Πώς λειτουργεί το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ

Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ αφορά δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ συγγενών της Α' κατηγορίας σε ευθεία γραμμή. Σε αυτήν περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι μεταβιβάσεις από γονείς προς παιδιά και από παππούδες προς εγγόνια, αλλά και αντίστροφα, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες, μεταξύ των οποίων και η υποβολή δήλωσης μέσω myProperty.

Το υψηλό αυτό αφορολόγητο οδήγησε σε σημαντική αύξηση των δωρεών χρηματικών ποσών, αλλά παράλληλα δημιούργησε κίνητρα για τεχνητές μεταβιβάσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση κατά την οποία ένα παιδί δωρίζει χρήματα στον γονέα του και στη συνέχεια ο γονέας δωρίζει το ίδιο ποσό σε άλλο παιδί. Ενώ οι δύο επιμέρους συναλλαγές αφορούν πρόσωπα της Α' κατηγορίας και μπορούν καταρχήν να καλυφθούν από το αφορολόγητο, στην πραγματικότητα το ποσό έχει μεταφερθεί από το ένα αδελφό στο άλλο.

Μια απευθείας χρηματική δωρεά μεταξύ αδελφών, όμως, δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο φορολογικά.

Το εξάμηνο που εξετάζει η εφορία

Η ΑΑΔΕ έχει δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ διαδοχικών δωρεών.

Όπως προκύπτει από αποφάσεις της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών, όταν πραγματοποιούνται διαδοχικές δωρεές μεταξύ προσώπων της Α' κατηγορίας, οι ελεγκτικές αρχές εξετάζουν τις πραγματικές συνθήκες, τη σκοπιμότητα των συναλλαγών και τον χρόνο που μεσολάβησε.

Εάν το διάστημα είναι σύντομο, ενδεικτικά έως έξι μήνες, δημιουργείται ισχυρή ένδειξη ότι οι δύο δωρεές συνδέονται μεταξύ τους και ότι ο τελικός στόχος ήταν η μεταφορά χρημάτων σε πρόσωπο που κανονικά δεν θα δικαιούνταν το συγκεκριμένο αφορολόγητο.

Εφόσον ο ελεγκτής τεκμηριώσει την καταστρατήγηση και από τα υπόλοιπα στοιχεία της υπόθεσης, μπορεί να αντιμετωπίσει τη συναλλαγή σαν να είχε γίνει απευθείας από τον αρχικό δωρητή στον πραγματικό δικαιούχο και να επιβάλει τον αντίστοιχο φόρο.

Το σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι η παρέλευση έξι μηνών δεν αποτελεί απόλυτη φορολογική ασπίδα.

Εάν έχει περάσει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, υπάρχει καταρχήν η ένδειξη ότι οι δύο δωρεές δεν πραγματοποιήθηκαν για σκοπό καταστρατήγησης. Ωστόσο, η ελεγκτική αρχή μπορεί να αμφισβητήσει τη συναλλαγή εάν διαθέτει συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για το ίδιο ποσό που έκανε έναν «κύκλο» μέσα στην οικογένεια.

Όταν ο δωρητής δεν μπορεί να δικαιολογήσει τα χρήματα

Ένα δεύτερο σημαντικό ζήτημα αφορά την οικονομική δυνατότητα του δωρητή.

Η εφορία δεν εξετάζει μόνο εάν πραγματοποιήθηκε το τραπεζικό έμβασμα και εάν υποβλήθηκαν οι απαραίτητες δηλώσεις. Μπορεί να ελέγξει και εάν ο δωρητής είχε τη δυνατότητα να διαθέσει το συγκεκριμένο ποσό με βάση τα εισοδήματα και την οικονομική του εικόνα.

Εάν, για παράδειγμα, ένας φορολογούμενος εμφανίζει επί σειρά ετών χαμηλά εισοδήματα και ξαφνικά πραγματοποιεί δωρεά εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ, χωρίς να προκύπτει από πού προήλθαν τα χρήματα, η συναλλαγή μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου.

Η προέλευση των χρημάτων και η πραγματική δυνατότητα του δωρητή να πραγματοποιήσει τη δωρεά αποκτούν έτσι ιδιαίτερη σημασία.

Τι ισχύει για τις διαφορετικές κατηγορίες συγγένειας

Η φορολογική μεταχείριση διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.

Για πρόσωπα της Α' κατηγορίας, όπως γονείς, παιδιά, παππούδες, εγγόνια και σύζυγοι, ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Σε περίπτωση χρηματικής δωρεάς που δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή του αφορολόγητου και θεωρηθεί ότι πρόκειται για άτυπη μεταφορά χρημάτων, μπορεί να επιβληθεί φόρος από το πρώτο ευρώ.

Για συγγενείς της Β' κατηγορίας, όπως αδέλφια, ανίψια, θείοι, πεθεροί, γαμπροί και νύφες, οι χρηματικές δωρεές φορολογούνται με 20% από το πρώτο ευρώ, χωρίς το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.

Για πρόσωπα της Γ' κατηγορίας, στην οποία υπάγονται μεταξύ άλλων πιο μακρινοί συγγενείς ή μη συγγενικά πρόσωπα, ο φόρος μπορεί να φθάσει έως και το 40%.

Ακριβώς αυτή η μεγάλη διαφορά στη φορολογική επιβάρυνση δημιουργεί το κίνητρο για τις «τριγωνικές» μεταβιβάσεις.

Πώς εντοπίζονται οι δωρεές

Οι φορολογικές αρχές έχουν στη διάθεσή τους πολλαπλά εργαλεία για να εντοπίσουν τέτοιες συναλλαγές.

Οι κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών μπορούν να αποκαλύψουν τη μεταφορά των χρημάτων από τον αρχικό δωρητή στον ενδιάμεσο και στη συνέχεια στον τελικό δικαιούχο.

Παράλληλα, πραγματοποιούνται διασταυρώσεις με τις φορολογικές δηλώσεις και τις δηλώσεις δωρεών και γονικών παροχών στο myProperty.

Οι δωρητές δηλώνουν τα ποσά που έχουν μεταβιβάσει στους κωδικούς 725-726, ενώ οι δωρεοδόχοι δηλώνουν τα ποσά που έλαβαν στους κωδικούς 781-782.

Η εφορία μπορεί έτσι να ελέγξει εάν τα ποσά που δηλώνει ο δωρητής ταυτίζονται με εκείνα που δηλώνει ο αποδέκτης, εάν τηρήθηκε η προβλεπόμενη διαδικασία και κυρίως εάν η οικονομική κατάσταση του δωρητή δικαιολογεί το ποσό της δωρεάς.

Το βασικό μήνυμα για τις οικογένειες

Η φορολογική νομοθεσία επιτρέπει τις δωρεές μεταξύ συγγενών και παρέχει ένα ιδιαίτερα υψηλό αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για την Α' κατηγορία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε αλληλουχία δωρεών μέσα σε μια οικογένεια θεωρείται αυτομάτως φορολογικά ασφαλής.

Όταν ένα ποσό μετακινείται από το ένα μέλος της οικογένειας στο άλλο και στη συνέχεια επιστρέφει ή καταλήγει σε τρίτο συγγενικό πρόσωπο, η ΑΑΔΕ μπορεί να εξετάσει τη συνολική εικόνα και όχι μόνο τις επιμέρους πράξεις.

Το εξάμηνο αποτελεί σημαντική ένδειξη, όχι απόλυτο όριο. Όσο μικρότερο είναι το χρονικό διάστημα μεταξύ των δωρεών και όσο πιο εμφανής είναι η σύνδεση των ποσών και των συναλλαγών, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να θεωρηθεί ότι υπάρχει καταστρατήγηση.

Για τον λόγο αυτό, στις μεγάλες οικογενειακές μεταβιβάσεις χρημάτων δεν αρκεί η τυπική νομιμότητα κάθε επιμέρους δωρεάς. Καθοριστική είναι η πραγματική οικονομική ουσία της συναλλαγής, η προέλευση των χρημάτων, ο χρόνος των μεταβιβάσεων και η δυνατότητα του δωρητή να αποδείξει ότι τα χρήματα που δωρίζει πράγματι προέρχονται από νόμιμα και δικαιολογημένα κεφάλαια.