Ο «θάνατος» του παραδοσιακού πληθωρισμού: Πώς η τεχνολογία αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού

Ο πληθωρισμός, όπως τον γνωρίζαμε μέχρι σήμερα ως ένα ενιαίο και συγκρίσιμο στατιστικό μέγεθος, φαίνεται να εισέρχεται σε φάση ριζικού μετασχηματισμού — όχι επειδή σταματούν οι μεταβολές των τιμών, αλλά επειδή αλλάζει θεμελιωδώς ο τρόπος με τον οποίο αυτές διαμορφώνονται.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της UBS, Paul Donovan, η έννοια του ενιαίου πληθωρισμού καθίσταται ολοένα και λιγότερο αντιπροσωπευτική, καθώς η τεχνολογία επιτρέπει πλέον την εξατομικευμένη τιμολόγηση. Με απλά λόγια, διαφορετικοί καταναλωτές μπορεί να πληρώνουν διαφορετικές τιμές για το ίδιο προϊόν, την ίδια χρονική στιγμή.

Από τη «μία τιμή για όλους» στην εξατομίκευση

Παραδοσιακά, τα αγαθά στα ράφια είχαν μία ενιαία τιμή. Σήμερα, όμως, το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι ψηφιακές ετικέτες και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης δίνουν τη δυνατότητα στους λιανοπωλητές να προσαρμόζουν τις τιμές ανάλογα με το προφίλ του κάθε καταναλωτή.

Αυτή η εξέλιξη ουσιαστικά υπονομεύει τον «νόμο της μίας τιμής», επαναφέροντας —με τεχνολογικά μέσα— πρακτικές που θυμίζουν παλαιότερες εποχές, όταν οι έμποροι διαμόρφωναν τιμές με βάση τη γνώση που είχαν για τον κάθε πελάτη.

Γιατί ο παραδοσιακός δείκτης χάνει τη σημασία του

Σε ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχει μία κοινή τιμή για όλους, η μέτρηση του πληθωρισμού με τις κλασικές μεθόδους καθίσταται προβληματική. Η καταγραφή τιμών από έναν «μέσο» καταναλωτή δεν αποτυπώνει πλέον την πραγματική εικόνα της αγοράς.

Ουσιαστικά, η έννοια του πληθωρισμού ως ενιαίου δείκτη αρχίζει να αποσυντίθεται, καθώς οι τιμές γίνονται όλο και πιο εξατομικευμένες.

Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου

Μια πρώτη απάντηση σε αυτή την πρόκληση έρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι στατιστικές αρχές έχουν αρχίσει να ενσωματώνουν δεδομένα από σαρωτές (scanners) σούπερ μάρκετ.

Πρόκειται για εκατομμύρια πραγματικές συναλλαγές, που περιλαμβάνουν ακόμη και τις εξατομικευμένες εκπτώσεις μέσω καρτών πιστότητας, προσφέροντας μια πολύ πιο ρεαλιστική αποτύπωση των τιμών που πληρώνουν οι καταναλωτές.

Όπως επισημαίνεται, για να διατηρηθεί η αξιοπιστία των δεικτών, οι στατιστικές υπηρεσίες ενδέχεται να χρειαστεί να εγκαταλείψουν την παραδοσιακή τιμοληψία και να στραφούν σε μαζική συλλογή πραγματικών δεδομένων συναλλαγών.

Η ελληνική διάσταση

Την ίδια στιγμή, οι πληθωριστικές πιέσεις στην Ελλάδα παραμένουν έντονες. Σύμφωνα με τη Eurostat, ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,3% τον Μάρτιο, επίπεδο υψηλότερο από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (2,5%).

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η ενεργειακή κρίση εντείνουν τις ανησυχίες, με εκτιμήσεις να τοποθετούν τον πληθωρισμό ακόμη και πάνω από το 3,5%-4% υπό δυσμενή σενάρια.

Φοροδιαφυγή και φοροαπαλλαγές περιορίζουν τη δυναμική των δημόσιων εσόδων

Παρά τη βελτιωμένη εικόνα που παρουσιάζουν τα δημόσια οικονομικά, εξακολουθούν να υφίστανται βαθύτερες αδυναμίες που λειτουργούν ανασταλτικά στη μακροπρόθεσμη ενίσχυσή τους. Κεντρικό ζήτημα παραμένει η φοροδιαφυγή, η οποία αλλοιώνει την κατανομή των βαρών και μειώνει την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής.

Η επιμονή της παραοικονομίας

Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις της Τράπεζα της Ελλάδος, το μέγεθος της παραοικονομίας εξακολουθεί να υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρά τα βήματα προόδου των τελευταίων ετών. Το φαινόμενο εντοπίζεται κυρίως σε δραστηριότητες με υψηλή αυτοαπασχόληση και έντονη χρήση μετρητών, όπου ο έλεγχος των πραγματικών εισοδημάτων παραμένει δύσκολος.

