Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι ότι οι δασμοί στα κινεζικά προϊόντα ενδέχεται να μην επαρκούν, εάν οι εταιρείες του Πεκίνου καταφέρουν να αναπτύξουν ολοκληρωμένες αλυσίδες παραγωγής εκτός Κίνας.

Η κινεζική διείσδυση συνεχίζεται παρά τους δασμούς

Περισσότερο από το 9% των νέων αυτοκινήτων που πωλήθηκαν στην Ευρώπη τον Δεκέμβριο του 2025 είχε κατασκευαστεί στην Κίνα, ενώ ορισμένες εκτιμήσεις προβλέπουν ότι τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα θα μπορούσαν να καταλάβουν περίπου το 20% της αγοράς της Δυτικής Ευρώπης έως το 2028.

Οι εξελίξεις αυτές έχουν ενισχύσει την ανησυχία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για την ανταγωνιστικότητα των εγχώριων κατασκευαστών. Η απάντηση των Βρυξελλών βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην επιβολή πρόσθετων δασμών, με το επιχείρημα ότι οι κινεζικές επιχειρήσεις επωφελούνται από κρατικές επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και προνομιακή χρηματοδότηση.

Η κρατική στήριξη αποτελεί πράγματι σημαντικό παράγοντα της κινεζικής ανταγωνιστικότητας. Ωστόσο, η εστίαση αποκλειστικά σε αυτήν ενδέχεται να αφήνει εκτός του προβλήματος μια κρίσιμη διάσταση: τη δημιουργία παραγωγικών οικοσυστημάτων στο εξωτερικό, τα οποία μπορούν να παραμείνουν ανταγωνιστικά ακόμη και όταν αυξάνονται τα εμπορικά εμπόδια.

Μαρόκο: Η στρατηγική επένδυση που αλλάζει τις ισορροπίες

Η προσέγγιση της Κίνας στο Μαρόκο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το Πεκίνο συνδυάζει οικονομικές επενδύσεις, κρατικές υποδομές και διπλωματικές σχέσεις.

Οι σχέσεις των δύο χωρών άρχισαν να ενισχύονται στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Το 2016 υπέγραψαν συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας, ενώ το 2017 το Μαρόκο εντάχθηκε επίσημα στην κινεζική Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative).

Έκτοτε, οι κινεζικές επενδύσεις επεκτάθηκαν στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και της βιομηχανίας. Οι δεσμευμένες επενδύσεις της Κίνας στο Μαρόκο ξεπέρασαν τα 10 δισ. δολάρια τον Μάρτιο, με σημαντικό μέρος τους να κατευθύνεται στην παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων και στις σχετικές ενεργειακές υποδομές.

Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στην κατασκευή εργοστασίων. Οι κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις έχουν συμμετάσχει σε μεγάλα έργα, όπως γέφυρες, αυτοκινητόδρομοι και αναπτύξεις έξυπνων πόλεων, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επενδύσεις που συνδέονται με την πρόσβαση σε πρώτες ύλες. Στην περιοχή της Khouribga, όπου βρίσκονται μεγάλα κοιτάσματα φωσφορικών αλάτων, αναπτύσσονται δραστηριότητες χημικής επεξεργασίας, οι οποίες συνδέονται με την αλυσίδα παραγωγής υλικών για μπαταρίες.

Με αυτόν τον τρόπο, οι κρατικές επενδύσεις δημιουργούν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν οι ιδιωτικές κινεζικές επιχειρήσεις, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε υποδομές, πρώτες ύλες και δίκτυα μεταφορών.

Από τις μπαταρίες στα εξαρτήματα: Ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό δίκτυο

Κομβικό ρόλο διαδραματίζει η βιομηχανική ζώνη Tanger Tech City, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Tanger Med, ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια εμπορευματοκιβωτίων της Αφρικής.

Η περιοχή έχει σχεδιαστεί ως πόλος προσέλκυσης βιομηχανικών επενδύσεων, προσφέροντας κίνητρα για την εγκατάσταση επιχειρήσεων και τη δημιουργία παραγωγικών μονάδων. Μεταξύ των εταιρειών που έχουν αναπτύξει ή ανακοινώσει σχέδια δραστηριοποίησης περιλαμβάνονται ο όμιλος υλικών μπαταριών BTR New Material Group και οι κατασκευαστές ελαστικών Sentury Tire και Guizhou Tyre.

Παράλληλα, σημαντικές επενδύσεις έχουν δρομολογηθεί και εκτός της συγκεκριμένης βιομηχανικής ζώνης. Σε αυτές περιλαμβάνονται μονάδα παραγωγής μπαταριών της Gotion, ύψους 1,3 δισ. δολαρίων, καθώς και επένδυση 2 δισ. δολαρίων για την παραγωγή υλικών μπαταριών μέσω κοινοπραξίας της κινεζικής CNGR Advanced Material με τη μαροκινή εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων Al Mada.

