Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο εάν το έργο μπορεί να κατασκευαστεί. Είναι εάν μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο οικονομικό οικοσύστημα αρκετά ισχυρό ώστε να καλύψει το κενό που αφήνει πίσω της η λιγνιτική οικονομία.

Η ΔΕΗ αλλάζει τον ρόλο της στη Δυτική Μακεδονία

Η σημασία της επένδυσης γίνεται αντιληπτή αν ληφθεί υπόψη το ειδικό βάρος της ΔΕΗ στην περιοχή.

Στο αποκορύφωμά της, το 2010, η εταιρεία απασχολούσε περίπου 5.500 εργαζομένους στη Δυτική Μακεδονία και αποτελούσε τον βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.

Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.

Ο σταθμός του Αγίου Δημητρίου, περίπου 18 χιλιόμετρα από την Κοζάνη, έχει πλέον σταματήσει να λειτουργεί μετά τη σταδιακή διαδικασία παροπλισμού. Από περίπου 420 εργαζομένους στις αρχές του έτους, έχουν απομείνει μόλις 58.

Παράλληλα, η εξόρυξη λιγνίτη έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και η Πτολεμαΐδα V, η τελευταία μεγάλη λιγνιτική μονάδα της περιοχής, πρόκειται να σταματήσει να χρησιμοποιεί λιγνίτη έως το τέλος του 2026.

Η μετάβαση, επομένως, δεν είναι θεωρητική. Έχει ήδη ξεκινήσει και έχει αφήσει εμφανές αποτύπωμα στην τοπική οικονομία.

Τα σημάδια της απολιγνιτοποίησης στην αγορά

Η Κοζάνη εξακολουθεί να θυμίζει σε πολλά σημεία μια τυπική ελληνική επαρχιακή πόλη. Πίσω όμως από την κεντρική πλατεία, τα κλειστά καταστήματα αποτυπώνουν τις συνέπειες της αλλαγής.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Κοζάνης, περίπου 650 από τα 1.500 καταστήματα της πόλης έχουν πλέον κλείσει.

Την ίδια στιγμή, σημαντικό μέρος του νεότερου πληθυσμού εγκαταλείπει την περιοχή, αναζητώντας εργασία στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή στο εξωτερικό.

Αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας: η μετάβαση δεν μπορεί να περιοριστεί στην αντικατάσταση μιας μορφής παραγωγής ενέργειας από μια άλλη. Χρειάζεται να δημιουργηθεί μια νέα οικονομική δραστηριότητα που θα κρατήσει ανθρώπους και εισόδημα στην περιοχή.

Το data center των 300 MW

Σε αυτό το σημείο εντάσσεται η στρατηγική της ΔΕΗ.

Η εταιρεία σχεδιάζει data center ισχύος 300 MW στην Κοζάνη, με στόχο την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης έως το τέλος του 2028. Το έργο έχει σχεδιαστεί εξαρχής ώστε να μπορεί να επεκταθεί έως το 1 GW μέχρι το 2031.

Η ΔΕΗ βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις με μεγάλους διεθνείς παρόχους ψηφιακών υποδομών, τους λεγόμενους hyperscalers, προκειμένου να εξασφαλίσει τον μελλοντικό μισθωτή ή μισθωτές της εγκατάστασης.

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του σχεδιασμού είναι η δυνατότητα τροφοδοσίας με ηλεκτρική ενέργεια μέσω του ενεργειακού οικοσυστήματος της ΔΕΗ στην περιοχή, στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης σύμβασης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να περιοριστεί η επιβάρυνση του ευρύτερου ηλεκτρικού δικτύου, ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ανάπτυξη data centers στην Ευρώπη.

Από τα ορυχεία στην τεχνητή νοημοσύνη

Η επιλογή της Κοζάνης δεν είναι τυχαία.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια εκρηκτικά αυξανόμενη ζήτηση για υπολογιστική ισχύ, καθώς η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί τεράστιες υποδομές data centers.

Ταυτόχρονα, όμως, η διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια, η δυνατότητα σύνδεσης με τα δίκτυα και η διαθεσιμότητα κατάλληλων εκτάσεων εξελίσσονται σε κρίσιμους περιοριστικούς παράγοντες.

Εδώ η Δυτική Μακεδονία διαθέτει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα: μια περιοχή που ήδη είχε σχεδιαστεί γύρω από μεγάλης κλίμακας ενεργειακές υποδομές μπορεί να αποκτήσει νέο ρόλο στην ψηφιακή οικονομία.

Ακόμη και η κατανάλωση νερού αποτελεί σημαντική παράμετρο. Σύμφωνα με τη ΔΕΗ, το νέο data center εκτιμάται ότι θα καταναλώνει περίπου το 0,6% της ποσότητας νερού που απαιτούσαν οι λιγνιτικές εγκαταστάσεις.

Το μεγάλο ερώτημα είναι οι θέσεις εργασίας

Για τους κατοίκους της περιοχής, ωστόσο, το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι τα MW ούτε τα δισεκατομμύρια των επενδύσεων.

