Στο τραπέζι ακόμη και κατάργηση από το 2027

Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζει το οικονομικό επιτελείο, δεν αποκλείεται ακόμη και η κατάργηση του τεκμαρτού συστήματος από το 2027, με την αλλαγή να αποτυπώνεται στις φορολογικές δηλώσεις του 2028.

Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση έχει σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Το σύστημα τεκμαρτού προσδιορισμού αποφέρει στο Δημόσιο περίπου 600 εκατ. ευρώ πρόσθετα έσοδα κάθε χρόνο, γεγονός που καθιστά δύσκολη μια άμεση και οριζόντια κατάργηση.

Γι' αυτό και το πιθανότερο σενάριο είναι ένα μοντέλο σταδιακής αποδυνάμωσης των τεκμηρίων, με την ένταση της παρέμβασης να εξαρτάται από την πραγματική φορολογική συμπεριφορά κάθε επαγγελματία ή ακόμη και ολόκληρων επαγγελματικών κλάδων.

Τα τεκμήρια θα συνδέονται με τη φορολογική συνέπεια

Η βασική ιδέα είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα στο οποίο η φορολογική συνέπεια θα λειτουργεί ως «διαβατήριο» για τη σταδιακή απαλλαγή από το τεκμαρτό εισόδημα.

Ένας ειδικός αλγόριθμος και συγκεκριμένοι μετρήσιμοι δείκτες θα μπορούσαν να αξιολογούν τη συμπεριφορά των επαγγελματιών. Όσο περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι ένας επαγγελματίας δηλώνει με συνέπεια τις πραγματικές του συναλλαγές και εκπληρώνει τις φορολογικές και ασφαλιστικές του υποχρεώσεις, τόσο περισσότερο θα περιορίζεται η εφαρμογή του τεκμηρίου.

Στα κριτήρια που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

η εμπρόθεσμη καταβολή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών,

η πλήρης και ορθή διαβίβαση στοιχείων στο myDATA,

η χρήση POS και η αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών,

ο περιορισμός των συναλλαγών με μετρητά,

η έγκαιρη διαβίβαση ηλεκτρονικών τιμολογίων,

η εφαρμογή του ψηφιακού δελτίου αποστολής,

η συνέπεια στην εξυπηρέτηση ρυθμισμένων οφειλών.

Με αυτόν τον τρόπο, το τεκμήριο θα μπορούσε να μετατραπεί από έναν οριζόντιο μηχανισμό υπολογισμού εισοδήματος σε ένα στοχευμένο εργαλείο κατά της φοροδιαφυγής, το οποίο θα υποχωρεί όσο αυξάνεται η αποδεδειγμένη φορολογική συμμόρφωση.

Η ψηφιοποίηση ανοίγει τον δρόμο

Η σταδιακή απομάκρυνση από τα τεκμήρια συνδέεται άμεσα με την ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης.

Η πλήρης αξιοποίηση του myDATA, η ηλεκτρονική τιμολόγηση, το ψηφιακό δελτίο αποστολής, το ψηφιακό πελατολόγιο, η διασύνδεση ταμειακών μηχανών και POS, η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και η χρήση του IRIS δημιουργούν ένα πολύ μεγαλύτερο ψηφιακό αποτύπωμα των επαγγελματικών δραστηριοτήτων.

Όσο περισσότερα έσοδα και έξοδα καταγράφονται ηλεκτρονικά και διαβιβάζονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο στην ΑΑΔΕ, τόσο μειώνεται η ανάγκη να χρησιμοποιούνται έμμεσες μέθοδοι για τον προσδιορισμό του εισοδήματος.

Η λογική, επομένως, είναι απλή: όσο η φορολογική διοίκηση γνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας, τόσο μικρότερη ανάγκη υπάρχει για τεκμαρτό υπολογισμό.

Τα στοιχεία που έφεραν τα τεκμήρια στο προσκήνιο

Η συζήτηση για αλλαγές στο σύστημα δεν σημαίνει ότι αμφισβητείται η χρησιμότητα των τεκμηρίων ως μηχανισμού περιορισμού της φοροδιαφυγής.

Τα στοιχεία των τελευταίων φορολογικών δηλώσεων είναι χαρακτηριστικά. Το μέσο ετήσιο δηλωθέν εισόδημα των ελεύθερων επαγγελματιών διαμορφώθηκε μόλις στα 3.665 ευρώ, δηλαδή περίπου 305 ευρώ τον μήνα.

Το ιδιαίτερα χαμηλό αυτό επίπεδο εισοδήματος οδήγησε στην ενεργοποίηση των τεκμηρίων για περίπου το 50% των επαγγελματιών.

Συγκεκριμένα, τα τεκμήρια εφαρμόστηκαν σε 387.532 φορολογουμένους, σε σύνολο 714.465 επαγγελματιών. Για αυτούς, το εισόδημα προσδιορίστηκε τεκμαρτά κατά μέσο όρο στα 13.107 ευρώ, ενώ ο μέσος φόρος που προέκυψε ανήλθε σε περίπου 1.815 ευρώ.

Από το οριζόντιο τεκμήριο σε ένα «έξυπνο» σύστημα

Το οικονομικό επιτελείο καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους: αφενός να μην χαθεί ένα σημαντικό εργαλείο κατά της φοροδιαφυγής και αφετέρου να μην επιβαρύνονται με τεκμαρτό εισόδημα επαγγελματίες που αποδεδειγμένα δηλώνουν με συνέπεια την οικονομική τους δραστηριότητα.

Το μοντέλο που εξετάζεται επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από το «τεκμαίρω το εισόδημά σου επειδή ανήκεις σε μια συγκεκριμένη κατηγορία» στο «μειώνω το τεκμήριο επειδή τα ψηφιακά δεδομένα αποδεικνύουν ότι είσαι συνεπής».

Εφόσον το σύστημα λειτουργήσει, η σταδιακή κατάργηση των τεκμηρίων θα μπορούσε να γίνει όχι με μία απόφαση που θα δημιουργούσε άμεσα δημοσιονομικό κενό 600 εκατ. ευρώ, αλλά με μια διαδικασία που θα συνδέει κάθε επόμενο βήμα με την πραγματική πορεία της φορολογικής συμμόρφωσης.

Έτσι, η ΔΕΘ μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας σημαντικής αλλαγής για τους ελεύθερους επαγγελματίες: τα τεκμήρια να μην καταργηθούν απαραίτητα από τη μία ημέρα στην άλλη, αλλά να αρχίσουν να υποχωρούν όσο η ψηφιακή φορολογική εικόνα αποδεικνύει ότι δεν είναι πλέον αναγκαία.