Το παράδοξο είναι πλέον εμφανές: ένα κόμμα που συγκεντρώνει σχεδόν έναν στους δύο ψηφοφόρους μπορεί να αναδεικνύεται με τεράστια διαφορά πρώτη δύναμη και ταυτόχρονα να μην έχει δρόμο προς την κυβέρνηση.

Τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα

Η εκλογική αριθμητική αφήνει θεωρητικά αρκετές επιλογές, πολιτικά όμως οι περισσότερες είναι εξαιρετικά δύσκολες.

Το πρώτο θα ήταν μια κυβέρνηση του AfD με τη συμμετοχή ή την ανοχή άλλου κόμματος. Το σενάριο αυτό προσκρούει στο Brandmauer, καθώς τα μεγαλύτερα γερμανικά κόμματα έχουν αποκλείσει συνεργασία με το AfD.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση της Συμμαχίας Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία κατάφερε να περάσει το όριο του 5%. Παρότι υπάρχουν περιθώρια συνεννόησης σε ορισμένα επιμέρους ζητήματα, δεν έχει ανοίξει μέχρι στιγμής ο δρόμος για συμμετοχή σε κυβέρνηση υπό το AfD.

Ο επικεφαλής του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, εμφανίζεται μάλιστα απρόθυμος να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό που θα αλλοίωνε το εκλογικό μήνυμα του κόμματός του.

Κυβέρνηση μειοψηφίας

Μια δεύτερη επιλογή θα ήταν μια κυβέρνηση μειοψηφίας του AfD, η οποία θα αναζητούσε κοινοβουλευτική στήριξη από άλλες δυνάμεις ανά περίπτωση.

Και αυτό όμως είναι δύσκολο, ενώ ο Ζίγκμουντ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν αποτελεί την προτιμητέα λύση.

Αντίθετα, έχει προειδοποιήσει ακόμη και για το ενδεχόμενο νέων εκλογών, υποστηρίζοντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση το AfD θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τη δύναμή του.

Πρόκειται ασφαλώς για πολιτική εκτίμηση και όχι για δεδομένο. Αποκαλύπτει όμως τη στρατηγική του κόμματος: το AfD θεωρεί ότι όσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της κυβέρνησης, έχει περιθώριο να πιέσει ακόμη περισσότερο το πολιτικό σύστημα.

Η λύση χωρίς το AfD

Το τρίτο σενάριο είναι η διατήρηση του Brandmauer και ο σχηματισμός κυβέρνησης από τα υπόλοιπα κόμματα.

Εδώ βρίσκεται όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Το CDU έχει υποστεί βαριά ήττα, υποχωρώντας κάτω από το 20% και χάνοντας περίπου τη μισή εκλογική του δύναμη σε σχέση με το 2021. Τα υπόλοιπα κόμματα βρίσκονται ακόμη χαμηλότερα, με αποτέλεσμα η δημιουργία μιας σταθερής πλειοψηφίας χωρίς το AfD να απαιτεί περίπλοκες συμφωνίες.

Ακόμη και λύσεις όπως μια κυβέρνηση μειοψηφίας του CDU με ανοχή από την Αριστερά έχουν ήδη βρεθεί στο τραπέζι, κατά το πρότυπο της γειτονικής Θουριγγίας.

Έτσι δημιουργείται μια πολιτικά παράδοξη κατάσταση: το πρώτο κόμμα της κάλπης μπορεί να μείνει εκτός κυβέρνησης, ενώ τα κόμματα που ηττήθηκαν θα πρέπει να συνεργαστούν κυρίως επειδή συμφωνούν ότι δεν θέλουν να κυβερνήσει το AfD.

Γιατί το AfD έφτασε στο 44%

Η εκλογική επιτυχία του AfD δεν είναι συγκυριακή.

Η Σαξονία-Άνχαλτ, όπως και μεγάλο μέρος της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις ισχυρότερες εκλογικές βάσεις του κόμματος.

Πίσω από την άνοδο βρίσκεται ένας συνδυασμός οικονομικής δυσαρέσκειας, μεταναστευτικού, δυσπιστίας απέναντι στην πολιτική ηγεσία του Βερολίνου και διαφορετικής προσέγγισης σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την επανένωση της Γερμανίας, σημαντικό τμήμα της ανατολικής χώρας εξακολουθεί να θεωρεί ότι δεν έχει καλύψει πλήρως την απόσταση από τη δυτική Γερμανία σε εισοδήματα, ευκαιρίες και πολιτική επιρροή.

Το AfD έχει καταφέρει να μετατρέψει αυτή τη δυσαρέσκεια σε ένα ευρύτερο αφήγημα περί εγκατάλειψης από το πολιτικό κατεστημένο.

