Συντάξεις & Αποταμίευση

Απoλύτως εξαρτημένη από το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα παραμένει η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημογραφικές εξελίξεις και οι δημοσιονομικές πιέσεις δοκιμάζουν τη βιωσιμότητα αλλά και την επάρκεια των συντάξεων. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την πρόσφατη έρευνα της Insurance Europe αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος: έξι στους δέκα Ελληνες δεν διαθέτουν κανένα συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό ή αποταμιευτικό πλάνο και περιορίζονται στη σύνταξη που αναμένουν να λάβουν από το κράτος ή, στην καλύτερη περίπτωση, από κάποιο επαγγελματικό ταμείο.

Όπως έγραφε και σε πρόσφατο άρθρο της η Καθημερινή, το ποσοστό των Ελλήνων που δεν αποταμιεύουν καθόλου για τη σύνταξη φθάνει στο 59%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των 12 ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο αντίστοιχος μέσος όρος διαμορφώνεται στο 41%, με τα ποσοστά ανά χώρα να κυμαίνονται από 16% έως 65%. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει το βαθύ συνταξιοδοτικό κενό που χαρακτηρίζει την ελληνική πραγματικότητα και επιβεβαιώνει τη χαμηλή αποταμιευτική και ασφαλιστική κουλτούρα της χώρας.

Οι Ελληνες που συμμετείχαν στην έρευνα κλήθηκαν να απαντήσουν για ιδιωτικά ασφαλιστικά προγράμματα του τρίτου πυλώνα, για επαγγελματικά ταμεία ή για άλλα επενδυτικά προϊόντα μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, με τις καταθέσεις να εξαιρούνται. Το 59% απάντησε ότι δεν διαθέτει κανένα από τα παραπάνω. Ακόμη και το περίπου 40% που δηλώνει ότι έχει κάποιο συνταξιοδοτικό πλάνο, δημιουργεί ερωτήματα ως προς το εάν αυτό είναι επαρκές ή αν έχει τον μακροπρόθεσμο χαρακτήρα που απαιτείται ώστε να στηρίξει το βιοτικό επίπεδο μετά την αποχώρηση από την εργασία.

Το βασικό εμπόδιο στην αποταμίευση δεν φαίνεται να είναι η έλλειψη διάθεσης. Αντιθέτως, το 76% των Ελλήνων δηλώνει ότι βλέπει θετικά την αποταμίευση για τη σύνταξη. Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί (44%) αναφέρουν ότι δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να ξεκινήσουν, ενώ το 17% δηλώνει ότι ενδιαφέρεται, αλλά αισθάνεται πως δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες. Ενα επιπλέον 15% δηλώνει ότι σκοπεύει να ξεκινήσει αποταμίευση στο εγγύς μέλλον. Τα στοιχεία αυτά σκιαγραφούν μια κοινωνία που αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο της συνταξιοδοτικής ανεπάρκειας, αλλά παραμένει εγκλωβισμένη στο περιορισμένο εισόδημα, στην οικονομική αβεβαιότητα και στην απουσία κατάλληλων μακροπρόθεσμων λύσεων.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα της αγοράς ιδιωτικής ασφάλισης δείχνει ότι τα διαθέσιμα προϊόντα δεν καλύπτουν επαρκώς αυτό το κενό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ενωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος, τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια ανέρχονται σε περίπου 1,8 εκατομμύριο, εκ των οποίων σχεδόν 496.000 αφορούν επενδυτικά προϊόντα unit linked, χωρίς εγγυήσεις. Πρόκειται κατά κανόνα για προγράμματα εφάπαξ καταβολής και μικρής διάρκειας, συνήθως έως επτά έτη, όταν σε ώριμες ευρωπαϊκές αγορές ο μέσος όρος διακράτησης φθάνει στα 15 έτη. Ουσιαστικά πρόκειται για επενδύσεις που προσομοιάζουν περισσότερο σε αμοιβαία κεφάλαια παρά σε ολοκληρωμένα συνταξιοδοτικά πλάνα.

Συντάξεις 2  

Την ίδια ώρα, τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης παραμένουν υποτονικά. Παρά το γεγονός ότι έχουν θεσμοθετηθεί από το 2002, λιγότεροι από 250.000 εργαζόμενοι συμμετέχουν σε κάποιο ΤΕΑ, δηλαδή μόλις έξι στους 100 εργαζομένους. Αν και το ενεργητικό τους αυξάνεται, η συνολική βαρύτητά τους παραμένει εξαιρετικά χαμηλή σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Λιγότερο από ποτέ στους εργαζομένους: ιστορική πτώση του μεριδίου μισθών στις ΗΠΑ

Σύμφωνα με τον ορισμό του BLS, το μερίδιο της εργασίας αντιστοιχεί στο ποσοστό της συνολικής οικονομικής παραγωγής που αποδίδεται στους εργαζομένους ως αποζημίωση. Στην έννοια αυτή περιλαμβάνονται, πέραν των βασικών μισθών, και πρόσθετες παροχές, όπως μπόνους και εργοδοτικές συνεισφορές σε συνταξιοδοτικά προγράμματα.

Εξωτερική ανάθεση: βαριές απώλειες θέσεων εργασίας για την ΕΕ, με πρώτη τη Γερμανία

Μόλις τρεις χώρες της ΕΕ αποτελούν εξαίρεση, καθώς δημιούργησαν περισσότερες θέσεις εργασίας μέσω μετεγκατάστασης από όσες έχασαν. Πρώτη με διαφορά είναι η Ιρλανδία, με καθαρό θετικό ισοζύγιο σχεδόν 5.000 θέσεων, ενώ ακολουθούν η Τσεχία με λίγο πάνω από 800 και η Ισπανία με περίπου 300. Παράλληλα, η Ιρλανδία συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά επιχειρήσεων που αναθέτουν δραστηριότητες στο εξωτερικό.

Όπως επισημαίνει η Eurostat, τα υψηλότερα ποσοστά outsourcing εντοπίζονται κυρίως σε μικρές, ανοιχτές οικονομίες με υψηλό κόστος εργασίας. Στην κορυφή της σχετικής κατάταξης βρίσκεται η Σλοβακία με 11%, ακολουθούμενη από την Ιρλανδία με 10% και τη Δανία με 9%.

Ελλάδα & Εξωτερική ανάθεση

Η Ελλάδα περιλαμβάνεται επίσης στις χώρες που επηρεάζονται αισθητά από τη μετεγκατάσταση θέσεων εργασίας, καταλαμβάνοντας περίπου την πέμπτη θέση στις καθαρές απώλειες. Παρότι δεν διαθέτει το μέγεθος των μεγάλων οικονομιών της Ευρώπης, η εξωτερική ανάθεση έχει επιβαρύνει την εγχώρια απασχόληση, κυρίως σε κλάδους υπηρεσιών και διοικητικής υποστήριξης.

Σε επίπεδο τομέων δραστηριότητας, η μεταποίηση έχει δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα, με περισσότερες από 53.000 θέσεις εργασίας να χάνονται την περίοδο 2021-2023. Ακολουθούν οι διοικητικές και διαχειριστικές υπηρεσίες, με απώλειες σχεδόν 34.000 θέσεων. Αναλογικά, όμως, ο κλάδος της πληροφορικής εμφανίζει τη μεγαλύτερη επίπτωση, με απώλεια άνω των 15.000 θέσεων, που αντιστοιχούν περίπου στο 0,5% της συνολικής απασχόλησης. Σημαντικές είναι και οι απώλειες στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, που αντιστοιχούν στο 0,4% της απασχόλησης.

Κύριος λόγος για την εξωτερική ανάθεση παραμένει η μείωση του κόστους εργασίας, που αναφέρεται από το 34% των επιχειρήσεων. Ακολουθούν η περικοπή άλλων λειτουργικών δαπανών με 28% και η δυνατότητα εστίασης στις βασικές δραστηριότητες με 20%.

Όσον αφορά τους προορισμούς, η Ινδία αποτελεί τον βασικό πόλο υποδοχής θέσεων εργασίας εκτός ΕΕ. Έπονται το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνολικά, καθώς και η Κίνα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat.