Το «μπλοκ» των έξι

Οι έξι χώρες ζητούν ουσιαστική αναμόρφωση του κοινοτικού προϋπολογισμού, με μεταφορά πόρων από τις παραδοσιακές πολιτικές προς την άμυνα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η λογική τους είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διαφορετικό οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον σε σχέση με την προηγούμενη δημοσιονομική περίοδο.

Ο ανταγωνισμός από τις ΗΠΑ και την Κίνα, η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, η ενεργειακή ασφάλεια και η χρηματοδότηση νέων τεχνολογιών απαιτούν, σύμφωνα με τους έξι καθαρούς συνεισφέροντες, διαφορετική κατανομή των κοινοτικών πόρων.

Το πρόβλημα είναι ότι για να βρεθούν τα χρήματα για τις νέες προτεραιότητες, θα πρέπει να περιοριστούν κάποιες από τις παλαιότερες.

Στο στόχαστρο αγρότες και περιφέρειες

Οι μεγαλύτερες αντιδράσεις αναμένεται να προκύψουν από την πρόταση για περιορισμό της χρηματοδότησης προς την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης.

Πρόκειται για δύο από τους βασικούς πυλώνες του κοινοτικού προϋπολογισμού και για πολιτικές που κατευθύνουν σημαντικούς πόρους προς αγρότες, αγροτικές περιοχές και λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, έχει ενσωματώσει στην πρότασή της για το 2028–2034 σημαντικές εγγυήσεις για τη γεωργία. Προβλέπει τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ σε ειδικά δεσμευμένη χρηματοδότηση για εισοδηματική και κρίσιμη στήριξη των αγροτών, ενώ συνολικά 865 δισ. ευρώ προορίζονται για τα νέα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, μέσα από τα οποία θα χρηματοδοτούνται και αγροτικές και περιφερειακές ανάγκες.

Αυτό ακριβώς το μοντέλο αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Ισπανία και Ιταλία απέναντι στο Βερολίνο

Στην άλλη πλευρά βρίσκεται ένα ευρύτερο μπλοκ κρατών που επιδιώκει να προστατεύσει, ή ακόμη και να αυξήσει, τη χρηματοδότηση για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Ισπανία και Ιταλία βρίσκονται μεταξύ των χωρών που ζητούν μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, ενώ αρκετές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι νέες ευρωπαϊκές ανάγκες δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν απλώς με περικοπές στις υφιστάμενες πολιτικές.

Ορισμένα κράτη εξετάζουν ακόμη και τη χρήση κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού, ώστε η αύξηση των δαπανών για άμυνα, επενδύσεις και ανταγωνιστικότητα να μη μετατραπεί σε άμεση αύξηση των εθνικών εισφορών.

Για το Βερολίνο και τους συμμάχους του, όμως, η έκδοση νέου κοινού χρέους αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα.

Η Κομισιόν θέλει νέους πόρους

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί παράλληλα να λύσει το πρόβλημα από την πλευρά των εσόδων.

Η πρόταση για τον νέο προϋπολογισμό περιλαμβάνει νέους ίδιους πόρους, μεταξύ των οποίων έσοδα που συνδέονται με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, μη ανακυκλωμένα ηλεκτρονικά απόβλητα, τον καπνό και εισφορά στις μεγάλες επιχειρήσεις.

Στόχος είναι να δημιουργηθούν πρόσθετα έσοδα περίπου 60 δισ. ευρώ ετησίως.

Η πρόταση, ωστόσο, συναντά αντιδράσεις από κυβερνήσεις που δεν επιθυμούν να μεταφερθούν περισσότερες φορολογικές αρμοδιότητες σε επίπεδο Βρυξελλών.

Έτσι, η διαμάχη δεν αφορά μόνο το πού θα δαπανηθούν τα χρήματα, αλλά και το ποιος θα έχει την εξουσία να τα συγκεντρώνει.

Ένας προϋπολογισμός σχεδόν 2 τρισ. ευρώ

Η πρόταση της Κομισιόν για την περίοδο 2028–2034 ανέρχεται σε σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο πρέπει να είναι πιο ευέλικτο και να επιτρέπει στην Ευρώπη να αντιδρά ταχύτερα σε κρίσεις και να χρηματοδοτεί στρατηγικές επενδύσεις.

Στο νέο μοντέλο προβλέπεται, μεταξύ άλλων, Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας 409 δισ. ευρώ, ενώ το Horizon Europe προβλέπεται να συνεχιστεί με προϋπολογισμό 175 δισ. ευρώ.

Άρα η συζήτηση δεν αφορά απλώς ένα «μικρότερο» ή «μεγαλύτερο» ταμείο.

Αφορά το αν η Ευρώπη θα συνεχίσει να κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των πόρων της στις παραδοσιακές πολιτικές ή εάν θα μεταφέρει σημαντικό βάρος προς άμυνα, τεχνολογία, βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα.

Το δύσκολο χρονοδιάγραμμα

Η διαπραγμάτευση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω του πολιτικού ημερολογίου της Ευρώπης.

Οι κυβερνήσεις έχουν συμφωνήσει στον στόχο να ολοκληρωθεί η συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο να είναι έτοιμο να εφαρμοστεί από τον Ιανουάριο του 2028.

Όσο όμως πλησιάζουν οι κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις σε μεγάλα κράτη-μέλη, η δυνατότητα των κυβερνήσεων να αποδεχθούν επώδυνους συμβιβασμούς περιορίζεται.

Και αυτό εξηγεί γιατί η μάχη για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό μπορεί να αποδειχθεί μία από τις δυσκολότερες δημοσιονομικές διαπραγματεύσεις των επόμενων ετών.

Το μεγάλο δίλημμα της Ευρώπης

Η ουσία της αντιπαράθεσης είναι πλέον ξεκάθαρη.

Η Ευρώπη θέλει περισσότερα χρήματα για άμυνα, ενέργεια, τεχνολογία, βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα, αλλά ταυτόχρονα οι παραδοσιακοί δικαιούχοι των κοινοτικών πόρων ζητούν να μην πληρώσουν το κόστος της αλλαγής προτεραιοτήτων.

Η Γερμανία και οι πέντε σύμμαχοί της υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί κάθε νέα ευρωπαϊκή προτεραιότητα να οδηγεί σε μεγαλύτερο προϋπολογισμό.

Απέναντι, αρκετές χώρες υποστηρίζουν ότι οι νέες προκλήσεις είναι τόσο μεγάλες ώστε η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους πόρους και όχι απλώς ανακατανομή των υφιστάμενων.

Το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης θα καθορίσει όχι μόνο πόσα χρήματα θα διαθέτει η ΕΕ την περίοδο 2028–2034, αλλά και τι είδους Ευρώπη θα χρηματοδοτεί ο επόμενος κοινοτικός προϋπολογισμός.