Το φαινόμενο, που ήδη γνωρίζει μεγάλη διάδοση στο εξωτερικό, επεκτείνεται δυναμικά και στην Ελλάδα, αξιοποιώντας τα σημαντικά κενά οικονομικού αλφαβητισμού που εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινωνία.

Παράλληλα, η κουλτούρα του virality στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργεί συχνά ακραίες στρεβλώσεις, με χρήστες να εμπιστεύονται διαδικτυακές προσωπικότητες που προωθούν ιδιαίτερα επικίνδυνα επενδυτικά προϊόντα. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της Χέιλι Γουέλτς, γνωστής ως «hawk tuah girl», η οποία έγινε viral ύστερα από ένα χιουμοριστικό βίντεο δρόμου στις ΗΠΑ. Η ξαφνική δημοσιότητα οδήγησε στη δημιουργία δικού της meme coin, το οποίο έφτασε προσωρινά σε αποτίμηση σχεδόν 500 εκατ. δολαρίων πριν καταρρεύσει μέσα σε λίγες ώρες, χάνοντας πάνω από το 95% της αξίας του. Η υπόθεση προκάλεσε κατηγορίες περί χειραγώγησης αγοράς μέσω πρακτικών «pump and dump».

Αντίστοιχα, ακόμη και γνωστές προσωπικότητες έχουν βρεθεί στο στόχαστρο των αμερικανικών αρχών. Το 2022 η Kim Kardashian συμφώνησε να καταβάλει πρόστιμο άνω του 1 εκατ. δολαρίων επειδή προώθησε κρυπτονόμισμα στα social media χωρίς να αποκαλύψει ότι είχε πληρωθεί για τη σχετική ανάρτηση.

Οι finfluencers ασκούν ιδιαίτερη επιρροή σε ηλικιακές ομάδες όπως η Gen Z και οι millennials, όχι μόνο λόγω του περιεχομένου τους αλλά και εξαιτίας του lifestyle που προβάλλουν, το οποίο συχνά χαρακτηρίζεται από έντονη επίδειξη πολυτέλειας. Σύμφωνα με τον Νίκο Ξυδά, ιδρυτή της διαφημιστικής εταιρείας Humble, ο χώρος των Ελλήνων finfluencers μπορεί να είναι μικρός αριθμητικά, ωστόσο αρκετοί αποκομίζουν σημαντικά έσοδα. Όπως σημειώνει, ορισμένοι χρησιμοποιούν ακόμη και τεχνικές «rage bait», δηλαδή προκλητικό περιεχόμενο γύρω από κοινωνικά ζητήματα, ώστε να αυξάνουν την απήχησή τους και τις προβολές.

Παρότι αρκετοί περιορίζονται σε γενικές οικονομικές συμβουλές ή ενημερωτικό περιεχόμενο για επενδύσεις, υπάρχουν περιπτώσεις όπου διατυπώνονται σαφείς επενδυτικές προτάσεις. Εκεί όμως αρχίζουν τα όρια της εποπτευόμενης αγοράς. Όπως επισημαίνουν άνθρωποι με γνώση του χώρου, όταν κάποιος παρέχει εξατομικευμένες επενδυτικές συστάσεις, απαιτείται άδεια από την αρμόδια εποπτική αρχή, δηλαδή την Hellenic Capital Market Commission.

Πολλά από τα σχετικά βίντεο χρηματοδοτούνται από επενδυτικές πλατφόρμες ή εταιρείες fintech, με τις συνεργασίες αυτές να μπορούν να αποφέρουν σημαντικά έσοδα στους δημιουργούς περιεχομένου.

Ορισμένοι finfluencers υποστηρίζουν ότι στόχος τους είναι κυρίως η εκπαίδευση του κοινού γύρω από τη διαχείριση χρημάτων και η ενίσχυση της οικονομικής γνώσης. Δημιουργός περιεχομένου με περισσότερους από 200.000 ακολούθους αναφέρει ότι ξεκίνησε τα βίντεο στη διάρκεια της πανδημίας, βλέποντας το έντονο ενδιαφέρον του κόσμου για ζητήματα οικονομίας και επενδύσεων. Όπως σημειώνει, αποφεύγει να δίνει επενδυτικές συμβουλές, περιοριζόμενος στην ανάλυση της οικονομικής επικαιρότητας και στην παρουσίαση πρακτικών οικονομικής διαχείρισης.

Την ίδια στιγμή, οι εποπτικές αρχές παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία την εξάπλωση του φαινομένου. Η Hellenic Capital Market Commission έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια το τμήμα διαχείρισης καταγγελιών, καθώς μετά την πανδημία αυξήθηκαν σημαντικά οι αναφορές για επενδυτικές απάτες μέσω διαδικτύου.

Σύμφωνα με πληροφορίες, μεγάλο μέρος των καταγγελιών αφορά μη αδειοδοτημένες επενδυτικές πλατφόρμες που λειτουργούν μέσω εταιρειών με έδρα σε χώρες χαμηλής εποπτείας ή ακόμη και μέσω ψεύτικων ιστοσελίδων που μιμούνται νόμιμες επιχειρήσεις. Παράλληλα, καταγράφονται περιπτώσεις πυραμιδικών σχημάτων τύπου Ponzi αλλά και τηλεφωνικών απατών από επιτήδειους.

Η πρόεδρος της Hellenic Capital Market Commission, Vasiliki Lazarakou, έχει προειδοποιήσει ότι αυξάνονται οι περιπτώσεις επενδυτών που προχωρούν σε τοποθετήσεις χωρίς επαρκή ενημέρωση, οδηγούμενοι συχνά σε σημαντικές οικονομικές απώλειες. Όπως τονίζει, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επιρροή των finfluencers που προωθούν επενδυτικά προϊόντα χωρίς επαρκή διαφάνεια ή χωρίς να εξηγούν επαρκώς τους κινδύνους.

Η ίδια υπενθυμίζει ότι όταν παρέχονται εξατομικευμένες επενδυτικές συστάσεις απαιτείται σχετική αδειοδότηση, ενώ καλεί τους πολίτες να διασταυρώνουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν και να απευθύνονται αποκλειστικά σε αδειοδοτημένους επαγγελματίες πριν λάβουν επενδυτικές αποφάσεις.

Παράλληλα, η European Securities and Markets Authority και η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχουν απευθύνει σαφείς οδηγίες προς όσους προωθούν χρηματοοικονομικά προϊόντα στα social media. Όπως επισημαίνουν, η προώθηση επενδυτικών υπηρεσιών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως η διαφήμιση καταναλωτικών προϊόντων, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές ζημίες στους ακολούθους.

Οι εποπτικές αρχές ζητούν πλήρη διαφάνεια σχετικά με τυχόν αμοιβές ή συνεργασίες, προτρέποντας τους δημιουργούς να δηλώνουν ξεκάθαρα όταν ένα περιεχόμενο είναι διαφημιστικό ή χορηγούμενο. Επιπλέον, τονίζουν ότι ακόμη και η ύπαρξη disclaimers τύπου «δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή» δεν αρκεί απαραίτητα για να απαλλάξει κάποιον από νομικές ευθύνες, εφόσον στην πράξη παρέχονται συγκεκριμένες επενδυτικές κατευθύνσεις.

Τέλος, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς προειδοποιεί το κοινό να αντιμετωπίζει με καχυποψία υποσχέσεις περί «γρήγορου πλουτισμού», «εγγυημένων αποδόσεων» ή «μηδενικού ρίσκου», επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρακτικές αποτελούν συχνά ενδείξεις πιθανής απάτης.