Η σημασία αυτών των επενδύσεων είναι ευρύτερη από τη δημιουργία νέων εργοστασίων. Η συγκέντρωση παραγωγικών δραστηριοτήτων σε μία χώρα επιτρέπει στις κινεζικές εταιρείες να προμηθεύονται τοπικά περισσότερα εξαρτήματα, να μειώνουν το μεταφορικό κόστος και να περιορίζουν την εξάρτησή τους από τις απευθείας αποστολές προϊόντων από την Κίνα.

Το Μαρόκο μπορεί, επομένως, να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στην κινεζική βιομηχανία και στις αγορές της Ευρώπης, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

Κρατική στρατηγική και ιδιωτικά κεφάλαια σε κοινή πορεία

Η κινεζική κυβέρνηση εξακολουθεί να αξιοποιεί τις επιδοτήσεις και την προνομιακή χρηματοδότηση ως εργαλεία ενίσχυσης των επιχειρήσεων που επεκτείνονται διεθνώς. Το 2024, μάλιστα, δόθηκαν κατευθύνσεις προς τα κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την απλοποίηση των διαδικασιών χορήγησης πιστώσεων και την ενίσχυση των διασυνοριακών χρηματοδοτικών διευκολύνσεων.

Η συνεργασία κινεζικών τραπεζών, εμπορικών οργανισμών και μαροκινών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων διευκολύνει επίσης τη διοχέτευση κεφαλαίων σε νέες επενδύσεις.

Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η χρηματοδότηση λειτουργεί σε ένα περιβάλλον το οποίο έχει ήδη διαμορφωθεί μέσω κρατικών παρεμβάσεων. Οι υποδομές, η πρόσβαση σε πρώτες ύλες και η δημιουργία βιομηχανικών ζωνών μειώνουν τα εμπόδια για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και καθιστούν πιο ελκυστική την εγκατάστασή τους στο εξωτερικό.

Η στρατηγική αυτή εξυπηρετεί παράλληλα και τις επιδιώξεις του Μαρόκου, το οποίο θέλει να ενισχύσει τη βιομηχανική του βάση, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να αναδειχθεί σε σημαντικό παραγωγικό κέντρο της Αφρικής.

Η ανάγκη είναι ιδιαίτερα έντονη, καθώς η ανεργία στη χώρα παραμένει υψηλή, ενώ η ανεργία των νέων στις αστικές περιοχές έχει φθάσει, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην ανάλυση, στο 47%. Οι μαροκινές αρχές εκτιμούν ότι μόνο η επένδυση της Gotion θα μπορούσε να δημιουργήσει 17.000 θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 2.300 υψηλής ειδίκευσης.

Η γεωπολιτική διάσταση των επενδύσεων

Η κινεζική διείσδυση στο Μαρόκο δεν περιορίζεται στην οικονομία. Το Πεκίνο έχει προσαρμόσει σταδιακά και τη διπλωματική του στάση απέναντι στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας, το οποίο αποτελεί βασική προτεραιότητα για το Ραμπάτ και πηγή μακροχρόνιας έντασης με την Αλγερία.

Για πολλά χρόνια, η Κίνα απέφευγε να ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ οποιασδήποτε πλευράς, υποστηρίζοντας ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που παρέτειναν την ειρηνευτική αποστολή και επιβεβαίωναν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού των Σαχράουι.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η στάση της έχει μεταβληθεί. Το 2024, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι η χώρα στηρίζει το Μαρόκο στη διαφύλαξη της εθνικής του ασφάλειας και σταθερότητας, εκφράζοντας παράλληλα την πρόθεση να ενισχυθεί η αμοιβαία υποστήριξη σε ζητήματα ζωτικών συμφερόντων.

Το φθινόπωρο του 2025, η Κίνα απείχε από την τελευταία απόφαση του ΟΗΕ για τη Δυτική Σαχάρα, η οποία ενέκρινε την πρόταση του Μαρόκου για αυτονομία της περιοχής υπό μαροκινή κυριαρχία.

Η διπλωματική αυτή μετατόπιση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο οικονομικής προσέγγισης. Οι στενότερες πολιτικές σχέσεις διευκολύνουν την ανάπτυξη επενδύσεων και ενισχύουν τη δυνατότητα της Κίνας να διαμορφώνει ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις της.

Το μεγάλο στοίχημα της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων

Παρά την ταχεία ανάπτυξη των σχετικών επενδύσεων, η πλήρης αξιοποίηση του μαροκινού παραγωγικού οικοσυστήματος για την κατασκευή ηλεκτρικών αυτοκινήτων δεν είναι ακόμη δεδομένη.