Είναι οι θέσεις εργασίας.

Σήμερα η ΔΕΗ διαθέτει περίπου 1.250 εργαζομένους στην περιοχή. Κατά την κορύφωση των κατασκευαστικών έργων, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν περίπου 7.500 εργαζόμενοι.

Ακόμη σημαντικότερο είναι το μόνιμο αποτύπωμα.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΔΕΗ, τα νέα έργα μπορούν να δημιουργήσουν τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις εργασίας. Από αυτές, περίπου 1.500 θα απαιτούνται για τη λειτουργία του data center όταν αυτό φτάσει σε ισχύ 1 GW.

Οι αριθμοί είναι σημαντικοί, αλλά η σύγκριση με το παρελθόν δείχνει και το μέγεθος της πρόκλησης. Η λιγνιτική οικονομία δημιουργούσε όχι μόνο άμεσες θέσεις εργασίας στη ΔΕΗ, αλλά και μια ολόκληρη αλυσίδα προμηθευτών, εργολάβων, εμπορικών επιχειρήσεων και υπηρεσιών.

Το ζητούμενο επομένως είναι να δημιουργηθεί αντίστοιχο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.

Από τη «δορυφορική οικονομία» του λιγνίτη στην τεχνολογία

Η ΔΕΗ επιχειρεί να δημιουργήσει ακριβώς αυτό το οικοσύστημα.

Το νέο μοντέλο δεν περιορίζεται στο data center. Περιλαμβάνει έργα καθαρής ενέργειας, υποδομές και προσπάθεια ανάπτυξης εταιρειών τεχνολογίας και νεοφυών επιχειρήσεων.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Στόχος είναι να δημιουργηθούν εκπαιδευτικά προγράμματα που θα συνδέουν το ανθρώπινο δυναμικό της περιοχής με τις νέες ανάγκες σε τεχνολογία, πληροφορική και ψηφιακές υποδομές.

Το μοντέλο που περιγράφεται είναι ουσιαστικά η δημιουργία μιας νέας «δορυφορικής οικονομίας» γύρω από το data center και τις νέες ενεργειακές επενδύσεις, αντίστοιχης σε λογική με εκείνη που είχε δημιουργηθεί γύρω από τα ορυχεία και τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Το στοίχημα για τη ΔΕΗ

Η επένδυση της Κοζάνης αποτελεί ταυτόχρονα και στοίχημα για την ίδια τη ΔΕΗ.

Η εταιρεία δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως παραδοσιακός παραγωγός και προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας. Επιχειρεί να μετατραπεί σε ενεργειακή και υποδομιακή πλατφόρμα, αξιοποιώντας τις εκτάσεις, τα δίκτυα και την τεχνογνωσία που διαθέτει από την προηγούμενη ενεργειακή εποχή.

Το data center προσφέρει μια δεύτερη διάσταση: τη σύνδεση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με την ταχύτατα αναπτυσσόμενη οικονομία της τεχνητής νοημοσύνης.

Εάν το εγχείρημα προχωρήσει όπως έχει σχεδιαστεί, η Κοζάνη θα μπορούσε να περάσει από το μοντέλο της βαριάς ενεργειακής βιομηχανίας σε ένα μοντέλο όπου η ενέργεια, οι ψηφιακές υποδομές και η τεχνολογία λειτουργούν συμπληρωματικά.

Η ψυχολογία ίσως είναι εξίσου σημαντική με την επένδυση

Το μεγαλύτερο όφελος, πάντως, μπορεί να μην αποτυπωθεί άμεσα σε έναν οικονομικό δείκτη.

Για μια περιοχή που συνδέθηκε επί δεκαετίες με τον λιγνίτη, η εμφάνιση μιας μεγάλης νέας επένδυσης μπορεί να αλλάξει την αντίληψη για το μέλλον της.

Η απολιγνιτοποίηση δημιούργησε ένα κενό που δεν καλύπτεται απλώς με επιδοτήσεις ή αποζημιώσεις. Χρειάζεται μια νέα παραγωγική ταυτότητα.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι εάν η Κοζάνη μπορεί να γίνει από «company town» της ΔΕΗ ένας περιφερειακός κόμβος ενέργειας, τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης.

Η απάντηση θα κριθεί όχι μόνο από την κατασκευή του data center, αλλά από το εάν γύρω του θα δημιουργηθεί ένα πραγματικό οικοσύστημα επιχειρήσεων, εργαζομένων, εκπαίδευσης και νέων επενδύσεων.

Για τη Δυτική Μακεδονία, αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοίχημα μετά το τέλος του λιγνίτη. Και για τη ΔΕΗ, μια ευκαιρία να αποδείξει ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να μετατρέψει μια περιοχή που έχασε το παλιό της παραγωγικό μοντέλο σε έναν από τους νέους κόμβους της ευρωπαϊκής οικονομίας.