Παράλληλα, έχει επενδύσει ιδιαίτερα στη μεταναστευτική ατζέντα, στις αυστηρότερες απελάσεις και στην αμφιλεγόμενη έννοια της «remigration», ενώ έχει διευρύνει την παρουσία του σε ζητήματα πολιτισμού, εκπαίδευσης και κοινωνικών αξιών.

Ο Ζίγκμουντ και η προσπάθεια να γίνει το AfD «κυβερνητικό κόμμα»

Σημαντικό ρόλο στην επιτυχία έπαιξε και η προσωπικότητα του 35χρονου Ούλριχ Ζίγκμουντ.

Με έντονη παρουσία στα social media και πιο προσιτό δημόσιο προφίλ από άλλα στελέχη του κόμματος, επιχείρησε να παρουσιάσει το AfD όχι μόνο ως δύναμη διαμαρτυρίας αλλά ως κόμμα που μπορεί να αναλάβει τη διακυβέρνηση.

Αυτό ακριβώς είναι και το επόμενο μεγάλο στοίχημα.

Το AfD μπορεί να κερδίζει εκλογές, αλλά μέχρι σήμερα δυσκολεύεται να μετατρέψει την εκλογική του δύναμη σε κυβερνητική εξουσία εξαιτίας του Brandmauer.

Η Σαξονία-Άνχαλτ δείχνει όμως ότι το πρόβλημα για τα παραδοσιακά κόμματα γίνεται ολοένα μεγαλύτερο.

Ο Μερτς έχει πλέον ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα

Για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, η εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς μια ήττα σε ένα κρατίδιο.

Το CDU κυβερνούσε τη Σαξονία-Άνχαλτ από το 2002 και τώρα βλέπει τη δύναμή του να περιορίζεται δραματικά, την ώρα που η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αντιμετωπίζει ήδη σημαντική πολιτική φθορά.

Η οικονομική στασιμότητα, οι εσωτερικές διαφωνίες στον κυβερνητικό συνασπισμό και η αίσθηση ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν αποδίδουν αρκετά γρήγορα πιέζουν την κυβέρνηση του Βερολίνου.

Το αποτέλεσμα θέτει έτσι ένα δύσκολο δίλημμα για το CDU:

Πώς μπορεί να συγκρατήσει τους ψηφοφόρους που μετακινούνται προς το AfD χωρίς να υιοθετήσει την πολιτική του ατζέντα και χωρίς να ανοίξει την πόρτα σε συνεργασία μαζί του;

Το μήνυμα ξεπερνά τη Σαξονία-Άνχαλτ

Η Σαξονία-Άνχαλτ έχει πληθυσμό περίπου 2,1 εκατ. ανθρώπων. Η πολιτική σημασία του αποτελέσματος όμως είναι πολύ μεγαλύτερη.

Το AfD έχει ήδη καταγράψει σημαντικές επιτυχίες στην ανατολική Γερμανία και πλέον διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Εάν η σημερινή δυναμική συνεχιστεί μέχρι τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές, το πολιτικό τοπίο της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά.

Και μαζί του θα μπορούσαν να αλλάξουν οι ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η στάση του AfD απέναντι στη μετανάστευση, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την Ουκρανία, τη Ρωσία και τις αμυντικές δαπάνες διαφέρει σημαντικά από την κυρίαρχη γραμμή των παραδοσιακών γερμανικών κομμάτων.

Μια περαιτέρω ενίσχυσή του, επομένως, δεν θα ήταν μόνο γερμανική υπόθεση.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι πλέον το 44%

Το AfD δεν κέρδισε την αυτοδυναμία. Κέρδισε όμως κάτι που μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά σημαντικότερο: την απόδειξη ότι μπορεί να φτάσει πολύ κοντά στο 50% σε ένα γερμανικό κρατίδιο.

Το Brandmauer εξακολουθεί να εμποδίζει την άμεση πρόσβαση στην εξουσία.

Όμως όσο αυξάνεται η εκλογική δύναμη του AfD, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η λειτουργία αυτού του «τείχους». Κάθε φορά που το κόμμα κερδίζει περισσότερες ψήφους, τα παραδοσιακά κόμματα καλούνται να σχηματίσουν όλο και πιο περίπλοκους συνασπισμούς για να το κρατήσουν εκτός κυβέρνησης.

Και αυτό δημιουργεί το μεγάλο πολιτικό ερώτημα της επόμενης περιόδου:

Πόσο καιρό μπορεί να παραμένει εκτός εξουσίας ένα κόμμα που πλησιάζει πλέον το μισό εκλογικό σώμα σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας;

Η απάντηση δεν θα κριθεί μόνο στη Σαξονία-Άνχαλτ. Θα κριθεί τελικά στο Βερολίνο.