Η αλλαγή, επομένως, δεν αφορά μόνο το ερώτημα ποια επαγγέλματα θα χαθούν. Το σημαντικότερο ερώτημα είναι ποιο κομμάτι κάθε επαγγέλματος θα αλλάξει.

Η AI δεν αντικαθιστά απαραίτητα επαγγέλματα αλλά καθήκοντα

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διαπίστωση για την επόμενη φάση της αγοράς εργασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν «βλέπει» πάντοτε ένα ολόκληρο επάγγελμα ως ενιαία δραστηριότητα. Αντιθέτως, μπορεί να αναλάβει συγκεκριμένες εργασίες μέσα σε αυτό.

Μελέτες όπως ο «Iceberg Index» του MIT επιχειρούν ακριβώς να αποτυπώσουν αυτή τη διάσταση. Αντί να εξετάζουν μόνο πόσα επαγγέλματα κινδυνεύουν να εξαφανιστούν, εστιάζουν στις επιμέρους εργασίες και δεξιότητες που μπορούν να εκτελεστούν από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Η διαφορά είναι ουσιαστική. Ένας λογιστής δεν παύει να είναι λογιστής επειδή ένα σύστημα μπορεί να αυτοματοποιήσει μέρος των υπολογισμών του. Ένας δικηγόρος δεν παύει να είναι δικηγόρος επειδή η AI μπορεί να εντοπίσει νομολογία ή να συντάξει ένα πρώτο προσχέδιο. Ένας μηχανικός δεν χάνει την αξία του επειδή ένας αλγόριθμος μπορεί να δημιουργήσει εναλλακτικά σχέδια.

Αυτό που αλλάζει είναι το περιεχόμενο της εργασίας και, κυρίως, το σημείο στο οποίο δημιουργείται η ανθρώπινη προστιθέμενη αξία.

Ποιοι εργαζόμενοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή

Οι μεγαλύτερες αλλαγές αναμένεται να εμφανιστούν σε επαγγέλματα με μεγάλο ποσοστό επαναλαμβανόμενων και προβλέψιμων εργασιών.

Λογιστές και φοροτεχνικοί, εργαζόμενοι στη μισθοδοσία, καταχωρητές δεδομένων, διοικητικό προσωπικό, εργαζόμενοι σε call centers και IT support πρώτου επιπέδου, αλλά και νομικοί που ασχολούνται κυρίως με τυποποιημένες διαδικασίες, είναι μεταξύ των κατηγοριών που αναμένεται να επηρεαστούν σημαντικά.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των τραπεζών. Η αυτοματοποίηση μπορεί να περιορίσει μεγάλο μέρος των εργασιών ρουτίνας, ενώ παράλληλα αυξάνεται η ανάγκη για ανθρώπους που μπορούν να διαχειριστούν σύνθετες υποθέσεις, να αξιολογήσουν δεδομένα και να λάβουν αποφάσεις σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει μία προφανής απάντηση.

Η τεχνολογία, με άλλα λόγια, δεν οδηγεί απαραίτητα σε λιγότερη εργασία. Μπορεί να οδηγεί σε διαφορετική εργασία.

Ο γιατρός, ο δικηγόρος και ο μηχανικός δεν βγαίνουν από το κάδρο

Το ίδιο ισχύει και για επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης.

Ο μηχανικός του μέλλοντος θα χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο σχεδιασμού και ανάλυσης, αλλά θα εξακολουθεί να έχει την ευθύνη για το τελικό αποτέλεσμα.

Ο δικηγόρος θα μπορεί να αφήνει στην AI μεγάλο μέρος της αναζήτησης πληροφοριών και της τυποποιημένης προετοιμασίας, αλλά η νομική κρίση, η στρατηγική και η διαχείριση μιας σύνθετης υπόθεσης θα παραμένουν ανθρώπινες λειτουργίες.

Αντίστοιχα, ο γιατρός θα έχει στη διάθεσή του πολύ ισχυρότερα εργαλεία για την ανάλυση δεδομένων και την υποστήριξη της διάγνωσης. Η τελική κλινική απόφαση, όμως, όπως και η επικοινωνία με τον ασθενή και η κατανόηση της συνολικής κατάστασής του, δεν μετατρέπονται εύκολα σε αυτοματοποιημένη διαδικασία.

Το ίδιο ισχύει για τον οικονομικό σύμβουλο, ο οποίος θα έχει πρόσβαση σε τεράστιες ποσότητες δεδομένων, αλλά θα πρέπει να τις μετατρέψει σε ουσιαστική οικονομική απόφαση.

Τα νέα επαγγέλματα που δημιουργεί η τεχνολογία

Την ίδια στιγμή που ορισμένα καθήκοντα περιορίζονται, δημιουργείται ζήτηση για νέες δεξιότητες και νέους επαγγελματικούς ρόλους.

