Ο σχεδιασμός αποτυπώνεται στη Συμπληρωματική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και συνδέεται με τη νέα 25ετή παραχώρηση του αυτοκινητοδρόμου στον όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, μέσω της εταιρείας Νέα Αττική Οδός Παραχώρηση Α.Ε. Η σύμβαση υπογράφηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2024, με τίμημα 3,27 δισ. ευρώ.

Από το σύνολο των έργων, εκείνο που βρίσκεται πιο κοντά στην υλοποίηση είναι η αναδιοργάνωση του κόμβου Μεταμόρφωσης, για την οποία ο κυβερνητικός προγραμματισμός προβλέπει ολοκλήρωση τον Ιανουάριο του 2027. Οι μεγαλύτερες διαπλατύνσεις, αντίθετα, δεν έχουν ακόμη εξασφαλίσει περιβαλλοντική αδειοδότηση ούτε διαθέτουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα κατασκευής.

Μεταμόρφωση: Δύο ξεχωριστές έξοδοι προς την Εθνική Οδό

Στον κόμβο Μεταμόρφωσης εντοπίζεται ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά προβλήματα της σημερινής διάταξης. Οι οδηγοί που προσεγγίζουν τον κόμβο από την πλευρά της Ελευσίνας ή του αεροδρομίου και θέλουν να συνεχίσουν προς Λαμία χρησιμοποιούν σήμερα την ίδια έξοδο προς την Εθνική Οδό Αθηνών–Λαμίας.

Η συνένωση των δύο διαφορετικών ρευμάτων σε μία κοινή έξοδο προκαλεί συχνά μεγάλες ουρές, οι οποίες σε περιόδους αυξημένης κίνησης επηρεάζουν και την κυκλοφορία στον κύριο άξονα της Αττικής Οδού.

Η λύση που προωθείται προβλέπει τη λειτουργία δύο ανεξάρτητων εξόδων, με απόσταση περίπου 150 μέτρων μεταξύ τους. Με την προσθήκη της νέας εξόδου θα διαχωριστούν οι κινήσεις των οχημάτων, περιορίζοντας τις εμπλοκές που δημιουργούνται σήμερα στο συγκεκριμένο σημείο.

Η διερεύνηση των τεχνικών επιλογών ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025, ύστερα από σχετικό αίτημα του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών προς τον παραχωρησιούχο. Το έργο προωθείται σε συνεργασία με τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και έχει ενταχθεί στις έξι βασικές προτεραιότητες του υπουργείου για το 2027. Ο στόχος που έχει τεθεί στον κυβερνητικό προγραμματισμό είναι να ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του ίδιου έτους.

Οκτώ λωρίδες στο τμήμα Πεντέλης–Μεταμόρφωσης

Η μεγαλύτερη παρέμβαση για την αύξηση της δυναμικότητας της Αττικής Οδού αφορά το βόρειο τμήμα της, από τον κόμβο της λεωφόρου Πεντέλης έως την ανατολική πρόσβαση του κόμβου Μεταμόρφωσης.

Σε μήκος περίπου 6,3 χιλιομέτρων σχεδιάζεται η μετατροπή του υφιστάμενου δρόμου από τρεις σε τέσσερις λωρίδες ανά κατεύθυνση. Έτσι, το συγκεκριμένο τμήμα θα διαθέτει συνολικά οκτώ λωρίδες, με στόχο να εξυπηρετεί μεγαλύτερο αριθμό οχημάτων και να περιορίσει τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται καθημερινά.

Η παρέμβαση θα πραγματοποιηθεί κυρίως με αναδιαμόρφωση της υπάρχουσας διατομής και τοπικές διαπλατύνσεις, χωρίς να απαιτείται εκτεταμένη νέα χάραξη. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι δύο αριστερές λωρίδες σε κάθε κατεύθυνση θα έχουν πλάτος 3,25 μέτρα και οι δύο δεξιές 3,50 μέτρα. Η λωρίδα έκτακτης ανάγκης θα διατηρήσει πλάτος 2,50 μέτρων.

Το συνολικό πλάτος του αυτοκινητοδρόμου ανά κατεύθυνση θα αυξηθεί από 14,35 σε 16,75 μέτρα, δηλαδή κατά 2,40 μέτρα. Για να υποστηριχθεί η νέα διαμόρφωση προβλέπεται η κατασκευή 53 έργων αντιστήριξης, συνολικού μήκους 5.210 μέτρων. Το ύψος τους θα κυμαίνεται από 1,2 έως 7,5 μέτρα και οι περισσότερες κατασκευές θα χωροθετηθούν εντός της υφιστάμενης ζώνης του δρόμου.

Η συγκεκριμένη διαπλάτυνση αποτελεί ξεχωριστό έργο από τη νέα διαμόρφωση των εξόδων προς Λαμία στον κόμβο Μεταμόρφωσης. Παρά τη γεωγραφική τους εγγύτητα, οι δύο παρεμβάσεις έχουν διαφορετικό αντικείμενο και βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο ωρίμανσης. Για την επέκταση των 6,3 χιλιομέτρων εκκρεμεί ακόμη η περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Τρίτη λωρίδα στην περιοχή της Παλλήνης

Ανάλογη παρέμβαση, μικρότερης κλίμακας, σχεδιάζεται στην ανατολική Αττική, κοντά στον ανισόπεδο κόμβο Παλλήνης και τη σύνδεση με τη λεωφόρο Μαραθώνος.

Σήμερα υπάρχει ένα τμήμα περίπου 1,3 χιλιομέτρων στο οποίο η κυκλοφορία εξυπηρετείται από δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση, ενώ πριν και μετά από αυτό ο αυτοκινητόδρομος διαθέτει τρεις. Η απότομη μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας λειτουργεί ως σημείο συμφόρησης, ιδιαίτερα τις ώρες αυξημένης μετακίνησης.

Η μελέτη προβλέπει αύξηση του λειτουργικού πλάτους κατά 2,15 μέτρα, ώστε να προστεθεί τρίτη λωρίδα σε κάθε κατεύθυνση και να αποκατασταθεί η συνέχεια της κυκλοφορίας. Για την κατασκευή της νέας διαμόρφωσης απαιτούνται πέντε τοίχοι αντιστήριξης, συνολικού μήκους περίπου 1.180 μέτρων.

Εάν συνυπολογιστούν οι παρεμβάσεις στην Παλλήνη και στο τμήμα Πεντέλης–Μεταμόρφωσης, οι διαπλατύνσεις που σχεδιάζονται καλύπτουν συνολικά περίπου 7,6 χιλιόμετρα.

Νέες συνδέσεις στην Περιφερειακή Υμηττού και αναστροφές στο Λεοντάρι

Αλλαγές προβλέπονται και στον τρόπο με τον οποίο συνδέεται η Περιφερειακή Υμηττού με την Αττική Οδό. Ειδικότερα, σχεδιάζεται η ενίσχυση του κλάδου εισόδου από τη Δυτική Περιφερειακή Υμηττού προς την κατεύθυνση της Ελευσίνας.

Η σημερινή σύνδεση διαθέτει μία λωρίδα, ενώ η νέα διαμόρφωση προβλέπει την προσθήκη δεύτερης, προκειμένου η είσοδος των οχημάτων στον κύριο αυτοκινητόδρομο να γίνεται με μεγαλύτερη ευχέρεια. Η αλλαγή ξεκινά περίπου 150 μέτρα πριν από τη διακλάδωση και συνεχίζεται για 350 μέτρα στο υπόγειο τμήμα, με ειδικές διαμορφώσεις για την ομαλή συγχώνευση των οχημάτων.

Σημαντικές είναι και οι προβλεπόμενες αλλαγές στον κόμβο Λεονταρίου, όπου σχεδιάζονται δύο νέες δυνατότητες αναστροφής. Η πρώτη θα βρίσκεται δυτικά του κόμβου και θα εξυπηρετεί τη σύνδεση μεταξύ Ραφήνας και Μαρκοπούλου. Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται νέα άνω διάβαση μήκους περίπου 100 μέτρων, μαζί με τις αναγκαίες λωρίδες επιτάχυνσης και επιβράδυνσης.

Η δεύτερη παρέμβαση χωροθετείται ανατολικά του κόμβου και αφορά τις κινήσεις μεταξύ Κατεχάκη και Ελευσίνας. Ο σχεδιασμός έχει διαφοροποιηθεί σε σχέση με παλαιότερες προμελέτες, ώστε να αποφευχθούν νέες απαλλοτριώσεις.

