Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Επομένως, οποιαδήποτε αβεβαιότητα γύρω από το πότε και υπό ποιους όρους θα αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τις σχέσεις Ιράν-ΗΠΑ, αλλά και τις διεθνείς αγορές ενέργειας και εμπορευμάτων.

Η συμφωνία Ιράν-Ομάν δεν αρκεί για το άνοιγμα του Ορμούζ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοποθέτηση του Ρεζαΐ ότι ακόμη και μια ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν για το Στενό δεν θα σημαίνει αυτομάτως ότι η θαλάσσια οδός θα ανοίξει ξανά.

Με τον τρόπο αυτό, η Τεχεράνη φαίνεται να διαχωρίζει τις περιφερειακές συνεννοήσεις για τη λειτουργία του Στενού από το βασικό πολιτικό ζήτημα που αφορά τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον.

Το μήνυμα είναι ουσιαστικά ότι η επαναλειτουργία του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή διπλωματικό ζήτημα μεταξύ των χωρών που βρίσκονται γεωγραφικά γύρω από τη θαλάσσια οδό. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης με τις ΗΠΑ.

Αυτό περιπλέκει σημαντικά την προσπάθεια επίτευξης μιας γρήγορης λύσης, καθώς η επαναφορά της ναυσιπλοΐας συνδέεται πλέον με ζητήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τη λειτουργία των θαλάσσιων διαδρόμων.

Ο κατάλογος των απαιτήσεων της Τεχεράνης

Οι απαιτήσεις που μεταδίδονται από τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης είναι ιδιαίτερα εκτεταμένες και δείχνουν το εύρος της συμφωνίας που επιδιώκει η Τεχεράνη.

Πρώτο και βασικό αίτημα είναι η δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών ότι δεν θα προχωρήσουν ξανά σε απειλές κατά του Ιράν. Παράλληλα, η Τεχεράνη ζητά τον οριστικό τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον της χώρας, αλλά και των περιφερειακών δυνάμεων που συνδέονται με το Ιράν.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι.

Η ιρανική πλευρά ζητά επίσης την άρση του ναυτικού αποκλεισμού που αφορά τα ιρανικά λιμάνια, καθώς και την αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή.

Οι απαιτήσεις δεν σταματούν όμως στο στρατιωτικό σκέλος.

Η Τεχεράνη ζητά πλήρη οικονομική αποζημίωση για τις ζημιές που, σύμφωνα με την ίδια, υπέστη κατά τις πολεμικές συγκρούσεις του 2025 και του 2026.

Παράλληλα, απαιτεί την κατάργηση του συνόλου των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην άμεση και χωρίς όρους απελευθέρωση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Πρόκειται, συνεπώς, για ένα πακέτο απαιτήσεων που αφορά ταυτόχρονα την ασφάλεια, τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ, τις κυρώσεις, τα οικονομικά περιουσιακά στοιχεία και τις αποζημιώσεις.

Από το πυρηνικό πρόγραμμα στο Ορμούζ

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι συγκεκριμένες απαιτήσεις δεν εμφανίζονται για πρώτη φορά.

Σε προηγούμενες φάσεις των επαφών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, η Τεχεράνη είχε θέσει παρόμοιους όρους στο πλαίσιο μιας πιθανής συνολικής και μόνιμης συμφωνίας.

Ωστόσο, η διαφορά σήμερα είναι ότι οι ίδιοι όροι φαίνεται να συνδέονται πλέον άμεσα με ένα πολύ πιο συγκεκριμένο και επείγον ζήτημα: την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Η αρχική επιδίωξη της Ουάσιγκτον ήταν μια συμφωνία που θα αντιμετώπιζε πρωτίστως την απειλή από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και θα περιόριζε τους κινδύνους που συνδέονται με το απόθεμα ουρανίου το οποίο έχει εμπλουτιστεί σε ποσοστό 60%.

Με άλλα λόγια, το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης ήταν η πυρηνική δραστηριότητα του Ιράν και η ευρύτερη περιφερειακή ασφάλεια.

Τώρα, όμως, η εικόνα φαίνεται να έχει αντιστραφεί.

Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει το άνοιγμα του Ορμούζ σε διαπραγματευτικό μοχλό, ζητώντας από τις ΗΠΑ να αποδεχθούν ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο παραχωρήσεων.

Έτσι, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Είναι αν η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων προκειμένου να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου.

Το Ορμούζ μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό όπλο

Η στάση της Τεχεράνης καταδεικνύει τη σημασία που έχει αποκτήσει το Στενό του Ορμούζ στη συγκεκριμένη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Για το Ιράν, ο έλεγχος της πρόσβασης στη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά εργαλεία που διαθέτει.

Για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, αντίθετα, η απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία των διεθνών ενεργειακών ροών.

Γι' αυτό και κάθε δήλωση από την Τεχεράνη που συνδέει το άνοιγμα του Στενού με πολιτικές ή οικονομικές παραχωρήσεις αποκτά άμεση σημασία για τις αγορές.

Η τελευταία τοποθέτηση του Ρεζαΐ δείχνει ότι το Ιράν δεν αντιμετωπίζει την επαναλειτουργία του Ορμούζ ως αυτονόητη εξέλιξη μιας ενδεχόμενης περιφερειακής συμφωνίας.

Αντίθετα, φαίνεται να θεωρεί ότι η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας μπορεί να αποτελέσει το αντάλλαγμα για μια πολύ ευρύτερη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το στοιχείο αυτό αυξάνει τον κίνδυνο παράτασης της αβεβαιότητας. Όσο οι δύο πλευρές παραμένουν σε τόσο διαφορετικές αφετηρίες και οι απαιτήσεις της Τεχεράνης περιλαμβάνουν ζητήματα που αφορούν τον πόλεμο, τις κυρώσεις, τα παγωμένα κεφάλαια και την αμερικανική στρατιωτική παρουσία, τόσο δυσκολότερο γίνεται να υπάρξει μια γρήγορη συμφωνία.

Και όσο δεν υπάρχει σαφής συμφωνία, το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο όχι μόνο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης αλλά και των ανησυχιών για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές ενέργειας.