Η αγορά εργασίας θα χρειαστεί ανθρώπους που γνωρίζουν πώς να σχεδιάζουν και να ελέγχουν συστήματα AI, να αξιολογούν τις απαντήσεις τους και να εντοπίζουν σφάλματα ή προκαταλήψεις. Θα χρειαστούν επίσης ειδικοί στην ηθική και τη συμμόρφωση της τεχνητής νοημοσύνης, επαγγελματίες που σχεδιάζουν την αλληλεπίδραση ανθρώπου και μηχανής, αλλά και εργαζόμενοι που μπορούν να ενσωματώσουν την AI στις καθημερινές διαδικασίες μιας επιχείρησης.

Έτσι, ένας από τους πιο σημαντικούς εργαζομένους του μέλλοντος μπορεί να είναι εκείνος που καταλαβαίνει ταυτόχρονα τον άνθρωπο, την επιχείρηση και την τεχνολογία.

Αυτό δημιουργεί ένα νέο είδος επαγγελματικής αξίας: όχι μόνο η γνώση ενός αντικειμένου, αλλά η ικανότητα συνεργασίας με τα νέα εργαλεία.

Τα επαγγέλματα που δύσκολα αυτοματοποιούνται

Δεν θα επηρεαστούν όλοι οι εργαζόμενοι στον ίδιο βαθμό.

Επαγγέλματα που απαιτούν φυσική παρουσία, πρακτικές δεξιότητες, ανθρώπινη επαφή και διαχείριση απρόβλεπτων καταστάσεων εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στην αυτοματοποίηση.

Οι εργαζόμενοι στις κατασκευές, οι αγρότες, οι επαγγελματίες που φροντίζουν ηλικιωμένους, καθώς και πολλοί εργαζόμενοι στην εστίαση και την καθαριότητα δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν από έναν αλγόριθμο.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα μείνουν ανεπηρέαστοι. Η AI μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εργασία τους, τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούν, τον τρόπο προγραμματισμού των εργασιών και την επικοινωνία με πελάτες ή εργοδότες.

Η διαφορά είναι ότι η τεχνολογία πιθανότατα θα λειτουργήσει περισσότερο ως εργαλείο υποστήριξης και λιγότερο ως άμεσος αντικαταστάτης.

Η μεγάλη πρόκληση είναι η εκπαίδευση

Σε αυτή τη μετάβαση, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα ενός εργαζομένου δεν θα είναι απαραίτητα το πτυχίο που απέκτησε πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια. Θα είναι η ικανότητά του να μαθαίνει συνεχώς.

Η εκπαίδευση δεν μπορεί πλέον να θεωρείται μια διαδικασία που ολοκληρώνεται στην αρχή της επαγγελματικής ζωής. Η επανεκπαίδευση και η αναβάθμιση δεξιοτήτων θα πρέπει να γίνουν μόνιμο μέρος της εργασίας.

Και δεν αρκεί η εκμάθηση της χρήσης ενός εργαλείου AI. Ο εργαζόμενος πρέπει να μπορεί να αξιολογεί την απάντησή του, να εντοπίζει λάθη, να αμφισβητεί το αποτέλεσμα και να γνωρίζει πότε δεν πρέπει να εμπιστευτεί τη μηχανή.

Γι’ αυτό δεξιότητες όπως η κρίση, η δημιουργικότητα, η επικοινωνία, η επίλυση προβλημάτων και η προσαρμοστικότητα ενδέχεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη αξία.

Δεν αλλάζει μόνο ο εργαζόμενος αλλά και η επιχείρηση

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να ενσωματωθεί αποτελεσματικά σε μια επιχείρηση απλώς με την αγορά ενός νέου λογισμικού.

Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επανασχεδιάσουν διαδικασίες, ομάδες και θέσεις εργασίας. Σε αρκετές περιπτώσεις, η εισαγωγή της AI θα καταστήσει περιττά ορισμένα ενδιάμεσα στάδια και θα μεταφέρει τη λήψη αποφάσεων πιο κοντά στους ανθρώπους που διαθέτουν την πραγματική γνώση.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο συνεργατικά μοντέλα διοίκησης και σε λιγότερο αυστηρές ιεραρχίες. Η γνώση και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων ενδέχεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία από τον τυπικό τίτλο ή τη θέση στην οργανωτική πυραμίδα.

Το γραφείο του μέλλοντος, επομένως, δεν θα είναι απλώς ένα γραφείο με περισσότερους υπολογιστές και λιγότερους ανθρώπους.

Θα είναι ένας διαφορετικός χώρος εργασίας, στον οποίο άνθρωποι και μηχανές θα μοιράζονται καθήκοντα. Οι μηχανές θα αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο ό,τι είναι επαναλαμβανόμενο, γρήγορο και προβλέψιμο. Οι άνθρωποι θα καλούνται να κάνουν αυτό που απαιτεί κρίση, ευθύνη, δημιουργικότητα, επικοινωνία και διαχείριση του απρόβλεπτου.

Η πραγματική ανατροπή της τεχνητής νοημοσύνης, λοιπόν, ίσως δεν είναι ότι θα εξαφανίσει μαζικά τις δουλειές. Είναι ότι θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ορίζουμε τη δουλειά, την παραγωγικότητα και την αξία ενός εργαζομένου. Και αυτή η αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει.