Καταθέσεις

Ρεκόρ εξαετίας καταγράφει το 2025 η αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων, με τις επιχειρήσεις να αναδεικνύονται σε βασικό μοχλό ενίσχυσης της ρευστότητας και να κινούνται πλέον με ταχύτερους ρυθμούς σε σχέση με τα νοικοκυριά.

Για πρώτη φορά μετά από έξι χρόνια, η άνοδος των επιχειρηματικών καταθέσεων υπερβαίνει ποσοτικά εκείνη των νοικοκυριών, σηματοδοτώντας μια ουσιαστική μετατόπιση στη δομή της τραπεζικής χρηματοδότησης. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την αλλαγή των οικονομικών συνθηκών σε σχέση με το 2019, όταν η αύξηση των καταθέσεων στηριζόταν κυρίως στα νοικοκυριά, με τη συμβολή των επιχειρήσεων να παραμένει περιορισμένη.

Η πανδημική περίοδος του 2020–2021 αποτέλεσε μια ειδική συγκυρία, κατά την οποία η εκτίναξη των καταθέσεων δεν αντανακλούσε πραγματική οικονομική ενίσχυση, αλλά προήλθε κυρίως από τη μείωση της κατανάλωσης, την κρατική στήριξη και την αυξημένη αποταμίευση λόγω αβεβαιότητας.

Αντίθετα, η εικόνα του 2025 στηρίζεται σε πιο σταθερά θεμέλια. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, το απόθεμα των καταθέσεων του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε κατά 10,4 δισ. ευρώ, έναντι 8,6 δισ. ευρώ το 2024, φτάνοντας τα 213,2 δισ. ευρώ — το υψηλότερο επίπεδο από το 2010.

Η ενίσχυση αυτή προήλθε σχεδόν ισόποσα από επιχειρήσεις και νοικοκυριά, με τις επιχειρήσεις να καταγράφουν αύξηση 5,4 δισ. ευρώ και τα νοικοκυριά 5,3 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η δυναμική των επιχειρήσεων εμφανίζεται πιο σταθερή και διατηρήσιμη, καθώς συνδέεται άμεσα με την αύξηση του κύκλου εργασιών, την οικονομική ανάπτυξη και την ενίσχυση της πιστωτικής επέκτασης προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

Ενδεικτικό είναι ότι ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των επιχειρηματικών καταθέσεων διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, κοντά στο 11%, επιβεβαιώνοντας τη βελτίωση της ρευστότητας στον επιχειρηματικό τομέα.

Συνολικά, το 2025 σηματοδοτεί μια ποιοτική αλλαγή στη σύνθεση των τραπεζικών καταθέσεων. Η αύξηση δεν στηρίζεται πλέον σε έκτακτους παράγοντες, αλλά σε πραγματική οικονομική δραστηριότητα, με τις επιχειρήσεις να αποκτούν πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της τραπεζικής ρευστότητας και της χρηματοδότησης της οικονομίας.

Μείωση στις νέες κατοικίες το 2025 – Εντείνεται το έλλειμμα προσφοράς

Αρνητική ήταν η εικόνα του 2025 ως προς την παραγωγή νέων κατοικιών, καθώς ο αριθμός των αδειών που εκδόθηκαν υποχώρησε αισθητά σε σχέση με το 2024, σε μια αγορά που ήδη χαρακτηρίζεται από περιορισμένη προσφορά. Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, εγκρίθηκαν άδειες για 39.219 κατοικίες σε όλη τη χώρα, με συνολική επιφάνεια 3,68 εκατ. τ.μ. και όγκο 12,56 εκατ. κυβικών μέτρων.

Σε ετήσια βάση, η δραστηριότητα κατέγραψε σημαντική κάμψη: ο αριθμός των αδειών μειώθηκε κατά 16,8%, η επιφάνεια κατά 20% και ο όγκος κατά 19,4%. Παράλληλα, περιορίστηκε και το μέσο μέγεθος των κατοικιών, με τη μέση επιφάνεια να διαμορφώνεται στα 94 τ.μ. (από 98,3 τ.μ. το 2024) και τον μέσο όγκο στα 320 κυβικά μέτρα (από 332 κυβικά).

Ακόμη πιο έντονη ήταν η υποχώρηση στην Αττική, όπου η οικοδομική δραστηριότητα επηρεάστηκε σε μεγαλύτερο βαθμό, κυρίως λόγω των αλλαγών στον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό. Συνολικά εκδόθηκαν άδειες για 11.864 κατοικίες, με την πτώση να φτάνει το 10,1% στον αριθμό, το 20,8% στην επιφάνεια και το 21,5% στον όγκο. Αντίστοιχα, η μέση κατοικία περιορίστηκε στα 102,6 τ.μ. και 347,4 κυβικά μέτρα.

Σε επιμέρους περιοχές υψηλής ζήτησης, τα μεγέθη παραμένουν χαμηλά: στον Δυτικό Τομέα Αθηνών προβλέπονται μόλις 984 νέες κατοικίες, στο κέντρο της Αθήνας 1.916, στην Ανατολική Αττική 1.955, ενώ στον Πειραιά 1.961. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν τη δυσκολία ενίσχυσης της προσφοράς ακόμη και σε αγορές με έντονη ζήτηση.

Καθοριστικό ρόλο στην πτώση έπαιξε η παρατεταμένη αβεβαιότητα κατά τους πρώτους μήνες του έτους, μετά την απόφαση του Συμβούλιο της Επικρατείας για τα μπόνους δόμησης. Η καθυστέρηση προσαρμογής του θεσμικού πλαισίου έως τα τέλη Μαΐου οδήγησε σε «πάγωμα» πολλών επενδυτικών σχεδίων, καθώς κατασκευαστές και επενδυτές χρειάστηκε να επαναξιολογήσουν τα δεδομένα και τη βιωσιμότητα των έργων τους. Αν και από το καλοκαίρι και μετά σημειώθηκε ανάκαμψη, αυτή δεν ήταν αρκετή για να αντιστρέψει τη συνολική εικόνα του έτους.

Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει περαιτέρω τη στεγαστική κρίση, δεδομένου ότι η χώρα εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά σε επενδύσεις κατοικίας. Το 2024, οι επενδύσεις σε κατασκευές αντιστοιχούσαν μόλις στο 6% του ΑΕΠ, έναντι 16,3% το 2007, ενώ η απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ παραμένει μεγάλη.

Σύμφωνα και με έρευνα της Deloitte, η Ελλάδα κατατάχθηκε το 2024 στην 19η θέση μεταξύ 25 χωρών ως προς τις νέες κατοικίες, με μόλις 2,95 νέες μονάδες ανά 1.000 κατοίκους. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει το διαρθρωτικό πρόβλημα προσφοράς, το οποίο, σε συνδυασμό με τη διαρκή ζήτηση, συνεχίζει να ασκεί πιέσεις στις τιμές και στην πρόσβαση των νοικοκυριών στη στέγη.

Παρεμβάσεις ΔΝΤ για τη στεγαστική κρίση

Νέες προτάσεις πολιτικής για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης κατέθεσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προς την ελληνική κυβέρνηση, στο πλαίσιο της ετήσιας αξιολόγησης της οικονομίας. Κεντρικός άξονας είναι η ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών, κυρίως μέσω της ενεργοποίησης του μεγάλου αποθέματος κενών ακινήτων.

Φορολόγηση κενών κατοικιών και ανακαινίσεις

Το ΔΝΤ εισηγείται την επιβολή τέλους σε κενές κατοικίες, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή ζήτηση, ώστε να δοθούν κίνητρα αξιοποίησής τους. Παράλληλα, προτείνει την επέκταση προγραμμάτων ανακαίνισης παλαιών κατοικιών με εισοδηματικά κριτήρια.

Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2021 σχεδόν ένα στα τέσσερα ακίνητα στην Αττική ήταν κενό, με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά στο κέντρο της Αθήνας, στον Πειραιά και σε περιοχές όπως το Περιστέρι και ο Ζωγράφος.

Ανισορροπία προσφοράς – ζήτησης

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η αύξηση των τιμών κατοικιών (7,8% το 2025, βάσει στοιχείων της Τράπεζα της Ελλάδος) οφείλεται:

στην ισχυρή ζήτηση

στη χαμηλή αξιοποίηση υφιστάμενων κατοικιών

στην περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα

Παράλληλα, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων επιδεινώνει την προσιτότητα στέγης σε τοπικό επίπεδο.

Νέο εργαλείο: Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων

Για την καλύτερη αποτύπωση της αγοράς, προωθείται το ΜΙΔΑ (Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων), όπου οι ιδιοκτήτες θα δηλώνουν τη χρήση κάθε ακινήτου (ιδιοκατοίκηση, ενοικίαση, κενό κ.λπ.). Το εργαλείο αυτό αναμένεται να βελτιώσει τη στόχευση των πολιτικών.

Ευελιξία στις μισθώσεις και μείωση ρίσκου

Το ΔΝΤ προτείνει επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στις μισθωτικές συμβάσεις, όπως μικρότερη διάρκεια, ώστε να μειωθεί το ρίσκο για τους ιδιοκτήτες. Σύμφωνα με την ανάλυση, το αυξημένο ρίσκο μετακυλίεται σήμερα σε υψηλότερα ενοίκια.

Επιπλέον, εισηγείται μηχανισμούς διασφάλισης ενοικίων, όπως ασφαλιστικές καλύψεις σε περίπτωση ασυνέπειας ενοικιαστή.

Παραδείγματα από το εξωτερικό

Στη Γαλλία λειτουργεί το πρόγραμμα Visale, το οποίο παρέχει δωρεάν εγγύηση στους ιδιοκτήτες για απλήρωτα ενοίκια και ζημιές.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αντί για υψηλές εγγυήσεις, οι ενοικιαστές μπορούν να συνάπτουν ασφαλιστήρια συμβόλαια που καλύπτουν αντίστοιχους κινδύνους.

Έλλειμμα κοινωνικής κατοικίας

Το ΔΝΤ επισημαίνει και την απουσία επαρκούς κοινωνικής στέγασης στην Ελλάδα, προτείνοντας επιτάχυνση των σχετικών προγραμμάτων. Παρότι υπάρχει το εργαλείο της κοινωνικής αντιπαροχής από το 2022, η εφαρμογή του παραμένει περιορισμένη.

Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται η δημιουργία νέας Εθνικής Αρχής Στέγασης, ενώ έχει ανακοινωθεί πρόγραμμα ύψους 435 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη 2.350 κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές όπως το Χαϊδάρι, το Μενίδι, η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα.

Το βασικό ζητούμενο

Οι προτάσεις συγκλίνουν σε έναν κοινό στόχο: την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και τη μείωση των στρεβλώσεων της αγοράς. Ωστόσο, η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από:

την ταχύτητα εφαρμογής

την ακρίβεια των δεδομένων

την κοινωνική αποδοχή των μέτρων

Σε κάθε περίπτωση, η στεγαστική κρίση έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα από τα πιο κρίσιμα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα για την Ελλάδα.

ΟΟΣΑ: Στροφή από επιδόματα σε κατάρτιση και παιδική φροντίδα για μείωση της ανεργίας

Ο ΟΟΣΑ στην πρόσφατη ανάλυσης της απευθύνει σαφείς συστάσεις προς την ελληνική κυβέρνηση για αλλαγή προσανατολισμού στην πολιτική απασχόλησης, εισηγούμενος μετατόπιση από τα επιδοματικά μέτρα σε παρεμβάσεις με πιο διαρθρωτικό και μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω αποκλιμάκωση της ανεργίας.

Παρά τη σημαντική βελτίωση των τελευταίων ετών, η ανεργία εξακολουθεί να κινείται σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, όπως επισημαίνεται στην έκθεση για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα που παρουσιάστηκε στο Παρίσι. Η Ελλάδα καταγράφει πρόοδο σε σειρά μεταρρυθμίσεων, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν κρίσιμα κενά, κυρίως στην πρόσβαση των ανέργων σε ποιοτική κατάρτιση και στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο χάσμα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών, το οποίο παραμένει σημαντικό. Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι, αν και η συμμετοχή των γυναικών βελτιώνεται, εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες μεταξύ των χωρών-μελών. Κεντρικό εμπόδιο αποτελεί η περιορισμένη διαθεσιμότητα δομών παιδικής φροντίδας, καθώς σημαντικό μέρος των δημόσιων πόρων εξακολουθεί να κατευθύνεται σε επιδόματα γέννησης αντί για σχετικές υπηρεσίες.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται παρεμβάσεις όπως:

Ενίσχυση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές και ποιοτικές υπηρεσίες παιδικής φροντίδας, μέσω ανακατεύθυνσης πόρων.

Εντατικοποίηση δράσεων για την αντιμετώπιση στερεοτύπων φύλου και προώθηση πιστοποιήσεων ισότητας στις επιχειρήσεις.

Δημιουργία κινήτρων για μεγαλύτερη αξιοποίηση της πατρικής άδειας, με ενδεχόμενη αύξηση διάρκειας ή επιδομάτων.

Σε ό,τι αφορά τη συνολική μείωση της ανεργίας, ο ΟΟΣΑ εισηγείται στροφή των πόρων από την επιδότηση θέσεων εργασίας προς την ενίσχυση της κατάρτισης και της συμβουλευτικής υποστήριξης των ανέργων. Όπως τονίζεται, οι δεξιότητες του εργατικού δυναμικού υπολείπονται του μέσου όρου άλλων χωρών, ενώ η συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης παραμένει περιορισμένη, παρά τις βελτιώσεις που έχουν σημειωθεί μέσω της ΔΥΠΑ.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται:

Ανακατανομή πόρων υπέρ της κατάρτισης και της εξατομικευμένης συμβουλευτικής για ανέργους.

Διεύρυνση των επιταγών κατάρτισης ώστε να καλύπτουν και μακροχρόνια προγράμματα, καθώς και θεσμοθέτηση εκπαιδευτικής άδειας.

Ενίσχυση των μηχανισμών αξιολόγησης και πιστοποίησης των παρόχων κατάρτισης, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα των υπηρεσιών.

Συνολικά, το μήνυμα του ΟΟΣΑ είναι ότι η βιώσιμη μείωση της ανεργίας δεν μπορεί να στηριχθεί κυρίως σε βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις, αλλά απαιτεί επένδυση σε δεξιότητες, θεσμούς και υποδομές που ενισχύουν διαρκώς την απασχολησιμότητα του εργατικού δυναμικού.