Νέα πίεση στον Μερτς

Η ενίσχυση της AfD αποτελεί σημαντικό πλήγμα για την κυβερνητική στρατηγική του Βερολίνου. Η κεντρώα συμμαχία του Μερτς βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με σημαντικές πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις και το αποτέλεσμα στις περιφερειακές εκλογές προσθέτει έναν ακόμη πονοκέφαλο.

Το AfD δεν περιορίζεται πλέον σε μια ισχυρή παρουσία στην ανατολική Γερμανία. Οι εθνικές δημοσκοπήσεις το εμφανίζουν να διεκδικεί ακόμη και την πρώτη θέση, γεγονός που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να συμβεί.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό λόγω της γερμανικής ιστορίας. Για πρώτη φορά μετά το 1945, ένα σκληρά εθνικιστικό και ακροδεξιό κόμμα αποκτά τόσο ισχυρή εκλογική βάση και πραγματικές προοπτικές να διεκδικήσει συμμετοχή στη διακυβέρνηση σε περιφερειακό επίπεδο.

Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει ορισμένες οργανώσεις της AfD ως εξτρεμιστικές, γεγονός που έχει τροφοδοτήσει ακόμη περισσότερο την πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το κόμμα.

Το μήνυμα προς Ουάσιγκτον και Μόσχα

Η εκλογική επίδοση δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε εκτός Γερμανίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε στο αποτέλεσμα, ενώ η πολιτική προσέγγιση της AfD παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τη λογική του MAGA, ιδιαίτερα στο μεταναστευτικό, στην έμφαση στην εθνική κυριαρχία και στην αμφισβήτηση του παραδοσιακού πολιτικού και μιντιακού συστήματος.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η στάση του κόμματος απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η AfD τάσσεται υπέρ του τερματισμού της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, της άρσης των κυρώσεων κατά της Μόσχας και της επιστροφής σε φθηνότερες ρωσικές ενεργειακές εισαγωγές. Οι θέσεις αυτές βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με την επίσημη πολιτική της γερμανικής κυβέρνησης, η οποία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς υποστηρικτές του Κιέβου.

Για τον λόγο αυτό, η άνοδος της AfD παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και στη Μόσχα, όπου το αποτέλεσμα χαιρετίστηκε ως ένδειξη πολιτικής αποδυνάμωσης της κυβέρνησης Μερτς.

Γιατί η ανατολική Γερμανία στηρίζει την AfD

Η Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των κοινωνικών και οικονομικών διαφορών που εξακολουθούν να υπάρχουν ανάμεσα στην πρώην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία, περισσότερο από τρεις δεκαετίες μετά την επανένωση.

Παρά τις τεράστιες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν για τη σύγκλιση των δύο περιοχών, οι διαφορές στο εισόδημα, στην οικονομική δραστηριότητα και στις ευκαιρίες παραμένουν αισθητές.

Παράλληλα, σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας εξακολουθεί να υπάρχει η λεγόμενη «Ostalgie», δηλαδή μια νοσταλγία για ορισμένες πτυχές της ζωής στην πρώην Ανατολική Γερμανία, κυρίως για την αίσθηση οικονομικής και κοινωνικής ασφάλειας.

Η οικονομική πίεση που δέχθηκε η γερμανική βιομηχανία μετά την απώλεια της πρόσβασης σε φθηνή ρωσική ενέργεια ενίσχυσε περαιτέρω τη δυσαρέσκεια. Για περιοχές με ισχυρή παρουσία ενεργοβόρων βιομηχανιών, η ενεργειακή κρίση αποτέλεσε ιδιαίτερα σοβαρό πλήγμα.

Η AfD επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή τη δυσαρέσκεια, προβάλλοντας μια διαφορετική προσέγγιση τόσο στην ενεργειακή πολιτική όσο και στις σχέσεις με τη Ρωσία.

Ο φόβος των Βρυξελλών

Η ενίσχυση της AfD δεν αφορά πλέον μόνο τη γερμανική πολιτική. Στις Βρυξέλλες αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης.

Το επόμενο διάστημα αναμένονται σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ άλλων στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία. Σε αρκετές από αυτές, κόμματα της δεξιάς και της άκρας δεξιάς εμφανίζουν σημαντική εκλογική δυναμική.

Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι όλα αυτά τα κόμματα αποτελούν ένα ενιαίο πολιτικό μέτωπο. Οι διαφορές τους είναι μεγάλες και σε αρκετές περιπτώσεις ουσιαστικές. Χαρακτηριστικό είναι ότι το κόμμα της Μαρίν Λεπέν είχε απομακρύνει την AfD από την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική του ομάδα, θεωρώντας ορισμένες από τις θέσεις της υπερβολικά ακραίες.

Υπάρχουν όμως και κοινές συνισταμένες: αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, μεγαλύτερη έμφαση στην εθνική κυριαρχία και έντονος σκεπτικισμός απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Για την ΕΕ, η ταυτόχρονη άνοδος τέτοιων πολιτικών δυνάμεων δημιουργεί έναν επιπλέον κίνδυνο κατακερματισμού, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις πιέσεις από τις ΗΠΑ και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό της Κίνας.

Πέρα από την ιδεολογία, η ψήφος της δυσαρέσκειας

Πίσω από την εκλογική άνοδο της AfD βρίσκονται και ζητήματα καθημερινότητας.

Το κόστος ζωής, η κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών, η μετανάστευση, η εγκληματικότητα, η οικονομική ανασφάλεια αλλά και η ανησυχία για τις επιπτώσεις των πολέμων διαμορφώνουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δυσκολεύονται να πείσουν.

Ένα σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος φαίνεται να θεωρεί ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν δίνουν επαρκείς απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα της Σαξονίας-Άνχαλτ. Η άνοδος της AfD δεν εξηγείται μόνο από την ιδεολογική μετατόπιση ενός τμήματος των ψηφοφόρων. Αποτελεί ταυτόχρονα ψήφο διαμαρτυρίας απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο.

Το σύνθημα του κόμματος ότι «όλα είναι δυνατά» και η υπόσχεση για μια Γερμανία που θα ανακτήσει την αυτοπεποίθησή της φαίνεται να βρίσκουν ολοένα μεγαλύτερη απήχηση.

Το μεγάλο ερώτημα για τη Γερμανία

Η AfD παραμένει μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό αδοκίμαστη στην άσκηση κυβερνητικής εξουσίας. Όμως το εκλογικό της αποτέλεσμα δείχνει ότι ένα ολοένα μεγαλύτερο τμήμα του γερμανικού εκλογικού σώματος είναι πλέον διατεθειμένο να την αντιμετωπίσει ως πραγματική κυβερνητική επιλογή.

Για τον Μερτς, αυτό σημαίνει ότι η μάχη απέναντι στην AfD μόλις γίνεται δυσκολότερη. Για την Ευρώπη, σημαίνει ότι η πολιτική μετατόπιση στη μεγαλύτερη οικονομία της ηπείρου μπορεί να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα γερμανικά σύνορα.

Η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να είναι μικρή σε πληθυσμό, όμως το πολιτικό της μήνυμα είναι μεγάλο. Και πλέον το ερώτημα δεν είναι εάν η AfD αποτελεί ισχυρή πολιτική δύναμη στη Γερμανία, αλλά μέχρι πού μπορεί να φτάσει η δυναμική της.