|
Τα διακυβεύματα για την
Ευρώπη είναι υπαρξιακά.
Σχεδόν μισό
δισεκατομμύριο Ευρωπαίοι
αντιμετωπίζουν ένα
γεωπολιτικό περιβάλλον
που καθορίζεται όλο και
περισσότερο από τον
ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας.
Και οι δύο δυνάμεις
δρουν σε «πολιτισμική
κλίμακα», προβάλλοντας
ισχύ μέσω τεχνολογίας,
χρηματοοικονομικών,
ασφάλειας και
ιδεολογίας, ενώ η Ευρώπη
κινδυνεύει να παρασυρθεί
σε στρατηγική εξάρτηση —
χρήσιμη ως αγορά,
ταλέντο και δεδομένα,
αλλά περιορισμένη
πολιτικά.
Αυτό δεν είναι
αναπόφευκτο. Όμως η
αντιστροφή αυτής της
πορείας απαιτεί κάτι
περισσότερο από
επιμέρους πολιτικές ή
θεσμικές βελτιώσεις.
Απαιτεί μια πολιτική
επανάσταση των πολιτών.
Ο όρος δεν πρέπει να
παρεξηγηθεί. Αυτό που
χρειάζεται η Ευρώπη δεν
είναι ρήξη, αλλά μια
αυτοκαθοριζόμενη
μεταμόρφωση: μια
δημοκρατική
επαναδιεκδίκηση της
πολιτικής δράσης σε
ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε
να ευθυγραμμιστούν
θεσμοί, πολίτες και
κράτη-μέλη γύρω από ένα
κοινό πολιτικό σχέδιο.
Διαφορετικά, η ΕΕ θα
συνεχίσει να
προσαρμόζεται στις
εξωτερικές πιέσεις αντί
να τις διαμορφώνει.
Τα σημάδια
προειδοποίησης είναι ήδη
ορατά. Ξένες δυνάμεις
χρησιμοποιούν οικονομική
επιρροή, καθώς και
πολιτικά, τεχνολογικά
και πολιτισμικά εργαλεία
για να επηρεάσουν τις
εξελίξεις στην Ευρώπη.
Παρεμβαίνουν σε
δημοκρατικές
διαδικασίες, επιδιώκουν
εξωεδαφικές ρυθμίσεις
και αποκτούν στρατηγικό
έλεγχο σε κρίσιμες
υποδομές και δεδομένα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο
κατακερματισμός της
Ευρώπης γίνεται απειλή
για την ίδια της την
κυριαρχία. Όταν οι
μεγάλες δυνάμεις
ανταγωνίζονται
ανεξέλεγκτα, οι σφαίρες
επιρροής παγιώνονται και
η αυτονομία
αποδυναμώνεται. Για την
Ευρώπη, ο κίνδυνος δεν
είναι μόνο γεωπολιτική
περιθωριοποίηση, αλλά
σταδιακή αποδυνάμωση των
θεμελιωδών αρχών της —
πλουραλισμός, θεμελιώδη
δικαιώματα και κράτος
δικαίου.
Ευτυχώς, οι Ευρωπαίοι
πολίτες αντιλαμβάνονται
όλο και περισσότερο τι
διακυβεύεται. Την
τελευταία δεκαετία, η
κοινή γνώμη δείχνει
σταθερά την ίδια
κατεύθυνση: οι Ευρωπαίοι
θέλουν μια Ένωση ικανή
να αμυνθεί, να
διασφαλίσει την ειρήνη
και να λειτουργεί
συνεκτικά διεθνώς.
Θέλουν προστασία χωρίς
απομόνωση, ευημερία
χωρίς εξάρτηση και
ηγεσία βασισμένη στη
βιωσιμότητα και τις
δημοκρατικές αξίες.
Αυτές οι προσδοκίες
αποτελούν βάση για μια
πολιτική μεταμόρφωση.
Αυτή η συμμετοχή των
πολιτών έχει ήδη φανεί
σε κρίσιμες στιγμές:
μετά το Brexit,
στην πανδημία, και στη
στήριξη προς την
Ουκρανία. Κάθε φορά που
η Ευρώπη αντιμετωπίζει
ανάγκη, καταφέρνει να
δράσει συλλογικά με
τρόπους που λίγο πριν
φαίνονταν πολιτικά
αδύνατοι.