Με τις δύο νέες αναστροφές επιδιώκεται να περιοριστούν οι παρακάμψεις που είναι σήμερα αναγκαίες για συγκεκριμένες μετακινήσεις, μειώνοντας παράλληλα την επιβάρυνση στο τοπικό οδικό δίκτυο. Επιπλέον, αναμένεται να διευκολυνθεί η σύνδεση της περιοχής της Ραφήνας με το αεροδρόμιο.

Νέα έξοδος διαφυγής στη σήραγγα Βριλησσίων

Σημαντικό μέρος του σχεδίου αφορά την ασφάλεια των οδηγών και των επιβατών, με ειδική παρέμβαση στη σήραγγα Βριλησσίων, στην κατεύθυνση προς το αεροδρόμιο.

Η σήραγγα έχει μήκος περίπου 940 μέτρων και δεν διαθέτει σήμερα έξοδο κινδύνου. Η απόσταση από το στόμιο εισόδου έως τη ράμπα προς την Περιφερειακή Υμηττού ανέρχεται σε 670 μέτρα, ξεπερνώντας κατά 170 μέτρα το όριο των 500 μέτρων που προβλέπεται από τις σχετικές προδιαγραφές.

Για την αντιμετώπιση του ζητήματος προγραμματίζεται η κατασκευή νέας εξόδου διαφυγής για πεζούς, με τις απαραίτητες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, ώστε να υπάρχει ασφαλέστερη δυνατότητα εκκένωσης σε περίπτωση ατυχήματος ή άλλου έκτακτου περιστατικού.

Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η αντικατάσταση μεταλλικών στηθαίων ασφαλείας στα πλευρικά τμήματα του δρόμου και στην κεντρική νησίδα, όπου απαιτείται. Οι νέες κατασκευές θα πρέπει να έχουν διάρκεια ζωής τουλάχιστον 25 ετών και να καλύπτουν τις προδιαγραφές ασφαλείας για ταχύτητες έως 120 χλμ. την ώρα.

Απορροή ομβρίων, LED και αναβάθμιση των βάσεων συντήρησης

Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην κυκλοφοριακή αναβάθμιση. Περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βελτίωση της λειτουργίας του αυτοκινητοδρόμου.

Στις περιοχές των ρεμάτων Ραφήνας και Βραυρώνας σχεδιάζονται κλειστά συστήματα συλλογής και απορροής των ομβρίων υδάτων, σε συνδυασμό με ειδικές μονάδες ελέγχου της ρύπανσης. Στόχος είναι να συγκρατούνται κατάλοιπα καυσίμων, λιπαντικών και άλλοι ρύποι πριν από την απόρριψη των νερών στους φυσικούς αποδέκτες.

Για την κατασκευή των σχετικών υποδομών προβλέπονται περίπου 20 χιλιόμετρα αγωγών και 400 φρεάτια.

Παράλληλα, θα αντικατασταθεί ο υφιστάμενος φωτισμός με φωτιστικά τεχνολογίας LED, τόσο στα ανοιχτά τμήματα όσο και στις σήραγγες. Το έργο περιλαμβάνει περίπου 1.500 φωτιστικά και 900 ιστούς, με αναμενόμενο όφελος τη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και των αναγκών συντήρησης.

Αναβαθμίσεις προβλέπονται και στις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται για τη χειμερινή συντήρηση. Νέος εξοπλισμός παραγωγής και αποθήκευσης άλμης σχεδιάζεται να εγκατασταθεί στις βάσεις Παιανίας, Ρουπακίου, Κατεχάκη και Αιγάλεω, ενώ θα εκσυγχρονιστούν οι εγκαταστάσεις σε Μεταμόρφωση, Πεντέλη και Παλλήνη.

Μετά τις παρεμβάσεις, οι επτά βάσεις θα διαθέτουν συνολική δυνατότητα αποθήκευσης 2.450 τόνων άλατος. Επιπλέον, στον Σταθμό Εξυπηρέτησης Αυτοκινητιστών Ασπροπύργου προβλέπεται η δημιουργία κεντρικής εγκατάστασης χωρητικότητας περίπου 1.200 τόνων.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται ακόμη η τοποθέτηση δεξαμενών καυσίμων χωρητικότητας 25 κυβικών μέτρων στις εγκαταστάσεις της Παιανίας και του Ρουπακίου, για την κάλυψη των αναγκών των οχημάτων και του εξοπλισμού συντήρησης.

Πάνω από 286.000 οχήματα την ημέρα

Τα κυκλοφοριακά δεδομένα εξηγούν την πίεση που δέχεται πλέον ο αυτοκινητόδρομος. Το 2025 οι μέσες ημερήσιες διελεύσεις έφθασαν τις 286.278, ενώ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφηκαν συνολικά 24,8 εκατ. διελεύσεις, αυξημένες κατά 2,6% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Η μεγαλύτερη επιβάρυνση εντοπίζεται στο τμήμα μεταξύ Μεταμόρφωσης και Δουκίσσης Πλακεντίας. Τις εργάσιμες ημέρες διέρχονται από το συγκεκριμένο τμήμα περίπου 71.500 έως 73.500 οχήματα ημερησίως.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η κίνηση και κατά την πρωινή αιχμή. Από τις 08:00 έως τις 09:00 καταγράφονται κατά μέσο όρο περίπου 5.750 οχήματα την ώρα, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται συνθήκες κορεσμού σε σημεία του βόρειου άξονα.

Η Αττική Οδός έχει συνολικό μήκος περίπου 79 χιλιομέτρων και διέρχεται από 20 δήμους και πέντε περιφερειακές ενότητες. Η εξυπηρέτηση της κυκλοφορίας πραγματοποιείται μέσω 39 σταθμών διοδίων, οι οποίοι διαθέτουν περίπου 195 λωρίδες.

Οι τεχνικές απαιτήσεις και το ετήσιο κόστος λειτουργίας

Το μέγεθος των παρεμβάσεων αποτυπώνεται και στις ποσότητες των υλικών που θα απαιτηθούν. Η Συμπληρωματική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, η οποία εκπονήθηκε από τις εταιρείες ENVECO και ΣΣΕ & Περιβάλλον, υπολογίζει ότι μόνο για τις διαπλατύνσεις στην περιοχή Πεντέλης–Μεταμόρφωσης, στην Παλλήνη και στην Περιφερειακή Υμηττού θα χρειαστούν περίπου 50.000 κυβικά μέτρα αδρανών υλικών, 25.000 τόνοι ασφαλτομιγμάτων, 7.000 κυβικά μέτρα σκυροδέματος και 500 τόνοι χάλυβα.

Για τις εργασίες στους ανισόπεδους κόμβους εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν επιπλέον 20.000 κυβικά μέτρα αδρανών, 8.000 τόνοι ασφαλτομιγμάτων και 4.000 κυβικά μέτρα σκυροδέματος.

Ξεχωριστά από τις επενδύσεις κατασκευής, η μελέτη αποτυπώνει και τις ετήσιες δαπάνες για τη λειτουργία και τη συντήρηση του αυτοκινητοδρόμου. Το συνολικό κόστος υπολογίζεται σε περίπου 11 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 4,2 εκατ. ευρώ αφορούν την τακτική συντήρηση και 6,8 εκατ. ευρώ τη λειτουργία.

Οι περιβαλλοντικές δράσεις αντιστοιχούν σε περίπου 220.000 ευρώ ετησίως, δηλαδή σχεδόν στο 2% του συνολικού προϋπολογισμού λειτουργίας και συντήρησης.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι τα παραπάνω ποσά αφορούν τις ετήσιες λειτουργικές ανάγκες και όχι το κόστος κατασκευής των νέων έργων. Για το σύνολο των σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων δεν έχει παρουσιαστεί ενιαίος κατασκευαστικός προϋπολογισμός.

Το βασικό στοίχημα για την Αττική Οδό είναι πλέον να μετατραπεί ο σχεδιασμός σε συγκεκριμένα έργα, με προτεραιότητα στα σημεία όπου η κυκλοφοριακή συμφόρηση έχει γίνει εντονότερη. Η προσθήκη λωρίδων και οι νέες συνδέσεις μπορούν να αυξήσουν τη χωρητικότητα, ενώ οι παρεμβάσεις στις σήραγγες και στις υποδομές συντήρησης αφορούν την ασφάλεια και την αξιοπιστία του δικτύου. Για τις μεγαλύτερες διαπλατύνσεις, πάντως, προηγείται ακόμη η ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.