Από ανάπτυξη 5% σε μόλις 2,5%

Σύμφωνα με τον Mulas-Granados, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη έχουν υποχωρήσει σημαντικά.

Ο ρυθμός ανάπτυξης της περιοχής εκτιμάται πλέον κατά μέσο όρο στο 2,5% έως το 2026, έναντι περίπου 5% που καταγραφόταν πριν από την ένταξη των χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιβράδυνση αυτή έχει άμεσες συνέπειες και στη διαδικασία σύγκλισης με τη Δυτική Ευρώπη. Όσο χαμηλότερος είναι ο ρυθμός ανάπτυξης των οικονομιών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τόσο περισσότερος χρόνος απαιτείται για να περιοριστεί το εισοδηματικό και παραγωγικό χάσμα.

«Οι προοπτικές ανάπτυξης είναι λιγότερο ευνοϊκές. Ο χρόνος που απαιτείται για να καλυφθεί το χάσμα σύγκλισης με τη Δυτική Ευρώπη είναι πολύ μεγαλύτερος», σημείωσε ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ.

Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, είναι ότι η περιοχή δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπόθεση πως θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με τους ρυθμούς του παρελθόντος.

Για να διατηρηθεί η αναπτυξιακή δυναμική, θα πρέπει να αυξηθεί το ίδιο το αναπτυξιακό δυναμικό των οικονομιών, κάτι που απαιτεί βαθύτερες διαρθρωτικές αλλαγές.

Μικρότερη η συμβολή στην ανάπτυξη της ΕΕ

Η επιβράδυνση της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αποτυπώνεται και στη συμβολή της στην ανάπτυξη συνολικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μεταξύ 2020 και 2026, η περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το 27% της συνολικής οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ, έναντι 30% πριν από την πανδημία.

Ένας από τους παράγοντες πίσω από αυτή την εξέλιξη είναι η εξασθένηση της ζήτησης από τη Γερμανία, η οποία αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο για μεγάλο μέρος των οικονομιών της Κεντρικής Ευρώπης.

Η εξάρτηση από το γερμανικό παραγωγικό μοντέλο και τις γερμανικές εξαγωγές έχει λειτουργήσει τα προηγούμενα χρόνια ως ισχυρός μοχλός ανάπτυξης για την περιοχή. Η σημερινή όμως εικόνα της γερμανικής οικονομίας περιορίζει τα οφέλη αυτού του μοντέλου.

Η δημογραφία γίνεται κρίσιμος παράγοντας

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει πλέον η περιοχή είναι η δημογραφική συρρίκνωση.

Η μείωση του ενεργού πληθυσμού περιορίζει την προσφορά εργασίας και δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στην ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε οικονομίες που στηρίχθηκαν επί χρόνια στην αύξηση της παραγωγής και των εξαγωγών.

Το ΔΝΤ θεωρεί ότι ένα μέρος της απάντησης μπορεί να προέλθει από την αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας ομάδων με χαμηλότερη συμμετοχή, όπως οι νέοι, οι γυναίκες και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι.

Η αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς η δημογραφική τάση δεν μπορεί να αντιστραφεί εύκολα βραχυπρόθεσμα.

Η Κίνα αλλάζει τους όρους του ανταγωνισμού

Παράλληλα, οι οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν νέο ανταγωνιστικό παράγοντα: την αυξανόμενη παρουσία των κινεζικών εξαγωγών.

Η περιοχή θα πρέπει, σύμφωνα με το ΔΝΤ, να συνεχίσει τη διαφοροποίηση των εμπορικών της σχέσεων, ώστε να περιορίσει την εξάρτησή της από συγκεκριμένες αγορές και να δημιουργήσει νέες πηγές ζήτησης.

Η διαφοροποίηση του εμπορίου, όμως, δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται παράλληλα ενίσχυση της παραγωγικότητας, επενδύσεις στην καινοτομία και ταχύτερη προσαρμογή στις τεχνολογικές αλλαγές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς η ετοιμότητα των επιχειρήσεων και των οικονομιών να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη μελλοντική παραγωγικότητα.

Ενέργεια, άμυνα και κλίμα ως νέοι μοχλοί ανάπτυξης

Το ΔΝΤ βλέπει, πάντως, και σημαντικές ευκαιρίες.

Η αυξημένη ανάγκη για επενδύσεις στην ενέργεια, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα μπορεί να λειτουργήσει ως νέος μοχλός ανάπτυξης για την περιοχή.

Η μεγάλη αύξηση των αμυντικών δαπανών δημιουργεί παράλληλα την ευκαιρία να αναπτυχθούν εγχώριες παραγωγικές δυνατότητες, αντί οι χώρες της περιοχής να βασίζονται κυρίως σε εισαγωγές εξοπλισμού από τις ΗΠΑ ή τη Νότια Κορέα.

Με αυτόν τον τρόπο, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες θα μπορούσαν να συνδεθούν περισσότερο με επενδύσεις, τεχνολογία, βιομηχανική παραγωγή και δημιουργία θέσεων εργασίας στην ίδια την περιοχή.

Η ευκαιρία του νέου προϋπολογισμού της ΕΕ

Καθοριστικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύμφωνα με τον Mulas-Granados, τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία μπορούν να προσφέρουν στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης την ευκαιρία να μετασχηματίσουν το αναπτυξιακό τους μοντέλο.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο η απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, αλλά η αξιοποίησή τους για επενδύσεις που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενισχύουν την τεχνολογική βάση, βελτιώνουν τις υποδομές και δημιουργούν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.

Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι σαφές: η εποχή της αυτόματης σύγκλισης της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης με τη Δύση έχει τελειώσει. Η περιοχή χρειάζεται πλέον ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, βασισμένο περισσότερο στην παραγωγικότητα, την καινοτομία, την τεχνολογία, την αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και τη διαφοροποίηση των εμπορικών της σχέσεων.

Και ακριβώς εδώ συναντάται η συζήτηση για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη με τη μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση: την ανάγκη να μετατρέψει τις προτάσεις για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις, πριν η χαμηλότερη ανάπτυξη και η δημογραφική πίεση περιορίσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια δράσης.