Τα νούμερα πίσω από την αίσθηση της φτώχειας

Ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής Οικονομικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ντέκλαν Κοστέλο, επισημαίνει ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας άγγιξε περίπου το 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου το 2025 – αξιοσημείωτη πρόοδος σε σχέση με το κατώτατο σημείο της κρίσης, αλλά ακόμα κάτω από τα επίπεδα του 2008. Ταυτόχρονα, προειδοποιεί ότι τα τότε νούμερα ήταν τεχνητά διογκωμένα λόγω ανεξέλεγκτου δανεισμού.

Πιο αποκαλυπτικό, ωστόσο, είναι το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα – δηλαδή αυτό που μένει στα χέρια των νοικοκυριών μετά από φόρους και κοινωνικές μεταβιβάσεις. Και εδώ η εικόνα παραμένει δυσοίωνη: τα ελληνικά νοικοκυριά δεν έχουν ακόμα επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την κρίση.

Σε απόλυτα νούμερα, η αγοραστική δύναμη ανά άτομο ανέβηκε από 18.700 δολάρια το 2015 στα 22.500 δολάρια το 2025 – αλλά εξακολουθεί να υστερεί έναντι των 24.000 δολαρίων του 2008. Σύμφωνα με προβολές του World Data Lab, η επιστροφή στα προ κρίσης επίπεδα αναμένεται μέσα στην επόμενη τριετία, με αισθητή υπέρβαση τους από το 2030 – υπό την προϋπόθεση, φυσικά, ότι το ταραγμένο διεθνές περιβάλλον δεν θα ανατρέψει τις εκτιμήσεις. Η Τράπεζα της Ελλάδος, από την πλευρά της, υπολογίζει ότι το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα το 2024 παρέμενε 9,3% χαμηλότερο από το 2009, ενώ το πραγματικό υστερεί κατά σχεδόν 20%.

Η αισιοδοξία των Βρυξελλών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιλέγει να εστιάζει στο θετικό πρόσημο: την τελευταία πενταετία το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα αυξανόταν κατά μέσον όρο 2,8% ετησίως, ρυθμός σαφώς ταχύτερος από τον μέσο όρο της ΕΕ. Για το 2026 και το 2027, οι προβλέψεις μιλούν για αύξηση άνω του 3,5% ετησίως – ένδειξη ότι η σύγκλιση συνεχίζεται, ενισχυμένη από τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, τους υψηλότερους πραγματικούς μισθούς και τις ελαφρύνσεις στη φορολογία εργασίας.

Ο Κοστέλο, όμως, φροντίζει να υπενθυμίσει ότι οι μέσοι όροι συχνά κρύβουν ανισότητες: τα χαμηλόμισθα νοικοκυριά πλήττονται δυσανάλογα από τον πληθωρισμό, αφού δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε βασικά αγαθά. Το ποσοστό φτώχειας, αν και μειώθηκε, παραμένει από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Μέτρα όπως το εγγυημένο ελάχιστο εισόδημα (2017) και η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά περίπου 35% από το 2021 έχουν ανακουφίσει τους πιο ευάλωτους, φέρνοντας τον ελληνικό κατώτατο μισθό –σε πραγματικούς όρους αγοραστικής δύναμης– κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ποια εμπόδια ανακόπτουν την ανάπτυξη

Ο ίδιος αξιωματούχος περιγράφει τρεις βασικές τροχοπέδες:

Πρώτον, το επιχειρηματικό περιβάλλον: παρά τις μεταρρυθμίσεις, το γραφειοκρατικό και ρυθμιστικό πλαίσιο εξακολουθεί να αποτρέπει επενδύσεις και να δυσχεραίνει την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Δεύτερον, η δημογραφία: η γήρανση του πληθυσμού συρρικνώνει το εργατικό δυναμικό, καθιστώντας επιτακτική την ενεργοποίηση αδρανών ομάδων – κυρίως γυναικών – και την επέκταση υπηρεσιών φροντίδας. Τρίτον, το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό κενό: η ευθυγράμμιση των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της σύγχρονης, ψηφιακής και πράσινης οικονομίας παραμένει ανεπαρκής.

Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης – τι έρχεται;

Η Ελλάδα κατέχει την υψηλότερη αναλογία χρηματοδότησης στην ΕΕ από το RRF: περίπου 36 δισ. ευρώ, ισοδύναμα με το 16% του ΑΕΠ. Από αυτά, 23,4 δισ. έχουν ήδη εκταμιευτεί. Η Κομισιόν εκτιμά ότι η λήξη του μηχανισμού το 2026 δεν σηματοδοτεί απότομη στροφή: οι υποδομές, η ψηφιοποίηση και η πράσινη μετάβαση που χρηματοδοτήθηκαν θα συνεχίσουν να αποδίδουν για χρόνια. Επιπλέον, 14,9 δισ. ευρώ από κονδύλια Συνοχής για την περίοδο 2021-2027 παραμένουν αναξιοποίητα, ενώ νέα ταμεία και ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ αναμένεται να προσφέρουν πρόσθετους πόρους. Όπως λέει ο Κοστέλο, το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν χρήματα, αλλά αν θα απορροφηθούν έγκαιρα και αποτελεσματικά.

Η οπτική του ΔΝΤ

Από την Ουάσιγκτον, ο επικεφαλής της αποστολής του ΔΝΤ στην Αθήνα, Τζονγκ Σικ Κανγκ, αναγνωρίζει ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 25% από το 2020 – ρυθμός πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο – φτάνοντας στο 92% των επιπέδων πριν από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση. Το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται στη συνδυαστική δράση του RRF, των ξένων επενδύσεων, των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της ισχυρής ανάκαμψης του τουρισμού. Ωστόσο, το κατά κεφαλήν εισόδημα σε όρους αγοραστικής δύναμης εξακολουθεί να υπολείπεται κατά περίπου ένα τρίτο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Για να κλείσει αυτό το χάσμα, το ΔΝΤ τονίζει την ανάγκη αύξησης της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, απλοποίησης του κανονιστικού πλαισίου, επιτάχυνσης του ψηφιακού μετασχηματισμού στον ιδιωτικό τομέα και διατήρησης υψηλών ρυθμών ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα. Ο Κανγκ χαιρετίζει, παράλληλα, τις ήδη επιτευχθείσες μεταρρυθμίσεις σε κτηματολόγιο, δικαστική αποτελεσματικότητα και πιστοληπτικό σύστημα.

Στο τέλος της ημέρας, το γεγονός παραμένει ένα: όσο ο πληθωρισμός συμπιέζει τα πορτοφόλια και οι γεωπολιτικές αναταράξεις δημιουργούν αβεβαιότητα, ο δρόμος για την ανάκτηση του χαμένου εδάφους παραμένει μακρύς – και καθόλου εγγυημένος.