Σε σχέση με τα εκτιμώμενα προβιομηχανικά επίπεδα των 0,027 μg/g, τα αυξημένα επίπεδα μολύβδου μέχρι 100 μg/g αντιστοιχούσαν σε προοδευτικά αυξανόμενο κίνδυνο θνησιμότητας έτσι ώστε 3,5 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως το 2023 και 71,5 εκατομμύρια έτη αναπηρίας (προσαρμοσμένα και προς άλλες παραμέτρους) να αποδίδονται στην έκθεση σε μόλυβδο, κατατάσσοντάς τον ως τον όγδοο κορυφαίο παράγοντα κινδύνου για τη θνησιμότητα και τον δεύτερο σημαντικότερο περιβαλλοντικό κίνδυνο. Η κυριότερη πηγή προέλευσης του μολύβδου μέχρι πρόσφατα ήταν τα καύσιμα βενζίνης, ενώ σήμερα σημαντικότερες είναι βαριές βιομηχανικές δραστηριότητες (μεταξύ άλλων, η ανακύκλωση μπαταριών, περιλαμβανομένων των αυτοκινήτων) αλλά και οι παλιές σωληνώσεις ή ανάλογες υποδομές. Η ατμοσφαιρική ρύπανση από μικροσωματίδια παραμένει ο κυρίαρχος περιβαλλοντικός παράγοντας νοσηρότητας, όπως έχει τεκμηριωθεί και από προηγούμενες μελέτες (Hay et al. Lancet, 2024), με στατιστική συμβολή στην ΙΚΝ ανάλογη αυτής της υπέρτασης ή του καπνίσματος. Η ρύπανση, σε όλες τις μορφές της, αποδεικνύεται στατιστικά πιο θανατηφόρα από τον πόλεμο, τα ναρκωτικά και τις μεταδοτικές ασθένειες συνδυαστικά.

Η επαρκής κατανόηση των συνεπειών για την υγεία που σχετίζονται με την έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου είναι απαραίτητη για την ενημέρωση της πολιτικής και της πρακτικής για τη δημόσια υγεία. Η σύνδεση όμως διάφορων περιβαλλοντικών παραγόντων με την εκδήλωση ή εξέλιξη των καρδιαγγειακών νοσημάτων αποτελεί ιδιαίτερα απαιτητική και δυσεπίτευκτη διαδικασία, δεδομένης της πολυπαραγοντικής αιτιολογίας και της μακροχρόνιας πορείας της νόσου. Είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς αξιόπιστα για τη σημασία ενός παράγοντα κινδύνου, ακόμα και όταν η συσχέτιση μοιάζει προφανής ή έστω λογική, όταν κατά τη διάρκεια της ζωής υπάρχει έκθεση σε ποικιλία ανάλογων πιθανών παραγόντων για κατά περίπτωση διαφορετικό χρονικό διάστημα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να προϋπάρχουν βλάβες. Η μεθοδολογία της συγκεκριμένης μελέτης, που βασίστηκε στη συσσώρευση μολύβδου στα οστά, η οποία αντικατοπτρίζει τη μακροχρόνια έκθεση του οργανισμού στον μόλυβδο, εξασφαλίζει τουλάχιστον την αντικειμενική αξιολόγηση της παρουσίας του εξεταζόμενου παράγοντα στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ιδιαίτερα για την ΙΚΝ, η συμμόρφωση με τις οδηγίες του ΠΟΥ για την ποιότητα του αέρα θα μπορούσε να αποτρέψει σημαντικό ποσοστό θανάτων, αναδεικνύοντας το περιβάλλον ως πρωταρχικό στόχο παρέμβασης. Η παγκόσμια θνητότητα από ΙΚΝ λόγω περιβαλλοντικών παραγόντων μειώθηκε κατά περίπου 31% μεταξύ 1990 και 2021 (Su et al Frontiers in Public Health, 2025), η μείωση αυτή όμως δεν ήταν ομοιόμορφη. Οι περιοχές υψηλού εισοδήματος κατέγραψαν εντυπωσιακή πτώση 70,39%, ενώ οι αναπτυσσόμενες περιοχές μόλις 3,13%. Περιοχές όπως η Νότια Ασία εξακολουθούν να σηκώνουν το δυσανάλογο βάρος της ρύπανσης από σωματίδια.

Σε μια εποχή ενεργειακής μετάβασης, όπου το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της βιομηχανοποίησης επηρεάζει το προσδόκιμο ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων, η σύγχρονη ιατρική έρχεται αντιμέτωπη με την πρόκληση της αναγνώρισης και ποσοτικοποίησης των κινδύνων, καθώς και της παροχής τεκμηριωμένων δεδομένων στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Η υγεία του πλανήτη είναι αναμφίβολα συνδεδεμένη με την υγεία της ανθρώπινης καρδιάς.

O κ. Γιώργος Σταυρουλάκης είναι καρδιολόγος και διδάκτωρ ΕΚΠΑ.

Πρώτη δημοσίευση στο Βήμα