Αυτές οι εμπειρίες
δείχνουν τη σταδιακή
διαμόρφωση μιας
ευρωπαϊκής πολιτικής
συνείδησης πέρα από τα
εθνικά σύνορα. Το
επόμενο βήμα είναι η
μετατροπή αυτής της
κοινής αντίληψης σε
μόνιμη και αποφασιστική
δράση. Μια πολιτική
επανάσταση των πολιτών
σημαίνει ενίσχυση της
δημοκρατικής
νομιμοποίησης της
ευρωπαϊκής πολιτικής,
αναβάθμιση των
ευρωπαϊκών θεσμών ως
κύριου χώρου λήψης
αποφάσεων, και ανάπτυξη
πραγματικά διακρατικού
πολιτικού διαλόγου.
Μια τέτοια αλλαγή δεν
είναι μόνο αναγκαία αλλά
και αναπόφευκτη. Οι
δυνάμεις που την
επιβάλλουν είναι
δομικές: κλιματική
αλλαγή, ψηφιοποίηση,
ασφάλεια και οικονομική
αλληλεξάρτηση
υπερβαίνουν τα εθνικά
σύνορα. Οι νεότερες
γενιές ήδη ζουν και
εργάζονται διασυνοριακά.
Η διατήρηση του
σημερινού status
quo
δεν είναι ουδέτερη
επιλογή — ισοδυναμεί με
επιλογή παρακμής. Χωρίς
βαθύτερη ενοποίηση, η
Ευρώπη θα βρεθεί στην
τροχιά άλλων δυνάμεων,
είτε εξαρτώμενη από τις
αμερικανικές
τεχνολογικές υποδομές
είτε προσαρμοζόμενη στην
κινεζική οικονομική
επιρροή.
Η πολιτική επανάσταση
των πολιτών προσφέρει
έναν διαφορετικό δρόμο:
μια Ευρώπη ως παγκόσμια
δημοκρατική δύναμη, που
δεν μιμείται αλλά
επαναπροσδιορίζει την
έννοια της κυριαρχίας.
Μια ΕΕ που συνδυάζει
οικονομικό άνοιγμα με
κοινωνική συνοχή,
τεχνολογική καινοτομία
με ηθικές εγγυήσεις και
ποικιλομορφία με
πολιτική ενότητα, θα
αποτελούσε ένα ξεχωριστό
μοντέλο για τον 21ο
αιώνα.
Ο πραγματικός κίνδυνος
είναι η αδράνεια. Η
Ευρώπη έχει φτάσει σε
σημείο όπου οι σταδιακές
αλλαγές δεν επαρκούν. Οι
προκλήσεις και οι
ευκαιρίες απαιτούν ένα
άλμα: από τον συντονισμό
στην κυριαρχία, από την
τεχνοκρατία στη
δημοκρατία και από την
αναμονή στην ανάληψη
δράσης.
Το ζητούμενο τώρα είναι
αυτή η μεταμόρφωση να
γίνει συνειδητά,
συμπεριληπτικά και
φιλόδοξα. Η Ευρώπη δεν
πρέπει απλώς να
προσαρμόζεται στον κόσμο
όπως είναι, αλλά να
βοηθήσει να διαμορφωθεί
ο κόσμος όπως θα γίνει.
Σας καλούμε όλους να
συμμετάσχετε στο
συνέδριο Europa
Power
που θα πραγματοποιηθεί
στις 21–23 Οκτωβρίου στο
Στρασβούργο.
Μεταξύ των συν-ιδρυτών
της πρωτοβουλίας
Europa
Power
συγκαταλέγονται:
Mariya
Gabriel,
UNESCO
Deputy
Director
General,
William
Kadouch-Chassaing
(Co-CEO
Eurazeo),
Esther
Lynch
(Γενική Γραμματέας
ETUC),
Nicolas
Schmit
(Πρόεδρος FEPS)
και Jean-François
Van
Boxmeer
(Πρόεδρος
European
Round
Table
for
Industry).
Margrethe
Vestager,
πρώην αντιπρόεδρος της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
συν-πρόεδρος της
πρωτοβουλίας
Europa
Power.
Guillaume
Klossa,
πρώην ειδικός σύμβουλος
AI
στον πρόεδρο της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής και
συν-πρόεδρος της
πρωτοβουλίας.
Slavoj
Žižek,
καθηγητής φιλοσοφίας στο
European
Graduate
School,
συγγραφέας του έργου «Christian
Atheism:
How
to
Be
a
Real
Materialist»
και συν-πρόεδρος της
πρωτοβουλίας.
Πηγή: Project Syndicate
|
