Στη χώρα μας η πορεία των ανισοτήτων έχει πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς τα εισοδήματα ανακάμπτουν από τη δεκαετή κρίση. Στην αρχή της κρίσης η ανισότητα αμβλύνθηκε, καθώς μειώθηκαν πρωτίστως οι υψηλοί μισθοί και συντάξεις, όπως και τα επιχειρηματικά κέρδη και τα ενοίκια. Στη συνέχεια της κρίσης η εισοδηματική ανισότητα αυξήθηκε, καθώς υπήρξε εκτόξευση της ανεργίας και πολλοί άνθρωποι έχασαν το κύριο εισόδημά τους. Πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, σε συνέχεια συνεργασίας με το Institute for Fiscal Studies του Λονδίνου συνολικά για τις ανισότητες στην Ευρώπη, επιχειρεί να φωτίσει πλευρές του ζητήματος.

Τέτοιες μελέτες συμβάλλουν και στην κατανόηση της απόστασης ανάμεσα στους συνολικούς αντικειμενικούς δείκτες και της απόκρισης των πολιτών σε υποκειμενικά ερωτηματολόγια, που είναι γενικά δυσμενής. Εχει ενδιαφέρον ότι ακόμη και στα χρόνια υψηλής ευημερίας των νοικοκυριών, πριν από την κρίση χρέους, πολλά δήλωναν δυσχέρεια στην καθημερινότητά τους και απαισιοδοξία για τη θέση τους. Ανάλογες απαντήσεις συναντώνται συχνότερα μετά την κρίση χρέους σε πολλές μετρήσεις, παρά την ανάπτυξη που ακολούθησε. Ενδεχομένως γιατί είχαν συσσωρευθεί προσδοκίες για ισχυρότερη ανάπτυξη και γρηγορότερη βελτίωση των οικονομικών του κάθε νοικοκυριού. Ή γιατί παρά την έως τώρα βελτίωση, υπάρχει αβεβαιότητα για το μέλλον. Ή ακόμη γιατί πολλά νοικοκυριά αντικειμενικά πλέον δέχονται πίεση με δεδομένη την εξέλιξη του κόστους ζωής.

Στην κεντρική μέτρηση ανισότητας, συμπεριλαμβάνοντας εισοδήματα κάθε πηγής, όπως και φόρους και επιδόματα, ο πλέον καθιερωμένος δείκτης Gini δείχνει τα τελευταία χρόνια σταδιακή μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων. Σημαντικός λόγος είναι η μείωση της ανεργίας και γενικότερα η αύξηση της απασχόλησης. Συμβάλλει όμως και η αύξηση των χαμηλών μισθών, με διοικητικά μέτρα ή μέσω της αγοράς, και πολλά επιδόματα. Πολύ πιο δύσκολη όμως είναι η εξέταση ανισοτήτων στην περιουσία των νοικοκυριών, ιδίως καθώς η πρόσβαση σε ιδιόκτητη κατοικία δεν είναι η ίδια για όλες τις γενιές. Ετσι, ένα νοικοκυριό μπορεί να έχει υψηλά εισοδήματα από εργασία, αλλά πολύ χειρότερη θέση από ένα άλλο που έχει κληρονομήσει αξιόλογη ακίνητη περιουσία.

Κάθε μέτρηση ανισότητας είναι μια φωτογραφία της στιγμής, αλλά κύρια σημασία έχουν οι ανισότητες που επιμένουν διαχρονικά. Συνολικά η πολιτική αλλά και επιμέρους μέτρα οφείλουν να έχουν ως κέντρο τους τη δημιουργία ευκαιριών για όσους είναι λιγότερο ευνοημένοι. Η υψηλής ποιότητας και δωρεάν βρεφονηπιακή φροντίδα και προσχολική αγωγή, η πρόσβαση σε εκπαίδευση με τρόπο που διευκολύνει την κοινωνική κινητικότητα, η πρόσβαση σε πρόληψη και υπηρεσίες υγείας, ένα σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας ηλικιωμένων, η βελτίωση της πρόσβασης όλων, συμπεριλαμβάνοντας άτομα με κινητικές αναπηρίες, είναι προτεραιότητες αιχμής. Μαζί με δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αύξηση των επενδύσεων, διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και περαιτέρω εξορθολογισμό της φορολογίας της εργασίας, μπορεί να δημιουργηθεί μια βάση που θα ενισχύσει την ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια, παράλληλα με μείωση των ανισοτήτων στον πληθυσμό.

*Ο κ. Νίκος Βέττας είναι γενικός διευθυντής ΙΟΒΕ και καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της Κυριακής.