Στο τέλος θα είμαστε όλοι συνταξιούχοι

Συνεχώς αναφερόμαστε στο μεγάλο δημογραφικό πρόβλημα, άμεσα συνδεδεμένο με τις συνεχιζόμενες και μαζικές συνταξιοδοτήσεις. Και, για να είμαστε καυστικοί, το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι πως, σε λίγο, σε αυτή τη χώρα θα είμαστε όλοι συνταξιούχοι. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία και την ειδησεογραφία…. Κομβικό έτος παραμένει το 2026 για δεκάδες χιλιάδες ασφαλισμένους, οι οποίοι εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να αποχωρήσουν από την αγορά εργασίας με λιγότερα ένσημα και σε χαμηλότερες ηλικίες, αξιοποιώντας τις μεταβατικές ρυθμίσεις που εξακολουθούν να ισχύουν. Πρόκειται για το τελευταίο ουσιαστικά χρονικό παράθυρο πριν εφαρμοστεί πλήρως το αυστηρότερο και ενιαίο συνταξιοδοτικό πλαίσιο, χωρίς εξαιρέσεις.

Την ίδια στιγμή, οι αιτήσεις συνταξιοδότησης προς τον ΕΦΚΑ καταγράφουν τη μεγαλύτερη ένταση των τελευταίων ετών. Από τις αρχές του 2025 έως το τέλος του προηγούμενου έτους κατατέθηκαν συνολικά 225.803 αιτήσεις, αριθμός που αποτελεί την υψηλότερη επίδοση από το 2017, όταν ξεκίνησε τη λειτουργία του ο Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης. Η τάση αυτή εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί και το 2026, καθώς η συνολική δαπάνη για συντάξεις προβλέπεται αυξημένη κατά 1,2 δισ. ευρώ.

Από το ποσό αυτό, περίπου 550 εκατ. ευρώ αφορούν την ετήσια αύξηση των συντάξεων κατά 2,4%, ενώ τα υπόλοιπα 700 εκατ. ευρώ αποδίδονται αποκλειστικά στην καταβολή νέων συντάξεων που θα προκύψουν από τις αιτήσεις του 2026.

Γιατί επιταχύνεται η έξοδος στη σύνταξη

Σύμφωνα με αναλυτές της κοινωνικής ασφάλισης, τρεις βασικοί παράγοντες εξηγούν τη μαζική στροφή προς τη συνταξιοδότηση:

Πρώτον, η σταδιακή ωρίμαση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων της γενιάς των baby boomers. Στην Ελλάδα, η συγκεκριμένη δημογραφική ομάδα αφορά κυρίως όσους γεννήθηκαν την περίοδο 1960–1965, όταν οι γεννήσεις ξεπερνούσαν τις 170.000 ετησίως, σε πλήρη αντίθεση με τα σημερινά επίπεδα που κινούνται κάτω από τις 90.000.

Δεύτερον, η ανησυχία ότι από το 2027 ενδέχεται να τεθεί ζήτημα αναπροσαρμογής των ηλικιακών ορίων, με βάση τη νέα τριετή μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω αύξηση του προσδόκιμου ζωής (σήμερα 81,5 έτη). Παρότι το υπουργείο Εργασίας διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο, η αβεβαιότητα λειτουργεί επιταχυντικά.

Τρίτον, το νέο καθεστώς απασχόλησης συνταξιούχων, που επιτρέπει τη συνέχιση της εργασίας χωρίς περικοπή σύνταξης. Η δυνατότητα αυτή έχει ιδιαίτερη απήχηση στους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους, καθώς περίπου 4 στους 5 συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση.

Αν και οι εισφορές και ο ειδικός πόρος 10% ενισχύουν τα έσοδα του ΕΦΚΑ, η κατάργηση της περικοπής 30% στις συντάξεις αυξάνει παράλληλα τις συνολικές δαπάνες.

Ποιοι ευνοούνται το 2026

Οι βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων που μπορούν να αποχωρήσουν εντός του 2026 με ευνοϊκότερους όρους είναι τρεις: μητέρες ανηλίκων, γονείς στο Δημόσιο και εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Το καθεστώς των μεταβατικών ηλικιακών ορίων ολοκληρώνεται σταδιακά έως το 2030, οπότε θα ισχύουν αποκλειστικά τα γενικά όρια: πλήρης σύνταξη στα 67 ή στα 62 με 40 έτη ασφάλισης.

