -ένας από τις κορυφαίες
προσωπικότητες υπέρ του «ναι» στο δημοψήφισμα
του 2015- κερδίσει τις εσωτερικές εκλογές, θα
μπορούσε να αποδυναμώσει εκλογικά την ΝΔ, λόγω
της δημοτικότητάς του ανάμεσα στους
κεντροδεξιούς ψηφοφόρους, αλλά θα έκανε επίσης
το κόμμα του σχεδόν βέβαιο εταίρο συνασπισμού
για την ΝΔ, αν η τελευταία πρόκειται να κερδίσει
τις εκλογές. Γίνεται όμως γρήγορα φανερό ότι ο
προσδιορισμός του αποτελέσματος που θα ωφελήσει
τη ΝΔ ή τον ΣΥΡΙΖΑ είναι μια πολύ δύσκολη
δουλειά.
Άλλα κόμματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της
εκλογικής σκηνής είναι η ακροδεξιά Χρυσή Αυγή, η
οποία είναι τέταρτη στις δημοσκοπήσεις. Τούτου
λεχθέντος, εξέχοντα μέλη του κόμματος είναι σε
δίκη [13], αντιμετωπίζοντας κατηγορίες για
λειτουργία εγκληματικής οργάνωσης. Ωστόσο, δεν
είναι σαφές ποια θα είναι η ετυμηγορία και είναι
ακόμη λιγότερο σαφές πώς αυτή θα επηρεάσει το
εκλογικό σώμα.
Το Κομμουνιστικό Κόμμα, που κατέχει την πέμπτη
θέση στις δημοσκοπήσεις, ελπίζει να κλέψει τους
δυσαρεστημένους αριστερούς ψηφοφόρους από τον
ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό παραμένει προς συζήτηση. Η Ένωση
Κεντρώων, η οποία φέρεται στην έκτη θέση, είναι
πιθανό να εισέλθει και πάλι στο Κοινοβούλιο, με
βάση τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Ο πρόεδρος
του κόμματος, Βασίλης Λεβέντης, επιδιώκει
σταθερά την δημιουργία ενός μεγάλου κυβερνητικού
συνασπισμού για να διασφαλίσει την σταθερότητα
της κυβέρνησης.
Εν τω μεταξύ, ο δευτερεύων εταίρος του [νυν
κυβερνητικού] συνασπισμού, οι Ανεξάρτητοι
Έλληνες, ένα λαϊκίστικο δεξιό κόμμα, είναι στις
δημοσκοπήσεις στην έβδομη θέση και δεν μπορεί να
υπερβεί το όριο του 3% που απαιτείται για να
μπει στο Κοινοβούλιο. Αναζητά ένα νέο αφήγημα
για τις επερχόμενες εκλογές, καθώς η παλαιά
ρητορική της «αντι-λιτότητας» χρεοκόπησε,
δεδομένου ότι η χώρα υπέγραψε μια τρίτη συμφωνία
διάσωσης το 2015. Το Κόμμα των Ανεξάρτητων
Ελλήνων προσπαθεί να κρατήσει τους δεξιούς
ψηφοφόρους του χαρούμενους όπως και τον αριστερό
εταίρο του στον συνασπισμό, τον ΣΥΡΙΖΑ. Είναι
πολύ δύσκολο έργο.
Τα πράγματα είναι πιο κατακερματισμένα στα
αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ. Υπάρχουν πολλά κόμματα που
θα μπορούσαν να τραβήξουν τους ψηφοφόρους μακριά
από τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά προς το παρόν οι
δημοσκοπήσεις τα τοποθετούν κάτω από το 3%: Η
Λαϊκή Ενότητα, με επικεφαλής τον πρώην υπουργό
Ενέργειας ,Παναγιώτη Λαφαζάνη, και η Πλεύση
Ελευθερίας με επικεφαλής την πρώην πρόεδρο της
Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου. Κανείς δεν γνωρίζει
αυτή την στιγμή αν ο πρώην υπουργός Οικονομικών,
Γιάνης Βαρουφάκης, θα σχηματίσει ένα νέο κόμμα
από το νεοσύστατο κίνημά του, το DiEM25, το
οποίο υποστηρίζει την μεταρρύθμιση της ΕΕ. Και
οι τρεις εκ των ανωτέρω, ήταν βουλευτές του
ΣΥΡΙΖΑ, μέχρι τον Αύγουστο του 2015.
Εάν κάποιο από αυτά τα μικρά αριστερά κόμματα
εισέλθει στο Κοινοβούλιο τότε τα πράγματα θα
γίνουν πιο περίπλοκα. Μια τέτοια εξέλιξη θα
μπορούσε να αποδυναμώσει τον ΣΥΡΙΖΑ εκλογικά,
αλλά ταυτόχρονα θα μπορούσε να περικόψει και τις
προοπτικές της ΝΔ για να σχηματίσει κυβέρνηση
εάν κερδίσει τις εκλογές. Βάσει του εκλογικού
νόμου της Ελλάδας, όσο χαμηλότερο είναι το
ποσοστό των ψήφων που πηγαίνουν στα κόμματα που
δεν εισέρχονται στο Κοινοβούλιο, τόσο μεγαλύτερο
είναι το ποσοστό που χρειάζεται ένα κόμμα για να
αποκτήσει τις 151 έδρες που απαιτούνται για την
σύσταση κυβέρνησης. Αυτό είναι μια ακόμη
απεικόνιση της πολυπλοκότητας της κατάστασης.
Η εσωτερική αβεβαιότητα επιδεινώνεται από τις
πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις. Τα αποτελέσματα
των γερμανικών εκλογών, που είδαν την καγκελάριο
Άνγκελα Μέρκελ να επιτυγχάνει μια τέταρτη θητεία,
έφεραν ένα μήνυμα απογοήτευσης για την Ελλάδα. Ο
μελλοντικός κυβερνητικός συνασπισμός της
ενδέχεται να συμπεριλάβει και τους Ελεύθερους
Δημοκράτες, των οποίων ο ηγέτης έχει
επανειλημμένα ζητήσει να εκδιωχθεί η Ελλάδα από
την ευρωζώνη [14]. Η ελπίδα, ωστόσο, είναι ότι
θα βρεθεί μια μέση οδός [15].
Η Ελλάδα μπορεί να μην κάνει πλέον πρωτοσέλιδα,
αλλά η αλήθεια είναι ότι το πολιτικό της τοπίο
εξακολουθεί να είναι γεμάτο αβεβαιότητα.
Ο AKIS GEORGAKELLOS είναι διευθύνων εταίρος της
Strategο [1].
Ο HARRIS MYLONAS είναι αναπληρωτής κοσμήτορας
για την Έρευνα και αναπληρωτής καθηγητής
Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων στην
Σχολή Διεθνών Υποθέσεων Elliott του
Πανεπιστημίου George Washington και συγγραφέας
του βιβλίου με τίτλο «Οικοδομώντας το Έθνος»
(The Politics of Nation-Building [2]).
Foreign Affairs
http://www.foreignaffairs.gr/articles/71438/akis-georgakellos-kai-harris-mylonas/i-astati-katastasi-tis-ellinikis-politikis?page=show |
