Στην πραγματικότητα, το «lying flat» είναι άμεσο αποτέλεσμα της πολιτικής του ενός παιδιού. Όπως η βιολογική ομοιόσταση—η αποφυγή αποκλίσεων στην αρτηριακή πίεση ή στο σάκχαρο—είναι απαραίτητη για την αποφυγή ασθένειας ή θανάτου, έτσι και η οικονομική ομοιόσταση απαιτεί τη διατήρηση σωστής ισορροπίας μεταξύ κατανάλωσης και παραγωγής. Η πολιτική του ενός παιδιού, που εισήχθη το 1980 με την πεποίθηση ότι ένας μικρότερος πληθυσμός θα βελτίωνε την απασχόληση, είχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Μειώνοντας τα παιδιά—τους γνωστούς «υπερ-καταναλωτές»—αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική δύναμη των νοικοκυριών, μειώνοντας το μερίδιο του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών στο ΑΕΠ από περίπου τα δύο τρίτα τη δεκαετία του 1980 σε μόλις 44% σήμερα.

Γι’ αυτό η εγχώρια κατανάλωση και η δημιουργία θέσεων εργασίας στην Κίνα παραμένουν υποτονικές. Με χαμηλότερο εισόδημα για τα νοικοκυριά και αδύναμο κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, πολλοί εργαζόμενοι αναγκάζονται να δουλεύουν περισσότερες ώρες για να τα βγάλουν πέρα. Ο ανταγωνισμός για εργασία είναι τόσο έντονος ώστε όσοι έχουν δουλειά πιέζονται να εργάζονται υπερωρίες απλώς για να τη διατηρήσουν. Ως αποτέλεσμα, η μέση εργάσιμη εβδομάδα στην Κίνα έχει φτάσει περίπου τις 49 ώρες—και έως 60 σε ορισμένες περιπτώσεις—σε σύγκριση με 38 στις ΗΠΑ, 33 στη Γερμανία, 37 στην Ιαπωνία και 42 στο Βιετνάμ.

Επιπλέον, η ανεργία των νέων (16–24 ετών) είναι ιδιαίτερα υψηλή, αντανακλώντας την ασυμφωνία μεταξύ της αυξανόμενης ανώτερης εκπαίδευσης και ενός υποανάπτυκτου τομέα υπηρεσιών. Πολιτικές που προωθούν ένα «μέρισμα ταλέντου» και «νέες παραγωγικές δυνάμεις», μαζί με οικογενειακές πιέσεις, έχουν αυξήσει τους ετήσιους αποφοίτους από 1,01 εκατομμύριο το 2000 σε 12,22 εκατομμύρια το 2025. Ωστόσο, η αδύναμη κατανάλωση περιορίζει την ανάπτυξη των υπηρεσιών—του βασικού εργοδότη για νέους αποφοίτους—στο 47% των θέσεων εργασίας, πολύ κάτω από το 70–80% των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Αφού η ανεργία των νέων έφτασε το 21,3% τον Ιούνιο του 2023, η κυβέρνηση σταμάτησε για μήνες τη δημοσίευση στοιχείων πριν εκδώσει αναθεωρημένα, χαμηλότερα νούμερα. Όμως αυτό δεν αλλάζει την πραγματικότητα. Στις εξετάσεις για το δημόσιο πέρυσι, 2,8 εκατομμύρια υποψήφιοι διεκδίκησαν μόλις 38.100 θέσεις. Πανεπιστήμια πλέον προωθούν την «εκπαιδευτική υποβάθμιση», με περισσότερη επαγγελματική κατάρτιση και στροφή μεταπτυχιακών σε πιο πρακτικές ειδικότητες. Δεν είναι περίεργο που οι νέοι που μπορούν να στηριχθούν οικονομικά από τις οικογένειές τους επιλέγουν να «μένουν αδρανείς».

Όμως το «lying flat» αφορά κυρίως όσους έχουν προνόμια. Εκατομμύρια νέοι που δεν βρίσκουν σταθερή εργασία ή οικογενειακή στήριξη στρέφονται στην gig economy ως διανομείς, οδηγοί, ταχυμεταφορείς ή livestreamers. Η Κίνα έχει περίπου 240 εκατομμύρια ευέλικτους εργαζόμενους—σχεδόν το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού.

Παράλληλα, επενδύσεις σε AI, ρομποτική και αυτόνομη οδήγηση μειώνουν αυτές τις θέσεις, αυξάνοντας την ανεργία στις ηλικίες 25–29. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου η AI μπορεί να μειώσει πληθωριστικές πιέσεις, στην Κίνα εντείνει αποπληθωριστικές τάσεις λόγω αδύναμης κατανάλωσης.

Το μοντέλο ανάπτυξης με έμφαση στις εξαγωγές έχει οδηγήσει εκατοντάδες εκατομμύρια εργαζόμενους στη μεταποίηση. Η Κίνα παράγει περίπου το 17% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 28% της παγκόσμιας μεταποιητικής παραγωγής, αλλά μόλις το 12% της παγκόσμιας κατανάλωσης.

Μια πιο ισορροπημένη οικονομία θα ήταν πιο υγιής για την Κίνα και τον κόσμο. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη μειώσει το μερίδιο εισαγωγών από την Κίνα στο 8% από 22% το 2018 μέσω δασμών. Αν ακολουθήσουν και άλλες χώρες, εκατομμύρια πτυχιούχοι STEM μπορεί να δυσκολευτούν να βρουν εργασία.

Οι αδυναμίες αυτές θέτουν υπό αμφισβήτηση το «μηχανισμό διακυβέρνησης με μηχανικούς» της Κίνας. Η ισχυρή κρατική καθοδήγηση επιτρέπει γρήγορη κινητοποίηση, αλλά συχνά εις βάρος της κοινωνικής ισορροπίας. Το μοντέλο αυτό θυμίζει ιστορικά παραδείγματα υπερσυγκεντρωτισμού που κατέληξαν σε αστάθεια.

Σήμερα, η ανάπτυξη της μεταποίησης γίνεται εις βάρος της δημογραφικής βιωσιμότητας. Τα χαμηλά εισοδήματα και οι πολλές ώρες εργασίας καθιστούν δύσκολη ακόμη και την απόκτηση ενός παιδιού. Η καθυστέρηση γάμων και η πτώση της γεννητικότητας εντείνονται, ενώ η Κίνα από 17% των παγκόσμιων γεννήσεων έχει πέσει στο 6% και αναμένεται κάτω από 3% έως το 2050.

Η Κίνα παράγει τα πάντα—εκτός από τους ανθρώπους που χρειάζεται για να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι νέοι «ξαπλώνουν». Είναι ότι οι ηγέτες λένε ψέματα—και στον λαό και στον εαυτό τους.

Ο Yi Fuxian είναι ανώτερος επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin–Madison και πρωτοστάτησε στο κίνημα κατά της πολιτικής του ενός παιδιού στην Κίνα. Το βιβλίο του «Big Country with an Empty Nest» (China Development Press, 2013), το οποίο αρχικά είχε απαγορευτεί, σήμερα κατατάσσεται στην πρώτη θέση στη λίστα «100 Καλύτερα Βιβλία του 2013» του China Publishing Today στην Κίνα.

Πηγή: Project Syndicate