|

Ακίνητα και τράπεζες: Ο νέος «πονοκέφαλος» της εποπτείας
και οι κίνδυνοι για την Ελλάδα
Σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα
για την ευρωπαϊκή τραπεζική εποπτεία εξελίσσεται η αγορά
ακινήτων, καθώς η προσπάθεια θέσπισης ενιαίων κανόνων
συγκρούεται με τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των επιμέρους αγορών.
Ιδιαίτερα δύσκολη εξίσωση αποτελεί ο τομέας των επαγγελματικών
ακινήτων, όπου ο κίνδυνος θεωρείται αυξημένος
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών
(EBA) επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο για τα
δάνεια με εξασφάλιση ακίνητα. Ωστόσο, κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής
Ένωσης διαθέτει διαφορετική δομή αγοράς, με ξεχωριστά
χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες, γεγονός που καθιστά δύσκολη
την πλήρη εναρμόνιση.
Το δίλημμα της εποπτείας:
ενιαίοι κανόνες ή ευελιξία;
Τα δάνεια που συνδέονται
με ακίνητα –στεγαστικά και επαγγελματικά– αποτελούν βασικό
πυλώνα του τραπεζικού συστήματος, αλλά και σημαντική πηγή
κινδύνου. Η εμπειρία της κρίσης του 2008 απέδειξε ότι η
υπερθέρμανση της αγοράς ακινήτων μπορεί να αποσταθεροποιήσει
ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το βασικό πρόβλημα για
τις ευρωπαϊκές αρχές είναι ότι:
άλλες χώρες βασίζονται
στην ιδιοκατοίκηση και άλλες στην ενοικίαση
η πρόσβαση σε δανεισμό
διαφέρει σημαντικά
τα μοντέλα χρηματοδότησης
δεν είναι ενιαία
Έτσι, ένα αυστηρά
ομοιόμορφο πλαίσιο ενδέχεται να δημιουργήσει στρεβλώσεις. Η
πρόκληση είναι η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ σταθερότητας και
ευελιξίας.
Το νέο πλαίσιο CRR3 και
οι βασικές αλλαγές
Το νέο κανονιστικό
πλαίσιο CRR3 επιχειρεί να βελτιώσει την αποτίμηση του κινδύνου,
εισάγοντας πιο σαφείς διαχωρισμούς και εργαλεία αξιολόγησης
Κεντρικοί άξονες:
Παράμετρος
|
Τι αλλάζει
|
Διαχωρισμός ακινήτων
|
Οικιστικά vs εμπορικά (τα δεύτερα πιο ριψοκίνδυνα)
|
IPRE
δάνεια
|
Έμφαση σε δάνεια που αποπληρώνονται από εισόδημα
ακινήτου
|
Δείκτης LTV
|
Κεντρικό εργαλείο μέτρησης κινδύνου
|
Εποπτεία
|
Περισσότερη σύγκριση μεταξύ χωρών
|
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα δάνεια
τύπου IPRE (Income Producing Real Estate), όπου η αποπληρωμή
εξαρτάται από τα έσοδα του ίδιου του ακινήτου. Σε περιόδους
ύφεσης, αυτά τα δάνεια εμφανίζουν αυξημένο ρίσκο.
Ο δείκτης LTV
(loan-to-value) παραμένει βασικός δείκτης: όσο υψηλότερος είναι,
τόσο μικρότερο το περιθώριο ασφάλειας για τις τράπεζες.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα:
ισχυρές τράπεζες, αλλά «τρέχουσα» αγορά
Στην Ελλάδα, οι τράπεζες
εμφανίζονται σήμερα πιο θωρακισμένες σε σχέση με το παρελθόν.
Ωστόσο, η αγορά ακινήτων κινείται ταχύτερα από τα θεμελιώδη
μεγέθη.
Αυτό σημαίνει ότι:
ο κίνδυνος δεν
αποτυπώνεται άμεσα
εμφανίζεται όταν αλλάξει
ο οικονομικός κύκλος
Η εποπτεία, για τον λόγο
αυτό, πιέζει για μείωση της έκθεσης των τραπεζών σε ακίνητα.
Τα 3 βασικά ρίσκα για την
Ελλάδα
1. Αποσύνδεση τιμών από
εισοδήματα
Οι τιμές των ακινήτων
αυξάνονται με ρυθμούς που δεν συμβαδίζουν με τα εισοδήματα.
Βασικοί παράγοντες:
τουριστική αξιοποίηση
(Airbnb)
ξένοι επενδυτές
προγράμματα τύπου Golden
Visa
περιορισμένη προσφορά
νέων κατοικιών
Η αγορά στηρίζεται όλο
και λιγότερο στην εγχώρια ζήτηση.
2. Περιορισμένη πρόσβαση
σε δανεισμό
Οι τράπεζες διατηρούν
χαμηλό δείκτη LTV, απαιτώντας υψηλή ίδια συμμετοχή.
Αποτέλεσμα:
μειώνεται ο άμεσος
πιστωτικός κίνδυνος
αλλά περιορίζεται η
πρόσβαση των νοικοκυριών σε στεγαστικά δάνεια
η αγορά στρέφεται σε
επενδυτές και αγοραστές με ρευστότητα
3. «Κρυφός» κίνδυνος από
εισοδηματικά ακίνητα
Σημαντικό μέρος της
αγοράς συνδέεται με ακίνητα που παράγουν εισόδημα:
τουριστικά ακίνητα
βραχυχρόνιες μισθώσεις
επαγγελματικά ακίνητα
Σε περίπτωση κάμψης του
τουρισμού ή αλλαγών στο θεσμικό πλαίσιο, οι ταμειακές ροές
μειώνονται, αυξάνοντας τον πιστωτικό κίνδυνο.
Η σκιά των κόκκινων
δανείων
Παρά τη σημαντική μείωση
των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ο κίνδυνος δεν έχει εξαφανιστεί.
Έχει μεταφερθεί:
σε servicers
σε επενδυτικά funds
Σε περίπτωση νέας κρίσης,
οι πιέσεις μπορεί να επιστρέψουν στο τραπεζικό σύστημα έμμεσα.
Το δομικό πρόβλημα της
αγοράς
Η ελληνική αγορά ακινήτων
εμφανίζει μια βασική αντίφαση:
περιορισμένη τραπεζική
χρηματοδότηση
αλλά ταχεία άνοδο τιμών
Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει
αυξημένη εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες και επενδυτικά
κεφάλαια, κάτι που ενισχύει τη μεταβλητότητα.
Οι προτάσεις και οι
κοινωνικές αντιδράσεις
Το ΔΝΤ έχει ήδη
επισημάνει τους κινδύνους, προτείνοντας μέτρα όπως η επιβολή
φόρου στα κενά ακίνητα, με στόχο την αύξηση της προσφοράς.
Ωστόσο, μια τέτοια
παρέμβαση θεωρείται πιθανό να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις,
καθώς:
πολλοί ιδιοκτήτες δεν
έχουν τη δυνατότητα ανακαίνισης
το πρόβλημα είναι
βαθύτερα δομικό
Η λεπτή ισορροπία
Το βασικό ζητούμενο για
την ευρωπαϊκή και εθνική πολιτική είναι διπλό:
διασφάλιση της
χρηματοπιστωτικής σταθερότητας
αποφυγή επιβάρυνσης των
πολιτών και της αγοράς
Η ισορροπία αυτή καθιστά την αγορά
ακινήτων ένα από τα πιο απαιτητικά και κρίσιμα πεδία εποπτείας
για τα επόμενα χρόνια.
|