|
Αυτό ακριβώς είναι το
νόημα της σκέψης του
Lefèvre.
Η ιστορία των αγορών δεν
επαναλαμβάνεται
απαραίτητα με τον ίδιο
τρόπο ή στον ίδιο χρόνο.
Επαναλαμβάνονται, όμως,
τα μοτίβα συμπεριφοράς
που οδηγούν τους
επενδυτές σε παρόμοια
λάθη.
Από την ευφορία στον
πανικό: Ένας κύκλος που
επιστρέφει
Σχεδόν κάθε μεγάλη
χρηματιστηριακή άνοδος
συνοδεύεται από μια
περίοδο αυξανόμενης
αισιοδοξίας. Οι τιμές
ανεβαίνουν, οι επενδυτές
αισθάνονται δικαιωμένοι,
νέοι συμμετέχοντες
εισέρχονται στην αγορά
και η πεποίθηση ότι αυτή
τη φορά τα πράγματα
είναι διαφορετικά
αρχίζει να κυριαρχεί.
Σταδιακά, η προσοχή
μετατοπίζεται από την
πραγματική αξία των
επιχειρήσεων στην
προσδοκία ότι οι τιμές
θα συνεχίσουν να
ανεβαίνουν. Οι
αποτιμήσεις
απομακρύνονται από τα
θεμελιώδη μεγέθη και ο
κίνδυνος υποτιμάται. Όσο
περισσότερο διαρκεί η
άνοδος, τόσο δυσκολότερο
γίνεται για πολλούς να
πιστέψουν ότι μπορεί να
αντιστραφεί.
Κάποια στιγμή, όμως, οι
προσδοκίες αρχίζουν να
διαψεύδονται. Μια
επιδείνωση των
οικονομικών δεδομένων,
μια αλλαγή στη
νομισματική πολιτική ή
ένα απρόσμενο γεγονός
μπορεί να αποτελέσει την
αφορμή για την
αντιστροφή του κλίματος.
Τότε εμφανίζεται η άλλη
πλευρά της ανθρώπινης
ψυχολογίας. Ο φόβος
αντικαθιστά την
απληστία, οι επενδυτές
σπεύδουν να περιορίσουν
τις θέσεις τους και η
πτώση των τιμών ενισχύει
την ανάγκη για περαιτέρω
ρευστοποιήσεις.
Η ιστορία προσφέρει
διαρκώς τα ίδια μαθήματα
Αρκεί να εξετάσει κανείς
ορισμένες από τις
μεγαλύτερες
χρηματιστηριακές κρίσεις
για να διαπιστώσει πόσο
συχνά επανεμφανίζονται
παρόμοια χαρακτηριστικά.
|
Περίοδος
|
Κρίση
|
Βασικό
χαρακτηριστικό
|
|
1929
|
Μεγάλο κραχ της
Wall
Street
|
Υπερβολική
κερδοσκοπία και
μόχλευση
|
|
1987
|
Black Monday
|
Απότομη
κατάρρευση και
μαζικές πωλήσεις
|
|
2000–2002
|
Φούσκα των
Dot-com
|
Υπερβολικές
αποτιμήσεις
τεχνολογικών
εταιρειών
|
|
2008–2009
|
Παγκόσμια
χρηματοπιστωτική
κρίση
|
Υπερβολικός
δανεισμός και
συστημικοί
κίνδυνοι
|
|
2020
|
Πανδημική
κατάρρευση
|
Πανικός και
απότομη
ανατιμολόγηση
του κινδύνου
|
|
2022
|
Πτώση μετοχών
και ομολόγων
|
Πληθωρισμός και
επιθετική αύξηση
επιτοκίων
|
Οι αφορμές ήταν
διαφορετικές, αλλά
υπήρχαν κοινά στοιχεία:
υπερβολική εμπιστοσύνη
στις ανοδικές
προοπτικές, υποτίμηση
των κινδύνων και
δυσκολία των επενδυτών
να προσαρμοστούν όταν οι
συνθήκες άλλαξαν.
Το πιο επικίνδυνο σημείο
είναι η πεποίθηση ότι
αυτή τη φορά είναι
διαφορετικά
Ίσως το σημαντικότερο
μάθημα της ιστορίας των
αγορών είναι ότι κάθε
νέα γενιά επενδυτών
τείνει να πιστεύει πως
διαθέτει περισσότερες
γνώσεις και καλύτερα
εργαλεία από τις
προηγούμενες. Και
πράγματι, η τεχνολογία
και η πρόσβαση στην
πληροφορία έχουν αλλάξει
δραματικά τον τρόπο
λειτουργίας των αγορών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει
ότι έχουν εξαφανιστεί οι
κίνδυνοι. Οι νέες
τεχνολογίες μπορούν να
δημιουργήσουν νέες
επενδυτικές ευκαιρίες,
αλλά και νέες μορφές
υπερβολής. Η τεχνητή
νοημοσύνη, για
παράδειγμα, μπορεί να
αλλάξει ριζικά την
παγκόσμια οικονομία,
αλλά αυτό δεν σημαίνει
ότι κάθε εταιρεία που
συνδέεται με τον
συγκεκριμένο κλάδο
δικαιολογεί οποιαδήποτε
χρηματιστηριακή
αποτίμηση.
Το ίδιο συνέβη και με το
διαδίκτυο στα τέλη της
δεκαετίας του 1990. Η
τεχνολογική επανάσταση
ήταν πραγματική, αλλά οι
προσδοκίες είχαν
ξεπεράσει κατά πολύ τις
οικονομικές δυνατότητες
πολλών επιχειρήσεων.
Τι πρέπει να κρατήσει ο
επενδυτής;
Η φράση του Lefèvre
δεν αποτελεί
προειδοποίηση ότι κάθε
ανοδική αγορά θα
καταλήξει αναγκαστικά σε
κραχ. Ούτε σημαίνει ότι
οι επενδυτές πρέπει να
φοβούνται διαρκώς την
επόμενη κρίση.
Αποτελεί, όμως, μια
υπενθύμιση ότι η
ιστορική εμπειρία είναι
ένα από τα σημαντικότερα
εργαλεία διαχείρισης του
επενδυτικού κινδύνου. Η
μελέτη προηγούμενων
κύκλων βοηθά να
αναγνωρίζουμε τα σημάδια
υπερβολής, να
αντιλαμβανόμαστε πότε οι
αποτιμήσεις
απομακρύνονται από την
πραγματικότητα και να
αποφεύγουμε αποφάσεις
που καθοδηγούνται
αποκλειστικά από το
συναίσθημα.
Οι αγορές δεν χρειάζεται
να επαναλάβουν ακριβώς
το 1929, το 2000 ή το
2008 για να
δημιουργήσουν ξανά
μεγάλες απώλειες. Αρκεί
οι επενδυτές να
επαναλάβουν τα ίδια
λάθη.
Και ίσως αυτό είναι το
πιο ενδιαφέρον στοιχείο
της συγκεκριμένης
φράσης: Η ιστορία δεν
προειδοποιεί επειδή οι
αγορές λειτουργούν πάντα
με τον ίδιο τρόπο.
Προειδοποιεί επειδή οι
άνθρωποι εξακολουθούν να
αντιδρούν με τον ίδιο
τρόπο, ακόμη και όταν
έχουν μπροστά τους όλα
τα παραδείγματα του
παρελθόντος.
|