Η αύξηση δεν είναι μόνο ονομαστική. Σε σταθερές τιμές, η μέση δαπάνη αυξήθηκε κατά 2,9%, δηλαδή κατά περίπου 612 ευρώ σε ετήσια βάση.

Την ίδια στιγμή, το 50% των νοικοκυριών δαπανά περισσότερα από 1.414,60 ευρώ τον μήνα, γεγονός που δείχνει πόσο διαφορετική είναι η εικόνα από το απλό «μέσο» μέγεθος.

Τρόφιμα, στέγαση και μεταφορές «τρώνε» σχεδόν το μισό εισόδημα

Τρεις κατηγορίες κυριαρχούν στον οικογενειακό προϋπολογισμό:

Συνολικά, οι τρεις αυτές κατηγορίες απορροφούν περίπου 48,7% της μέσης δαπάνης ενός νοικοκυριού.

Με άλλα λόγια, σχεδόν ένα στα δύο ευρώ που δαπανά ένα μέσο ελληνικό νοικοκυριό κατευθύνεται σε βασικές ανάγκες που δύσκολα μπορούν να περιοριστούν δραστικά.

Στον αντίποδα, μόλις 2% της συνολικής δαπάνης αφορά την ασφάλιση και τις οικονομικές υπηρεσίες.

Η στέγαση γίνεται ακόμη βαρύτερη για τους ενοικιαστές

Η εικόνα είναι σαφώς πιο πιεστική για τα νοικοκυριά που δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία.

Για τα νοικοκυριά που πληρώνουν ενοίκιο, η στέγαση απορροφά κατά μέσο όρο 23,4% του συνολικού μηνιαίου προϋπολογισμού.

Από το ποσοστό αυτό, το 17,3% αφορά αποκλειστικά το ενοίκιο.

Η διαφορά σε σχέση με τον μέσο όρο της χώρας είναι σημαντική και δείχνει γιατί η άνοδος των ενοικίων αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς παράγοντες που περιορίζουν το διαθέσιμο εισόδημα.

Η στεγαστική δαπάνη δεν λειτουργεί άλλωστε όπως πολλές άλλες καταναλωτικές δαπάνες: για ένα νοικοκυριό που νοικιάζει σπίτι, η δυνατότητα άμεσης περικοπής της είναι εξαιρετικά περιορισμένη.

«Φωτιά» σε κρέας, καφέ και ψάρια

Στα τρόφιμα καταγράφονται σημαντικές αυξήσεις της μέσης μηνιαίας δαπάνης σε σχέση με το 2024.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις αφορούν:

καφέ, τσάι και κακάο: +11,9%

κρέας: +9,9%

ψάρια: +8,0%

ζάχαρη, μαρμελάδες, μέλι και σοκολάτα: +6,5%

φρούτα: +5,4%

γαλακτοκομικά και αυγά: +4,9%

νερά, αναψυκτικά και χυμοί: +2,0%

αλεύρι, ψωμί και δημητριακά: +2,0%

λαχανικά: +0,6%

Μείωση καταγράφηκε μόνο σε ορισμένες κατηγορίες, με χαρακτηριστικότερη τα έλαια και λίπη (-11,2%).

Η εικόνα έχει σημασία επειδή τα τρόφιμα αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία δαπάνης για το μέσο ελληνικό νοικοκυριό.

Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στα χαμηλότερα εισοδήματα

Η κατανομή των δαπανών ανά εισοδηματική ομάδα αποτυπώνει ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Για το φτωχότερο 20% του πληθυσμού, τρόφιμα και στέγαση αντιστοιχούν στο 54,4% της συνολικής δαπάνης.

Στο πλουσιότερο 20%, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 34,5%.

Η διαφορά των σχεδόν 20 ποσοστιαίων μονάδων δείχνει ότι ο πληθωρισμός στα βασικά αγαθά και η άνοδος του κόστους στέγασης δεν επηρεάζουν όλα τα νοικοκυριά με τον ίδιο τρόπο.

Όσο μικρότερο είναι το διαθέσιμο εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο μέρος του διοχετεύεται σε ανελαστικές ανάγκες.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένας σχετικά μέτριος πληθωρισμός μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη επίπτωση στην πραγματική αγοραστική δύναμη των χαμηλότερων εισοδηματικών ομάδων.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις δαπανών το 2025

Δεν αυξήθηκαν όλες οι κατηγορίες με τον ίδιο ρυθμό.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις της μέσης δαπάνης καταγράφηκαν στα:

διαρκή αγαθά: +8,9%

στέγαση: +8,3%

εκπαίδευση: +8,2%

Αντίθετα, οι δαπάνες για ασφάλειες και οικονομικές υπηρεσίες μειώθηκαν κατά 2,4%.

Η αύξηση της δαπάνης για στέγαση κατά 8,3% είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς προστίθεται σε μια ήδη υψηλή βάση και περιορίζει περαιτέρω το ποσό που απομένει για κατανάλωση ή αποταμίευση.

Τετραμελής οικογένεια: 2.700 ευρώ τον μήνα

Η μέση δαπάνη των νοικοκυριών διαφοροποιείται δραστικά ανάλογα με τη σύνθεση της οικογένειας.

Ένα ζευγάρι με δύο παιδιά ηλικίας έως 16 ετών δαπανά κατά μέσο όρο περίπου 2.700 ευρώ τον μήνα.

Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 149,8% της μέσης μηνιαίας δαπάνης όλων των νοικοκυριών.

Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν συγκρίνεται με ένα ηλικιωμένο μονομελές νοικοκυριό.

Τα μονομελή νοικοκυριά με μέλος ηλικίας 65 ετών και άνω δαπανούν κατά μέσο όρο ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 45,6% της μέσης μηνιαίας δαπάνης των νοικοκυριών της χώρας.

Η οικογενειακή σύνθεση επομένως αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το πραγματικό κόστος διαβίωσης.

Από 1.000 ευρώ μέχρι πάνω από 3.900 ευρώ

Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι αποκλίσεις όταν η σύγκριση γίνεται με βάση την επαγγελματική κατάσταση του υπεύθυνου του νοικοκυριού.

Τα νοικοκυριά στα οποία ο υπεύθυνος είναι οικονομικά μη ενεργός ή άνεργος δαπανούν κατά μέσο όρο ποσό ίσο με το 68,6% της μέσης μηνιαίας δαπάνης.

Αντίθετα, τα νοικοκυριά όπου ο υπεύθυνος είναι αυτοαπασχολούμενος με μισθωτούς φτάνουν στο 217,9% της μέσης δαπάνης.

Με βάση τη μέση δαπάνη των 1.820 ευρώ, η διαφορά είναι τεράστια και αποτυπώνει τις μεγάλες αποκλίσεις που υπάρχουν στο επίπεδο κατανάλωσης μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών νοικοκυριών.

Η μεγάλη εικόνα: ακριβότερη καθημερινότητα, μικρότερο περιθώριο

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δεν αποτυπώνουν απλώς ότι οι Έλληνες δαπανούν περισσότερα.

Αποτυπώνουν πού αναγκάζονται να κατευθύνουν αυτά τα επιπλέον χρήματα.

Σχεδόν το μισό του οικογενειακού προϋπολογισμού πηγαίνει σε τρόφιμα, στέγαση και μεταφορές, ενώ για το φτωχότερο 20% πάνω από τα μισά χρήματα κατευθύνονται σε τρόφιμα και κατοικία.

Την ίδια στιγμή, η μέση μηνιαία δαπάνη αυξήθηκε στα 1.820 ευρώ, ενώ μια τετραμελής οικογένεια με δύο παιδιά φτάνει κατά μέσο όρο στα 2.700 ευρώ.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική οικονομία δεν είναι επομένως μόνο η πορεία του ονομαστικού εισοδήματος.

Είναι η πραγματική αγοραστική δύναμη που απομένει μετά την κάλυψη των βασικών αναγκών.

Και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι, παρά την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και των εισοδημάτων, το κόστος της καθημερινότητας εξακολουθεί να απορροφά μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, με την πίεση να είναι σαφώς εντονότερη στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.