|
Ο
Μπέρναμ γνωρίζει καλά
αυτόν τον μηχανισμό,
καθώς χάρη σε αυτόν
ανέβηκε στην εξουσία. Ως
δήμαρχος του ευρύτερου
Μάντσεστερ, χρειάστηκε
έναν άνθρωπο με ισχυρές
διασυνδέσεις στο
Γουέστμινστερ, τον Τζος
Σίμονς, βουλευτή και
στενό συνεργάτη του Κιρ
Στάρμερ, για να
παραιτηθεί από την έδρα
του ώστε να μπορέσει ο
ίδιος να διεκδικήσει την
εκλογή του. Χρειάστηκε
επίσης ένα στέλεχος της
πολιτικής ελίτ που είχε
διαφοροποιηθεί, τον
Γουές Στρίτινγκ, πρώην
υπουργό Υγείας, για να
τον στηρίξει στην κούρσα
για την ηγεσία των
Εργατικών. Μπορεί τώρα
να εφαρμόσει τον ίδιο
μηχανισμό προς την
αντίθετη κατεύθυνση;
Σε
θεωρητικό επίπεδο, η
κοινή γνώμη μετακινείται
προς το μέρος του.
Σχεδόν το 60% των
Βρετανών θεωρεί πλέον
ότι η αποχώρηση από την
ΕΕ ήταν λάθος.
Δημοσκόπηση της More in
Common τον Ιούνιο έδειξε
ότι σε ένα νέο
δημοψήφισμα μόλις 11 από
τις 632 εκλογικές
περιφέρειες θα ψήφιζαν
υπέρ της αποχώρησης.
Ακόμη και στην εκλογική
περιφέρεια του Φάρατζ,
το Κλάκτον, το 52%
τάσσεται υπέρ της
επανένταξης. Η
μεταμέλεια, οι αλλαγές
μεταξύ των γενεών και
ένας πιο επικίνδυνος
κόσμος, με μια επιθετική
Ρωσία, μια διεκδικητική
Κίνα και μια αναξιόπιστη
Αμερική, συμβάλλουν σε
αυτή τη μεταστροφή.
Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις
δεν συνιστούν κίνημα.
Και πριν από το
δημοψήφισμα του 2016, η
παραμονή στην ΕΕ
προηγούνταν στις
περισσότερες
δημοσκοπήσεις. Εάν
διεξαγόταν σήμερα ένα
νέο δημοψήφισμα, η
επανένταξη θα
επικρατούσε με άνεση,
περίπου με 62% έναντι
38%. Όταν, όμως,
εξετάζεται πόσο έντονα
αισθάνονται οι πολίτες
για το ζήτημα, η εικόνα
αλλάζει. Σε μια μεγάλη
δημοσκόπηση της Messina
Group τον Σεπτέμβριο,
μόλις το 29% δήλωσε ότι
υποστηρίζει έντονα την
επιστροφή στην ΕΕ, ενώ
το 19% εξέφρασε έντονη
αντίθεση.
Η
επανένταξη στην Ένωση
διαθέτει ευρεία
πλειοψηφία και έναν
πυρήνα αποφασισμένων
υποστηρικτών, αλλά δεν
έχει ακόμη μετατραπεί σε
κίνημα. Ο Φάρατζ
χρειάστηκε περισσότερα
από 20 χρόνια για να
μετατρέψει το πολιτικό
κλίμα σε εκλογική
δύναμη. Εάν ο Μπέρναμ
είναι πραγματικά
αποφασισμένος να
επαναφέρει τη Βρετανία
στην ΕΕ, θα χρειαστεί
την ίδια επιμονή.
Την
ίδια στιγμή, τα πολιτικά
στελέχη της ελίτ
αρχίζουν να
συσπειρώνονται γύρω του.
Έκθεση του Tony Blair
Institute, που
δημοσιεύθηκε τον
Σεπτέμβριο με τίτλο
«Πέρα από το Leave και
το Remain», πρότεινε την
επανένταξη μέσα στην
επόμενη δεκαετία.
Νωρίτερα τον ίδιο μήνα,
ο πρώην υπουργός
Οικονομικών Τζορτζ
Όσμπορν τάχθηκε υπέρ της
επιστροφής στην
τελωνειακή ένωση, ενώ
τον Οκτώβριο το
Institute for Public
Policy Research
υποστήριξε ότι η πλήρης
ένταξη θα πρέπει να
αποτελέσει τον
μεσοπρόθεσμο στόχο της
Βρετανίας.
Ωστόσο, ο Μπλερ και ο
Όσμπορν δεν είναι
αποστάτες. Ανήκουν στο
κατεστημένο της πλευράς
του Remain. Αυτό που
χρειάζεται ο Μπέρναμ
είναι οι αντίστοιχοι
Τζόνσον και Γκόουβ:
προβεβλημένα στελέχη που
υποστήριξαν το Brexit
και άλλαξαν στρατόπεδο.
Μέχρι στιγμής, δεν
υπάρχει κανένα τέτοιο
πρόσωπο. Το σημείο που
αξίζει να παρακολουθήσει
κανείς είναι το
Συντηρητικό Κόμμα. Αφού
έχασε τους
σκληροπυρηνικούς
ευρωσκεπτικιστές του
προς το Reform, οι Τόρις
είναι περισσότερο
διχασμένοι ως προς την
Ευρώπη απ' όσο φαίνεται.
Και ως κόμμα που
προτάσσει την οικονομική
ανάπτυξη, θα
δυσκολεύονταν να
επιχειρηματολογήσουν
κατά μιας τελωνειακής
ένωσης ή της ενιαίας
αγοράς, εάν ο Μπέρναμ
έθετε μια τέτοια πρόταση
στο τραπέζι.
Μέχρι τώρα, οι
Συντηρητικοί
περιορίζονται στην εξ
αποστάσεως κριτική του
Μπέρναμ. