Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι εκλογές στην Ισπανία καθιστούν πλέον εξαιρετικά δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας μέσα στο 2026, ενώ οι εκλογικές αναμετρήσεις στη Γαλλία, την Ιταλία και άλλες χώρες το 2027 ενδέχεται να περιπλέξουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες σε πολιτική αβεβαιότητα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ένα ασυνήθιστο πρόβλημα: οι πολιτικές εξελίξεις στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της απειλούν να αποδυναμώσουν τη δυνατότητα διαμόρφωσης κοινής γραμμής στις Βρυξέλλες.

Στην Ισπανία, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η κεντροδεξιά και η ακροδεξιά έχουν πιθανότητες να αναλάβουν την εξουσία. Οι εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 29 Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ θα βρίσκεται ήδη σε προεκλογική εκστρατεία κατά τις δύο προσεχείς συνόδους των Ευρωπαίων ηγετών, στις 13 και τις 26 Νοεμβρίου.

Στη Γαλλία, η προεδρική εκλογή του Απριλίου αναμένεται να αλλάξει τις πολιτικές ισορροπίες, με τις δημοσκοπήσεις να εμφανίζουν ενισχυμένη τη Μαρίν Λεπέν. Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη προεδρική θητεία και, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, έχει ήδη αναγνωρίσει ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να δεσμεύσει τη χώρα σε μια τόσο σημαντική δημοσιονομική συμφωνία κατά τους τελευταίους μήνες της θητείας του.

Στη Γερμανία, η ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) και η υποχώρηση της δημοτικότητας του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς δημιουργούν αμφιβολίες για το περιθώριο πολιτικών ελιγμών που διαθέτει. Παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν έχουν προγραμματιστεί πριν από το 2029, η εσωτερική πολιτική πίεση μπορεί να περιορίσει τη διάθεσή του για συμβιβασμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η Ιταλία αναμένεται να οδηγηθεί σε εκλογές τον Οκτώβριο του 2027. Ωστόσο, διπλωματικές πηγές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο η Τζόρτζια Μελόνι να προκηρύξει εκλογές νωρίτερα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον στο οποίο οι εθνικές πολιτικές προτεραιότητες ενδέχεται να υπερισχύσουν της ανάγκης για κοινές ευρωπαϊκές αποφάσεις.

Ο προϋπολογισμός των €2 τρισ. μπλοκάρει

Οι δυσκολίες έχουν ήδη αποτυπωθεί στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις των Ευρωπαίων ηγετών. Η τελευταία σύνοδος κορυφής στις Βρυξέλλες δεν κατέγραψε ουσιαστική πρόοδο για τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ, ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ.

Αντί να διαμορφώσουν έναν οδικό χάρτη για την ολοκλήρωση της συμφωνίας, οι ηγέτες ενεπλάκησαν σε έντονη αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική. Στα συμπεράσματα της συνόδου δεν συμπεριλήφθηκε σαφής δέσμευση για επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, είχε πιέσει για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων εντός του έτους, ώστε ο προϋπολογισμός να είναι έτοιμος να τεθεί σε εφαρμογή από το 2028. Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην πρόταση για συγκεκριμένη προθεσμία.

Εάν οι προγραμματισμένες σύνοδοι του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου δεν οδηγήσουν σε συμφωνία, οι διαπραγματεύσεις θα μεταφερθούν στο 2027, όταν οι κυβερνήσεις θα είναι ακόμη πιο απορροφημένες από τις εκλογικές αναμετρήσεις.

Ο Σίγκφριντ Μουρεσάν, εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, προειδοποίησε ότι ο διαθέσιμος χρόνος εξαντλείται, χαρακτηρίζοντας μέχρι στιγμής υπερβολικά αργούς τους ρυθμούς των ευρωπαϊκών θεσμών.

Υπάρχει, πάντως, η εκτίμηση ότι ο Ιανουάριος του 2027 θα μπορούσε να αποτελέσει ένα τελευταίο παράθυρο ευκαιρίας για συμφωνία, πριν οι πολιτικές εξελίξεις δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις.

Τριπλή γεωπολιτική πίεση από ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα

Η εσωτερική πολιτική αβεβαιότητα εκδηλώνεται σε μια ιδιαίτερα δυσμενή διεθνή συγκυρία για την Ευρώπη.

Οι ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητούν παραδοσιακές πτυχές της διατλαντικής συμμαχίας, δημιουργώντας ερωτήματα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Ρωσία συνεχίζει να ασκεί πίεση στην ευρωπαϊκή ήπειρο μέσω του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και μέσω κυβερνοεπιθέσεων, σαμποτάζ και άλλων ενεργειών που ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποδίδουν στη Μόσχα.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα ενισχύει τον έλεγχό της σε κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ οι εξαγωγές κινεζικών προϊόντων σε χαμηλές τιμές εντείνουν τον ανταγωνισμό για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες.

«Βρισκόμαστε πλέον υπό επίθεση από τρεις πλευρές: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα», δήλωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, ο οποίος σήμερα είναι επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ.

Αντίστοιχα, ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ προειδοποίησε ότι ορισμένες χώρες επιδιώκουν τη διάσπαση της ευρωπαϊκής ενότητας, αξιοποιώντας τα σημεία στα οποία η Ένωση εμφανίζεται ευάλωτη.

Η πρόκληση για τις Βρυξέλλες δεν είναι μόνο να διαχειριστούν τις εξωτερικές πιέσεις, αλλά και να διατηρήσουν κοινή στάση σε μια περίοδο κατά την οποία οι εθνικές κυβερνήσεις ενδέχεται να επιλέξουν πιο συγκρουσιακές πολιτικές για εσωτερικούς εκλογικούς λόγους.

Η Ουκρανία χρειάζεται επιπλέον $30–35 δισ.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, η οποία αντιμετωπίζει σημαντικό δημοσιονομικό κενό ενόψει του 2027.

Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οι χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας υπερβαίνουν τους διαθέσιμους πόρους κατά περίπου 30–35 δισ. δολάρια για το επόμενο έτος. Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα.

Το ποσό αυτό έρχεται να προστεθεί στη συμφωνία της ΕΕ για παροχή χρηματοδότησης ύψους 90 δισ. ευρώ, η οποία είχε επιτευχθεί την προηγούμενη χρονιά.

Μία πιθανή λύση θα ήταν η αξιοποίηση των περίπου 200 δισ. ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα στην Euroclear, το χρηματοπιστωτικό αποθετήριο με έδρα τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, δεν έχει διαμορφωθεί κοινή ευρωπαϊκή θέση για τη χρήση τους προς όφελος της Ουκρανίας.

Το Βέλγιο, όπου εδρεύει η Euroclear, εξακολουθεί να αντιτίθεται σε προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων, καθώς ανησυχεί για τις νομικές και χρηματοπιστωτικές συνέπειες.

«Τίποτα δεν έχει αλλάξει», δήλωσε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας πρόωρα από την πρόσφατη σύνοδο.

Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν η έκδοση πρόσθετου κοινού ευρωπαϊκού χρέους. Ωστόσο, μια τέτοια απόφαση θα απαιτούσε δύσκολους συμβιβασμούς μεταξύ των κρατών-μελών, ακριβώς τη στιγμή που η πολιτική αβεβαιότητα περιορίζει τα περιθώρια συνεννόησης.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη ήττα της χώρας του θα μπορούσε να οδηγήσει έως και 20 εκατομμύρια Ουκρανούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η προειδοποίηση υπογραμμίζει τις ευρύτερες ανθρωπιστικές και γεωπολιτικές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας.

Η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει τους πολιτικούς διαμεσολαβητές της

Πέρα από τις επιμέρους διαφωνίες για τον προϋπολογισμό, την ενέργεια και την Ουκρανία, η ΕΕ αντιμετωπίζει και ένα πρόβλημα πολιτικής ηγεσίας.

Η αποχώρηση ή η αποδυνάμωση ηγετών που έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση συμβιβασμών μπορεί να δυσκολέψει τη λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος λήψης αποφάσεων.

«Σήμερα η Ευρώπη δεν έχει έναν προφανή ηγέτη», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Politico, σημειώνοντας ότι, παρά την ισχύ της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, λείπουν προσωπικότητες με την πολιτική βαρύτητα και την ικανότητα διαμεσολάβησης της Άνγκελα Μέρκελ ή του Φρανσουά Μιτεράν.

Ο Κόστα, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι οι εκλογές αποτελούν φυσιολογικό χαρακτηριστικό μιας Ένωσης 27 δημοκρατιών και δεν μπορούν να αποτελούν μόνιμη δικαιολογία για καθυστερήσεις. Όπως επισημαίνει, εάν κάθε εκλογική αναμέτρηση εμπόδιζε τη λήψη αποφάσεων, η ΕΕ δεν θα μπορούσε ποτέ να εγκρίνει έναν νέο προϋπολογισμό.

Ωστόσο, η συγκυρία είναι ασυνήθιστα δύσκολη, καθώς οι εκλογές συμπίπτουν με μια περίοδο αυξημένων αναγκών για κοινή χρηματοδότηση και στρατηγικό συντονισμό.

Το κρίσιμο στοίχημα για το 2027

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις μεγάλες προκλήσεις: την ανάγκη για έναν νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, τη διασφάλιση της χρηματοδότησης της Ουκρανίας και την αντιμετώπιση των γεωπολιτικών πιέσεων από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα.

Την ίδια στιγμή, οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης ενδέχεται να περιορίσουν τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να αναλάβουν το πολιτικό κόστος που συνεπάγονται οι αναγκαίοι συμβιβασμοί.

Η καθυστέρηση στη συμφωνία για τον προϋπολογισμό θα μπορούσε να μεταφέρει τις αποφάσεις στο 2027, όταν οι εκλογικές μάχες αναμένεται να επηρεάζουν ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις. Η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, παράλληλα, απαιτεί λύσεις που δεν έχουν ακόμη εξασφαλίσει την απαραίτητη συναίνεση.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η ΕΕ θα καταφέρει να διατηρήσει την ενότητά της σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές πιέσεις αυξάνονται, αλλά η εσωτερική πολιτική συναίνεση γίνεται δυσκολότερη. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη κοινή δράση ακριβώς τη στιγμή που οι εκλογικές αναμετρήσεις και η αβεβαιότητα στις εθνικές κυβερνήσεις απειλούν να παραλύσουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Πηγή: Politico