Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης επιχειρήσεις των οποίων τα οικονομικά στοιχεία παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις σε σχέση με τον μέσο όρο του κλάδου τους, αλλά και περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων ή ύποπτων μηδενικών δηλώσεων. Τα διαθέσιμα στοιχεία μπορούν παράλληλα να διασταυρώνονται με τις συναλλαγές μέσω POS, καθώς και με τις κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών μέσω του Συστήματος Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών.

Σημαντική αύξηση στα έσοδα από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής

Η αποτελεσματικότητα των νέων εργαλείων ελέγχου αποτυπώνεται και στα φορολογικά έσοδα, με τον περιορισμό του λεγόμενου «κενού ΦΠΑ» να αποτελεί έναν από τους βασικούς δείκτες βελτίωσης της φορολογικής συμμόρφωσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών, τα μέτρα κατά της φοροδιαφυγής απέφεραν το 2025 πρόσθετα έσοδα ύψους 2,7 δισ. ευρώ, με σημαντική συμβολή από τον ΦΠΑ. Για τη διετία 2024-2025, το συνολικό δημοσιονομικό όφελος υπολογίζεται σε περίπου 3,9 δισ. ευρώ.

Τα συνολικά έσοδα του Δημοσίου από τον ΦΠΑ διαμορφώθηκαν την περασμένη χρονιά σε περίπου 29,2 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το «κενό ΦΠΑ», δηλαδή η διαφορά μεταξύ των εσόδων που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπράττονται και αυτών που τελικά καταλήγουν στα κρατικά ταμεία, έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Το 2023 το κενό είχε μειωθεί στο 11,4%, από 24% που βρισκόταν το 2019. Για το 2024 και το 2025 οι εκτιμήσεις δείχνουν περαιτέρω υποχώρηση, σε επίπεδα κάτω από το 9%, γεγονός που φέρνει την Ελλάδα πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η βελτίωση αυτή δεν αποδίδεται αποκλειστικά στο νέο σύστημα ελέγχων της ΑΑΔΕ. Σημαντική συμβολή είχαν επίσης η υποχρεωτική προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ, η διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές και η γενικευμένη χρήση της πλατφόρμας myDATA.

Αυστηρές κυρώσεις για εκπρόθεσμες δηλώσεις

Παράλληλα με την εντατικοποίηση των ψηφιακών ελέγχων, το φορολογικό πλαίσιο προβλέπει σημαντικές οικονομικές κυρώσεις για επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες που υποβάλλουν εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ αφού έχει προηγηθεί κοινοποίηση εντολής φορολογικού ελέγχου.

Σε περίπτωση που ο φορολογούμενος δεν υποβάλει καθόλου δήλωση ΦΠΑ και η παράβαση διαπιστωθεί από τη φορολογική αρχή κατά τη διάρκεια του ελέγχου, προβλέπεται πρόστιμο που αντιστοιχεί στο 50% του φόρου ο οποίος προκύπτει από τη μη υποβληθείσα δήλωση.

Το ίδιο ποσοστό προβλέπεται και στην περίπτωση που υποβληθεί εκπρόθεσμη αρχική ή τροποποιητική χρεωστική δήλωση μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης για την παροχή πληροφοριών και πριν από την κοινοποίηση του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου.

Υπάρχει, ωστόσο, δυνατότητα περιορισμού της συγκεκριμένης επιβάρυνσης. Εφόσον η φορολογική οφειλή, μαζί με τον προβλεπόμενο τόκο, εξοφληθεί στο σύνολό της μέσα σε 30 ημέρες από τον προσδιορισμό του φόρου, το πρόστιμο και ο αντίστοιχος τόκος μειώνονται στο 60% του αρχικού ποσού. Στην πράξη, η επιβάρυνση από το πρόστιμο περιορίζεται έτσι στο 30% του φόρου.

Μικρότερες κυρώσεις για οικειοθελή εκπρόθεσμη δήλωση

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση για όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμη χρεωστική δήλωση ΦΠΑ με δική τους πρωτοβουλία, πριν λάβουν εντολή φορολογικού ελέγχου.

Σε αυτή την περίπτωση δεν εφαρμόζεται το πρόστιμο του 50%. Αντί αυτού επιβάλλεται το προβλεπόμενο διοικητικό πρόστιμο, το οποίο ανέρχεται σε 100, 250 ή 500 ευρώ, ανάλογα με την κατηγορία των λογιστικών βιβλίων που τηρεί η επιχείρηση. Παράλληλα, επιβάλλεται τόκος εκπρόθεσμης καταβολής, ο οποίος ανέρχεται σε 0,73% για κάθε μήνα καθυστέρησης.

Υπάρχει επίσης ειδική πρόβλεψη για τους φορολογούμενους που, αφού υποβάλουν εκπρόθεσμη δήλωση μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου, αποδέχονται τελικά το ποσό του ΦΠΑ που καταλογίζεται από τη φορολογική αρχή.

Εφόσον αποδεχθούν το αποτέλεσμα του ελέγχου, δεν ζητήσουν τη συνέχισή του και δεν προσφύγουν στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ή στη συνέχεια στα διοικητικά δικαστήρια, μπορούν να επωφεληθούν από τη διαδικασία αποδοχής των πράξεων του φορολογικού ελέγχου. Στην περίπτωση αυτή, το πρόστιμο του 50% περιορίζεται στο μισό και διαμορφώνεται στο 25% του ΦΠΑ που έχει προκύψει από τον έλεγχο.

Η συνδυασμένη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, ηλεκτρονικών βιβλίων, ψηφιακών διασταυρώσεων και αυστηρότερων κυρώσεων αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο η φορολογική διοίκηση εντοπίζει και αντιμετωπίζει φαινόμενα φοροδιαφυγής, με τον ΦΠΑ να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας για αύξηση της φορολογικής συμμόρφωσης.