Όσοι έχουν θεμελιώσει ή κατοχυρώσει δικαίωμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 δεν επηρεάζονται από μελλοντικές αλλαγές και μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους οποτεδήποτε, ακόμη και με αναγνώριση πλασματικών ετών, εντός των προβλεπόμενων ορίων.

Οι έξι κατηγορίες πρόωρης εξόδου

Ασφαλισμένοι ΙΚΑ σε ΒΑΕ (άνδρες και γυναίκες) με 10.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων 7.500 στα βαρέα. Πλήρης σύνταξη στα 62 ή μειωμένη στα 60, με περιορισμένη απώλεια.

Άνδρες ασφαλισμένοι ΙΚΑ με 4.500 ένσημα συνολικά, εκ των οποίων 3.600 στα βαρέα, με δυνατότητα πλήρους σύνταξης στα 62.

Γυναίκες ασφαλισμένες ΙΚΑ με 4.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων 3.600 σε ΒΑΕ, με συνδυασμό πραγματικού και πλασματικού χρόνου.

Μητέρες ανηλίκων στο πρώην ΙΚΑ, με 5.500 ημέρες ασφάλισης έως το 2010 και συμπλήρωση του 55ου έτους έως το 2018, οι οποίες μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη στο 61ο έτος, ακόμη και εντός του 2026.

Παλαιοί ασφαλισμένοι στο Δημόσιο με 25ετία τα έτη 2010–2012 και συμπλήρωση συγκεκριμένων ηλικιακών ορίων έως το τέλος του 2022, με δυνατότητα μειωμένης σύνταξης.

Εργαζόμενοι σε ΔΕΚΟ και τράπεζες, κυρίως μητέρες που είχαν 25ετία το 2010 με ανήλικο τέκνο και συμπλήρωσαν το 50ό έτος έως το 2017.

Προς νέα ενεργειακή κρίση?

Οι ακραίες καιρικές συνθήκες σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με τη διαχρονική ενεργειακή ανεπάρκεια της ηπείρου, έχουν οδηγήσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε επίπεδα που αυξάνουν το κόστος διαβίωσης για τα νοικοκυριά και μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, τα αποθέματα φυσικού αερίου σε χώρες της Ε.Ε. με υποδομές αποθήκευσης βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα, δημιουργώντας ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου

Η αύξηση της ζήτησης για θέρμανση λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών έχει πυροδοτήσει κερδοσκοπικές κινήσεις στη χρηματιστηριακή αγορά φυσικού αερίου, ιδίως στην ολλανδική πλατφόρμα TTF. Σε διάστημα δέκα ημερών, οι τιμές των συμβολαίων Φεβρουαρίου εκτοξεύτηκαν από 27,69 σε 36,60 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, σημειώνοντας άνοδο πάνω από 32%. Σύμφωνα με το Bloomberg, funds και άλλοι επενδυτές πήραν θέσεις αγοράς (long), ενισχύοντας την άνοδο των τιμών.

Χαμηλά αποθέματα και γεωπολιτική ανασφάλεια

Η αύξηση των τιμών ενισχύεται και από τα περιορισμένα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Στα μέσα Ιανουαρίου, η μέση πληρότητα των αποθηκευτικών εγκαταστάσεων βρισκόταν στο 49,12%, ενώ σε χώρες όπως Βέλγιο, Γαλλία και Ολλανδία τα επίπεδα ήταν 39,95%, 40,81% και 34,76% αντίστοιχα. Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη από εισαγωγές φυσικού αερίου, κυρίως αμερικανικού LNG.