Τα διαθέσιμα στοιχεία αποκαλύπτουν σημαντικές στρεβλώσεις: σε πολλές περιπτώσεις επαγγελματιών, τα δηλωμένα καθαρά κέρδη κινούνται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα σε σχέση με τον κύκλο εργασιών, ενώ το μέσο ετήσιο εισόδημα εμφανίζεται εξαιρετικά περιορισμένο. Παράλληλα, σε κλάδους όπως η εστίαση, η ψυχαγωγία και οι υπηρεσίες, μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων δηλώνει ζημιές ή μηδενικά αποτελέσματα, γεγονός που εντείνει τις αμφιβολίες για την πραγματική εικόνα της οικονομικής δραστηριότητας.

Η σημασία της συμμόρφωσης

Η ενίσχυση της φορολογικής συνέπειας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα όχι μόνο για την αύξηση των εσόδων, αλλά και για τη διαμόρφωση ενός δικαιότερου φορολογικού συστήματος. Τα τελευταία χρόνια, η άνοδος των εισπράξεων συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την εντατικοποίηση των ελέγχων και την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων.

Η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, η διασύνδεση πληροφοριακών συστημάτων και η ενίσχυση των μηχανισμών εποπτείας έχουν περιορίσει σε κάποιο βαθμό τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων. Ωστόσο, η πλήρης αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί και απλοποίηση του φορολογικού πλαισίου, καθώς και μείωση της γραφειοκρατίας, ώστε να ενισχυθούν τα κίνητρα συμμόρφωσης.

Το βάρος των φοροαπαλλαγών

Εξίσου σημαντικό είναι και το ζήτημα των φορολογικών εξαιρέσεων, οι οποίες μειώνουν τα δημόσια έσοδα και συχνά χαρακτηρίζονται από πολυπλοκότητα και περιορισμένη αξιολόγηση. Η υφιστάμενη δομή τους δεν επιτρέπει πάντα τη βέλτιστη αξιοποίηση των δημοσιονομικών πόρων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τον μεγαλύτερο αριθμό φοροαπαλλαγών, χωρίς παράλληλα να διαθέτει έναν σταθερό μηχανισμό αξιολόγησής τους. Η δημιουργία ενός τέτοιου πλαισίου θεωρείται κρίσιμη για τον εξορθολογισμό της δημοσιονομικής πολιτικής.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το συνολικό κόστος των φορολογικών απαλλαγών παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, περιορίζοντας τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Η αναθεώρηση ή κατάργηση μη αποδοτικών κινήτρων θα μπορούσε να ενισχύσει τα έσοδα και να κατευθύνει πόρους σε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.

Διπλή πρόκληση για την οικονομία

Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και ο εξορθολογισμός των φοροαπαλλαγών αποτελούν δύο αλληλένδετες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα διατήρησης της δημοσιονομικής ισορροπίας και τη δημιουργία σταθερών βάσεων για βιώσιμη ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.

Ακίνητα

Οι τιμές των κατοικιών στην ελληνική αγορά κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά το 2025, ξεπερνώντας τα επίπεδα προ κρίσης του 2008. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία των δεικτών τιμών της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), οι τιμές ολοκλήρωσαν το 2025 με αύξηση 7,8% σε σύγκριση με το 2024. Αν και πρόκειται για επιβράδυνση σε σχέση με το 2024, όταν η άνοδος είχε διαμορφωθεί στο 9,1%, η αγορά συνέχισε την έντονα ανοδική της πορεία.

Σε αντίθεση με προηγούμενα χρόνια, το 2025 η αύξηση προήλθε κυρίως από περιοχές εκτός Αττικής. Στην Αττική, οι τιμές αυξήθηκαν 6,2% σε ετήσια βάση, ενώ στη Θεσσαλονίκη η άνοδος έφτασε 9,6% για το σύνολο της χρονιάς και 8% το τέταρτο τρίμηνο. Σε άλλες μεγάλες πόλεις, η ετήσια αύξηση του τέταρτου τριμήνου διαμορφώθηκε σε 10,5%, με την άνοδο για το 2025 στο 9,8%. Οι τουριστικές περιοχές σημείωσαν άνοδο 8,8% το 2025, από 10,9% το 2024, με το τέταρτο τρίμηνο να καταγράφει αύξηση 8,6%.

Η Αττική παραμένει πρώτη σε σωρευτική αύξηση από το 2017, με άνοδο 104,5% και τιμές πλέον 13,1% υψηλότερες από το 2008, γεγονός που περιορίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Στο σύνολο της χώρας, οι τιμές έχουν αυξηθεί 87,6% από το 2017 και πλέον είναι 8,1% πάνω από το υψηλό του 2008. Στη Θεσσαλονίκη, η αύξηση από το 2017 φτάνει το 99,4%, ξεπερνώντας κατά 6,2% τα επίπεδα του 2008. Η Περιφέρεια και άλλες μεγάλες πόλεις εμφανίζουν πιο ήπιες αυξήσεις, αλλά για πρώτη φορά από την κρίση οι τιμές ξεπερνούν τα προ κρίσης επίπεδα.

Στην Ενδιάμεση Έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική, η ΤτΕ επισημαίνει μικτές τάσεις στις τιμές διαμερισμάτων, εκτιμώντας ότι το επενδυτικό ενδιαφέρον και η ανοδική πορεία των τιμών θα συνεχιστούν, αλλά με ηπιότερους ρυθμούς, υπό την προϋπόθεση ότι η ζήτηση δεν θα επηρεαστεί από διεθνείς μακροοικονομικές ή γεωπολιτικές εξελίξεις. Το υψηλότερων προδιαγραφών τμήμα της αγοράς θα παραμείνει θετικό, τροφοδοτούμενο από ξένους επενδυτές, τον τουρισμό και τη βελτίωση των υποδομών, ενώ η απλοποίηση γραφειοκρατικών διαδικασιών κρίνεται απαραίτητη για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας και την αύξηση της προσφοράς.

Ταυτόχρονα, η ΤτΕ επισημαίνει την πρόκληση της στεγαστικής προσιτότητας λόγω των αυξήσεων στις τιμές και στα μισθώματα, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η πολιτεία έχει ήδη προχωρήσει ή ανακοινώσει μέτρα όπως τα προγράμματα "Σπίτι μου Ι και ΙΙ”, επιδότηση ενοικίου, μείωση φόρων για κύριες κατοικίες σε μικρούς οικισμούς και αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων για κοινωνική κατοικία.

ΟΟΣΑ: Ασθενής παραγωγικότητα και επενδυτικό κενό περιορίζουν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας

Η χαμηλή παραγωγικότητα συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τη σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας με τις πλέον ανεπτυγμένες χώρες. Παράλληλα, το μεγάλο επενδυτικό κενό, η περιορισμένη καινοτομία και η αργή υιοθέτηση νέων τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις εξακολουθούν να συγκρατούν τη δυναμική ανάπτυξης, όπως καταδεικνύει η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τα θεμέλια της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας. Η έκθεση αναγνωρίζει την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας σε κρίσεις των τελευταίων ετών, επισημαίνει όμως τις υφιστάμενες προκλήσεις που περιορίζουν την περαιτέρω πρόοδο.

Συγκεκριμένα, για να αυξηθούν τα εισοδήματα, να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα και να καλυφθούν οι ανάγκες δαπανών, παράλληλα με τη μείωση του δημόσιου χρέους, είναι απαραίτητη η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η διατήρηση των βελτιωμένων όρων στην αγορά εργασίας. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να καινοτομήσουν περισσότερο και να επενδύσουν σε προηγμένες τεχνολογίες εάν είχαν καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Ο ΟΟΣΑ αναδεικνύει επίσης τα κενά δεξιοτήτων στην ελληνική αγορά εργασίας και προτείνει βελτίωση της εκπαίδευσης και αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην απασχόληση. Επιπλέον, τονίζεται ότι η άρση των εναπομείναντων ρυθμιστικών εμποδίων θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό και τον δυναμισμό των επιχειρήσεων.

Κύρια σημεία και προτάσεις του ΟΟΣΑ

Χρηματοδότηση και επενδύσεις:

Επιτάχυνση των διαδικασιών αφερεγγυότητας και ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης για βελτίωση της διαχείρισης ιδιωτικού χρέους και εξασφαλίσεων.

Ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης του Κτηματολογίου και στενή παρακολούθηση των κόκκινων δανείων για τη μείωση των κινδύνων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ψηφιακός μετασχηματισμός:

Ενίσχυση πρόσβασης μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε ποιοτική εκπαίδευση στη διοίκηση και ψηφιακή οργάνωση.

Υλοποίηση προγραμμάτων χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού για πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Επιτάχυνση ανάπτυξης δικτύων gigabit και τεχνολογίας 5G.

Ελλείψεις δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας:

Αυστηρότερη αξιολόγηση παρόχων κατάρτισης και διεύρυνση στοχευμένων vouchers για μακροχρόνια προγράμματα.

Μεταφορά πόρων από άμεση δημιουργία θέσεων εργασίας σε κατάρτιση και συμβουλευτική για ανέργους.

Ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης μέσω προσβασιμότητας σε ποιοτικές και προσιτές δομές φροντίδας παιδιών και πολιτικών ισότητας.

Ανταγωνισμός και ρυθμιστικό πλαίσιο:

Έγκαιρη και ουσιαστική διαβούλευση για νέες ρυθμίσεις και αποφυγή έκτακτων νομοθετικών παρεμβάσεων.

Επιτάχυνση αναθεώρησης υφιστάμενων κανόνων και χαλάρωση περιορισμών σε επαγγελματικές υπηρεσίες (νομικές, συμβολαιογραφικές) όσον αφορά είσοδο στην αγορά, τιμολόγηση και συνεργασία.

Ο ΟΟΣΑ καταλήγει ότι η περαιτέρω σύγκλιση με τις ανεπτυγμένες οικονομίες προϋποθέτει συντονισμένη ενίσχυση της παραγωγικότητας, εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων, επενδύσεις στην καινοτομία και την τεχνολογία, καθώς και διαρθρωτικές παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας και το ρυθμιστικό πλαίσιο.