Η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αυτοκινητοβιομηχανίας απαιτεί χρόνο, επαρκείς υποδομές, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και ισχυρή εγχώρια ζήτηση. Ενδεικτική των δυσκολιών είναι η αναστολή των σχεδίων της BYD για τη δημιουργία μονάδας συναρμολόγησης στο Μαρόκο, τα οποία παρέμεναν σε εκκρεμότητα από το 2017, λόγω οικονομικών προβλημάτων και περιορισμένων υποδομών φόρτισης, σύμφωνα με στέλεχος της εταιρείας.

Ωστόσο, η απουσία μεγάλων μονάδων συναρμολόγησης δεν αναιρεί τη στρατηγική σημασία της χώρας. Η παραγωγή μπαταριών, υλικών, ελαστικών και άλλων εξαρτημάτων μπορεί να δημιουργήσει σταδιακά μια ισχυρή βάση προμηθευτών, η οποία θα εξυπηρετεί τόσο μελλοντικά εργοστάσια αυτοκινήτων όσο και υφιστάμενες μονάδες σε άλλες χώρες.

Το Μαρόκο αποκτά έτσι τη δυνατότητα να αποτελέσει σημαντικό κρίκο σε μια αλυσίδα παραγωγής που εκτείνεται από την επεξεργασία πρώτων υλών έως την κατασκευή ολοκληρωμένων οχημάτων.

Το πλεονέκτημα των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ

Η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Μαρόκου για τις κινεζικές επιχειρήσεις. Η χώρα διαθέτει εμπορικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η εγγύτητά της με την ευρωπαϊκή ήπειρο και οι υποδομές του Tanger Med διευκολύνουν τις εξαγωγές.

Η ΕΕ έχει επιβάλει πρόσθετους δασμούς έως και 35% στα ηλεκτρικά οχήματα κινεζικής κατασκευής, πέραν του βασικού δασμού 10% που εφαρμόζεται στα εισαγόμενα αυτοκίνητα. Οι επιβαρύνσεις αυτές αποσκοπούν στον περιορισμό του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος που αποδίδεται στις κρατικές επιδοτήσεις της Κίνας.

Τα οχήματα, όμως, που πληρούν τους κανόνες καταγωγής για να θεωρούνται προϊόντα του Μαρόκου μπορούν να επωφελούνται από διαφορετική δασμολογική μεταχείριση. Σύμφωνα με την ανάλυση, το ισχύον πλαίσιο επιτρέπει σε ορισμένα οχήματα που συναρμολογούνται στη χώρα να εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά χωρίς δασμούς, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις καταγωγής, μεταξύ των οποίων και όρια στην αξία των εξαρτημάτων ξένης προέλευσης.

Αυτό δημιουργεί ένα δυνητικά σημαντικό περιθώριο για τις κινεζικές εταιρείες. Εάν καταφέρουν να εγκαταστήσουν μονάδες συναρμολόγησης στο Μαρόκο και να ενισχύσουν επαρκώς την τοπική παραγωγή εξαρτημάτων, θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά την επιβάρυνση από τους ευρωπαϊκούς δασμούς.

Δεν αρκεί, πάντως, η απλή μεταφορά της τελικής συναρμολόγησης σε τρίτη χώρα. Η δασμολογική μεταχείριση εξαρτάται από τους εφαρμοστέους κανόνες καταγωγής και την πραγματική παραγωγική δραστηριότητα. Συνεπώς, η δυνατότητα αποφυγής των δασμών δεν είναι αυτόματη, αλλά συνδέεται με τον βαθμό τοπικής προστιθέμενης αξίας και τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό εμπορικό πλαίσιο.

Εφόσον δημιουργηθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις, ωστόσο, το Μαρόκο θα μπορούσε να προσφέρει στις κινεζικές επιχειρήσεις μια ανταγωνιστική βάση για την εξυπηρέτηση της ευρωπαϊκής αγοράς.

Το ίδιο μοντέλο εφαρμόζεται και σε άλλες χώρες

Η στρατηγική συνδυασμού κρατικών υποδομών και ιδιωτικών επενδύσεων δεν περιορίζεται στο Μαρόκο. Η Κίνα εφαρμόζει παρόμοια προσέγγιση, με διαφορετική ένταση, και σε άλλες αγορές.

Στην Ταϊλάνδη, κινεζικές επιχειρήσεις συμμετέχουν στην ανάπτυξη του Ανατολικού Οικονομικού Διαδρόμου (Eastern Economic Corridor), μιας μεγάλης πρωτοβουλίας περιφερειακής ανάπτυξης με έργα μεταφορών και υποδομών που αποσκοπούν στη σύνδεση πόλεων και λιμανιών. Η δημιουργία αυτών των υποδομών έχει ενισχύσει την προσέλκυση ιδιωτικών κινεζικών κεφαλαίων, κυρίως στους κλάδους των ηλεκτρικών οχημάτων και των συναφών βιομηχανιών.

Παράλληλα, ο διάδρομος προσφέρει φορολογικά κίνητρα και ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Ένωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN), ενισχύοντας την ελκυστικότητα της περιοχής για τους κινεζικούς ομίλους.

Ανάλογο παράδειγμα αποτελούν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το 2017, η κινεζική κρατική εταιρεία Jiangsu Provincial Overseas Cooperation and Investment Company Limited (JOCIC) συνεργάστηκε με την Abu Dhabi Ports για την ανάπτυξη βιομηχανικής ζώνης και ειδικής οικονομικής ζώνης στην περιοχή ελεύθερου εμπορίου του λιμανιού Khalifa.

Η JOCIC δημιούργησε θυγατρική στα ΗΑΕ για τη διαχείριση του βιομηχανικού πάρκου, το οποίο λειτουργεί ως βάση προσέλκυσης ιδιωτικών κινεζικών επενδύσεων και περιορίζει παράλληλα την άμεση έκθεση της μητρικής εταιρείας στους κινδύνους του έργου.

Η θέση του πάρκου διευκολύνει την πρόσβαση στις αγορές του Περσικού Κόλπου και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, ενώ παρέχονται φορολογικά και άλλα χρηματοοικονομικά κίνητρα. Έως το 2025, περισσότερες από 40 κινεζικές επιχειρήσεις είχαν δεσμευτεί να επενδύσουν συνολικά πάνω από 700 εκατ. δολάρια, με έμφαση στα ηλεκτρικά οχήματα και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Από τα μεγάλα έργα υποδομών στα στοχευμένα βιομηχανικά οικοσυστήματα

Η κινεζική στρατηγική στο εξωτερικό έχει εξελιχθεί. Ενώ η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» συνδέθηκε αρχικά με μεγάλα έργα υποδομών, το Πεκίνο δίνει πλέον μεγαλύτερη έμφαση σε μικρότερες και πιο στοχευμένες επενδύσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως έργα «μικρής κλίμακας και υψηλής ποιότητας».

Η μετατόπιση αυτή αντανακλά και την εμπειρία προηγούμενων έργων που δεν απέφεραν τα αναμενόμενα εμπορικά αποτελέσματα. Παράλληλα, όμως, επιτρέπει στην Κίνα να αξιοποιεί τις υποδομές που έχουν ήδη δημιουργηθεί και να τις συνδέει με νέες παραγωγικές επενδύσεις.

Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο στο οποίο οι κρατικές επιχειρήσεις αναλαμβάνουν συχνά τη δημιουργία των βασικών υποδομών, ενώ οι ιδιωτικές εταιρείες επενδύουν στην παραγωγή και στις εξαγωγές. Οι δύο πλευρές λειτουργούν συμπληρωματικά, ενισχύοντας την παρουσία της Κίνας σε στρατηγικούς κλάδους του εξωτερικού.

Η πρόκληση για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία

Η κινεζική επέκταση δημιουργεί ένα πιο σύνθετο πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Οι δασμοί μπορούν να αυξήσουν το κόστος εισαγωγής οχημάτων που κατασκευάζονται στην Κίνα, αλλά δεν εξουδετερώνουν κατ’ ανάγκη το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα επιχειρήσεων που αναπτύσσουν παραγωγικές μονάδες και δίκτυα προμηθευτών σε τρίτες χώρες.

Η ανταγωνιστικότητα των κινεζικών ομίλων δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το κόστος παραγωγής στην Κίνα. Συνδέεται ολοένα περισσότερο με τη δυνατότητά τους να δημιουργούν διεθνή παραγωγικά δίκτυα, να εξασφαλίζουν πρόσβαση σε πρώτες ύλες, να αξιοποιούν υποδομές και να προσαρμόζουν τη γεωγραφία της παραγωγής τους στις εμπορικές συνθήκες κάθε αγοράς.

Για την Ευρώπη, η απάντηση δεν περιορίζεται επομένως στην επιβολή δασμών. Απαιτείται ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της εγχώριας βιομηχανίας, ανάπτυξη αξιόπιστων αλυσίδων εφοδιασμού και καλύτερος συντονισμός των επενδύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η κινεζική αυτοκινητοβιομηχανία δεν επιδιώκει απλώς να εξάγει περισσότερα αυτοκίνητα στην Ευρώπη. Δημιουργεί ένα διεθνές παραγωγικό οικοσύστημα που μπορεί να φέρει τις επιχειρήσεις της πιο κοντά στον τελικό καταναλωτή και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των εμπορικών φραγμών. Και το Μαρόκο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της στρατηγικής.