Εκτίναξη του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας

Η αυξημένη ζήτηση ρεύματος για θέρμανση, σε συνδυασμό με τη χαμηλή ηλιοφάνεια και την προσωρινή απουσία πυρηνικής μονάδας στη Γαλλία, έχει οδηγήσει σε υψηλές τιμές χονδρεμπορικής ενέργειας. Στην Ελλάδα, η τιμή χονδρεμπορικής την 21η Ιανουαρίου ήταν 146,16 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, στη Βουλγαρία 159,84 ευρώ, ενώ σε χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης οι τιμές έφτασαν έως 180,21 ευρώ ανά Μεγαβατώρα (Λετονία). Αντίθετα, χώρες όπως Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ισπανία και Δανία καταγράφουν χαμηλότερες τιμές μεταξύ 79,94 και 117 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, λόγω ηπιότερων καιρικών συνθηκών και διαφοροποιημένου ενεργειακού μείγματος (πυρηνική και ανανεώσιμη ενέργεια).

Επιπτώσεις στην ελληνική βιομηχανία

Οι υψηλές τιμές ρεύματος πλήττουν ιδιαίτερα την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας. Ο ΣΕΒ είχε συνάντηση με τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, ο οποίος υποσχέθηκε λύση στήριξης της βιομηχανίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, πηγές από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επισημαίνουν ότι οι διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες για το αντίστοιχο σχήμα παραμένουν αδιέξοδες.

Συνολικά, το υψηλό ενεργειακό κόστος αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές και ελληνικές επιχειρήσεις, με πολλές χώρες να λαμβάνουν έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Στην Ελλάδα, παρά τις ανακοινώσεις από τον Οκτώβριο, ακόμη δεν φαίνεται να υπάρχει υλοποιημένη λύση για στήριξη της βιομηχανίας.

Ανισότητες

Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα έφτασε το 2025 ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων διεθνώς, εξέλιξη που, σύμφωνα με τη ΜΚΟ Oxfam, εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες και πλήττει ευθέως την πολιτική ελευθερία. Η οργάνωση στρέφει τα πυρά της και κατά της πολιτικής που εφαρμόζει ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο του ετήσιου φόρουμ των οικονομικά ισχυρών, που ξεκινά σήμερα στο Νταβός της Ελβετίας.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ αναμένεται να συμμετάσχει την Τετάρτη στη διοργάνωση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF), η οποία πραγματοποιείται αυτή την εβδομάδα στον χιονοδρομικό προορισμό των ελβετικών Άλπεων και συγκεντρώνει πολιτικούς ηγέτες, κορυφαίους επιχειρηματίες και εκπροσώπους των ισχυρότερων οικονομικών κέντρων του πλανήτη.

Στην ετήσια έκθεσή της για τις ανισότητες, η Oxfam υπογραμμίζει ότι οι 12 πλουσιότεροι δισεκατομμυριούχοι του κόσμου διαθέτουν συνολικά μεγαλύτερο πλούτο από το φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού – δηλαδή από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η οργάνωση σημειώνει ότι η συγκέντρωση πλούτου στους υπερπλούσιους αυξάνεται συστηματικά κάθε χρόνο.

Το 2024 καταγράφηκε για πρώτη φορά αριθμός-ρεκόρ, με τους δισεκατομμυριούχους παγκοσμίως να ξεπερνούν τους 3.000, ενώ η συνολική αξία των περιουσιών τους υπερέβη τα 18,3 τρισ. δολάρια. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ΜΚΟ, ο συνολικός πλούτος τους αυξήθηκε κατά 16,2% μέσα σε έναν χρόνο, ρυθμός τριπλάσιος σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων πέντε ετών. Την ίδια στιγμή, η μείωση της παγκόσμιας φτώχειας έχει επιβραδυνθεί αισθητά μετά το ξέσπασμα της πανδημίας το 2020.

Η Oxfam τονίζει ότι η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση και η φίμωση αντίθετων φωνών επιτρέπουν στους υπερπλούσιους να αποκτούν δυσανάλογη επιρροή. Η συσσώρευση κεφαλαίων διευκολύνει την πρόσβασή τους σε θεσμούς εξουσίας και την εξαγορά μέσων ενημέρωσης, με αποτέλεσμα –όπως επισημαίνει– να υπονομεύεται η πολιτική ελευθερία και να διαβρώνονται τα δικαιώματα ολοένα και περισσότερων πολιτών.

Ενδεικτικά, η οργάνωση εκτιμά ότι οι δισεκατομμυριούχοι έχουν περίπου 4.000 φορές περισσότερες πιθανότητες να καταλάβουν πολιτικά αξιώματα σε σχέση με τον μέσο πολίτη. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ περιλαμβάνει σημαντικό αριθμό δισεκατομμυριούχων.

«Χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση»

Στο Νταβός, ο Αμερικανός πρόεδρος βρέθηκε χθες στο στόχαστρο διαδηλώσεων που οργάνωσε η ελβετική σοσιαλιστική νεολαία. Το πρόσωπό του εμφανιζόταν σε πανό και πλακάτ με συνθήματα όπως «Όχι στο WEF – Σταματήστε τον Τραμπ», ενώ σε μπαλκόνι κατοικίας είχε αναρτηθεί πανό με υβριστικό μήνυμα εναντίον του.

Περίπου 300 διαδηλωτές φορούσαν μάσκες που απεικόνιζαν γνωστές προσωπικότητες, όπως τον Ίλον Μασκ –τον πλουσιότερο άνθρωπο στον κόσμο–, τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, κρατώντας παράλληλα απομιμήσεις χαρτονομισμάτων.

«Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ συγκεντρώνονται οι πιο ισχυροί και οι πιο πλούσιοι άνθρωποι του πλανήτη για να συζητήσουν και να αποφασίσουν για το μέλλον όλων μας – από την οικονομία έως το κλίμα – χωρίς καμία δημοκρατική νομιμοποίηση», δήλωσε η αντιπρόεδρος της ελβετικής σοσιαλιστικής νεολαίας, Ναταλί Ριός, μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Η ίδια χαρακτήρισε «απαράδεκτο» το γεγονός ότι το Νταβός «φιλοξενεί φασίστες όπως ο Ντόναλντ Τραμπ», υποστηρίζοντας ότι έτσι νομιμοποιούνται οι πολιτικές και οι ενέργειές τους.

Ήδη από το Σάββατο, εκατοντάδες διαδηλωτές είχαν ξεκινήσει πεζή πορεία προς το Νταβός από γειτονική κοινότητα. Ωστόσο, μόνο μέρος αυτών έλαβε άδεια από τις αρχές να συμμετάσχει στη χθεσινή συγκέντρωση. Νωρίτερα, οι διαδηλωτές είχαν αποκλείσει την πρόσβαση προς τον χιονοδρομικό σταθμό για περίπου μιάμιση ώρα, σύμφωνα με ανταποκρίτρια του AFP.

Ο φαύλος κύκλος των ανισοτήτων

Ο γενικός διευθυντής της Oxfam International, Αμίταμπ Μπεχάρ, προειδοποίησε ότι οι οικονομικές και πολιτικές ανισότητες μπορούν να επιταχύνουν με ανησυχητικό ρυθμό τη διάβρωση των δικαιωμάτων και της ασφάλειας των πολιτών, περιγράφοντας έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο.

Καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, αναμένονται εκτεταμένες φορολογικές ελαφρύνσεις για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Παράλληλα, οι αμερικανικές πολυεθνικές έχουν εξασφαλίσει εξαίρεση από τον ελάχιστο παγκόσμιο φορολογικό συντελεστή 15%, που προβλέπεται από διεθνή συμφωνία.

Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam, «τα μέτρα που υιοθετήθηκαν κατά την προεδρία Τραμπ ωφέλησαν δυσανάλογα τους πλουσιότερους σε παγκόσμιο επίπεδο». Η οργάνωση ζητά τον ουσιαστικό περιορισμό της εξουσίας των υπερπλουσίων, την πραγματική φορολόγησή τους και την απαγόρευση χρηματοδότησης προεκλογικών εκστρατειών από αυτούς.

Ασκώντας κριτική στην πίεση για απορρύθμιση της τεχνολογίας και στην –όπως τη χαρακτηρίζει– «παράλογη» πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ στους τελωνειακούς δασμούς, η γενική γραμματέας της διεθνούς συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας UNI Global Union, Κρίστι Χόφμαν, τάχθηκε υπέρ μιας πιο αναδιανεμητικής φορολογικής πολιτικής, ενίσχυσης των κοινωνικών προγραμμάτων και των δημόσιων υπηρεσιών.

Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη ενδυνάμωσης της αγοράς εργασίας και την κατοχύρωση ουσιαστικής φωνής για τους εργαζόμενους στις αποφάσεις που τους αφορούν.