Γιατί ανησυχούν οι εποπτικές αρχές

Η βασική ανησυχία αφορά τον λεγόμενο «φαύλο κύκλο» μεταξύ τραπεζών και κράτους. Οι τράπεζες που διακρατούν σημαντικές ποσότητες ομολόγων της χώρας τους είναι εκτεθειμένες σε μια πιθανή επιδείνωση της δημοσιονομικής εικόνας, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των αποδόσεων και πτώση των τιμών των τίτλων.

Αντίστροφα, ενδεχόμενες σημαντικές ζημιές στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών μπορούν να περιορίσουν την οικονομική τους ευχέρεια και να ενισχύσουν τις πιέσεις στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Έτσι, η επιδείνωση της πιστοληπτικής εικόνας ενός κράτους μπορεί να επηρεάσει τις τράπεζες, ενώ οι δυσκολίες των τραπεζών μπορούν με τη σειρά τους να επιβαρύνουν το ίδιο κράτος.

Προς το παρόν, πάντως, η EBA δεν διαπιστώνει ουσιαστική επιβάρυνση των ευρωπαϊκών τραπεζών από τις τελευταίες εξελίξεις. Ο Michaud υπογράμμισε ότι οι εποπτικές αρχές θεωρούν πως λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα για την παρακολούθηση και τη διαχείριση των κινδύνων.

Τα υψηλότερα επιτόκια λειτουργούν και ως αντίβαρο

Η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Η άνοδος των αποδόσεων μειώνει την αγοραία αξία των υφιστάμενων ομολόγων, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει στις τράπεζες να επενδύουν νέα διαθέσιμα κεφάλαια σε τίτλους με υψηλότερες αποδόσεις.

Επιπλέον, τα αυξημένα επιτοκιακά έσοδα μπορούν να στηρίξουν την κερδοφορία, αντισταθμίζοντας μέρος των επιπτώσεων από τις χαμηλότερες αποτιμήσεις των ομολόγων.

Η τελική επίδραση εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη διάρκεια των τίτλων, τον τρόπο λογιστικής καταγραφής τους, το αν διακρατούνται έως τη λήξη και την πολιτική αντιστάθμισης κινδύνου που εφαρμόζει κάθε τράπεζα.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι εποπτικές αρχές εξετάζουν όχι μόνο το ύψος των χαρτοφυλακίων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες διαχειρίζονται συνολικά τους ισολογισμούς τους.

Στο τραπέζι αλλαγές στους κεφαλαιακούς κανόνες

Ένα σημαντικό ζήτημα αφορά το κανονιστικό πλαίσιο. Με βάση τους ισχύοντες κανόνες, τα κρατικά ομόλογα χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να εξαιρούνται από απαιτήσεις κεφαλαιακής κάλυψης, ανάλογα με το εφαρμοζόμενο καθεστώς.

Ωστόσο, στο πλαίσιο των συζητήσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος έχει τεθεί η ιδέα επιβαρύνσεων για υπερβολικά συγκεντρωμένες εκθέσεις σε κρατικό χρέος. Στόχος θα ήταν να περιοριστεί η εξάρτηση των τραπεζών από τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας τους.

Ο Michaud ξεκαθάρισε ότι η απουσία συγκεκριμένων κεφαλαιακών απαιτήσεων δεν σημαίνει πως ο κίνδυνος μπορεί να αγνοείται. Άλλο είναι η κανονιστική αντιμετώπιση των κρατικών τίτλων και άλλο η ουσιαστική διαχείριση των κινδύνων που προκύπτουν από τη συγκέντρωσή τους.

Στο πλαίσιο αυτό, οι εποπτικές αρχές συζητούν με τις τράπεζες τον βαθμό έκθεσής τους στις μεταβολές των αποδόσεων, καθώς και τα διαθέσιμα μέσα για τον περιορισμό ή την αντιστάθμιση πιθανών ζημιών.

Η τεχνητή νοημοσύνη και οι κίνδυνοι για τις τράπεζες

Παράλληλα, η EBA παρακολουθεί τις πιθανές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει μια απότομη διόρθωση στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με τον πρόεδρό της, η άμεση έκθεση των τραπεζών της ΕΕ στον ευρύτερο τεχνολογικό τομέα ανέρχεται περίπου στο 4%, γεγονός που, κατά την εκτίμησή του, περιορίζει τον άμεσο κίνδυνο από μια πιθανή αναταραχή στον κλάδο.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι έμμεσες επιπτώσεις θα ήταν αμελητέες. Μια μεγάλη διόρθωση στις τεχνολογικές μετοχές θα μπορούσε να επηρεάσει την αξία των εξασφαλίσεων, τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων, τις επενδυτικές αποφάσεις και ευρύτερα τις συνθήκες στις αγορές.

Ο Michaud ανέφερε ότι το θέμα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα των εθνικών εποπτικών αρχών, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες τρέχουσες πηγές προβληματισμού τους.

Το κρίσιμο στοίχημα για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα

Η αυξημένη εποπτεία των κρατικών ομολόγων δεν συνιστά από μόνη της ένδειξη επικείμενης τραπεζικής κρίσης. Αντανακλά, ωστόσο, την ανάγκη να αξιολογούνται προσεκτικά οι κίνδυνοι σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος δανεισμού των κρατών παραμένει υψηλό και οι δημοσιονομικές πιέσεις διαφοροποιούνται μεταξύ των χωρών.

Το ζητούμενο είναι οι τράπεζες να αξιοποιούν τις υψηλότερες αποδόσεις χωρίς να συσσωρεύουν υπερβολικό κίνδυνο από τη συγκέντρωση κρατικών τίτλων. Για τις εποπτικές αρχές, η πρόκληση είναι να διασφαλίσουν ότι οι ισολογισμοί παραμένουν ανθεκτικοί ακόμη και σε ένα περιβάλλον παρατεταμένα υψηλών επιτοκίων ή νέας αναταραχής στις αγορές ομολόγων.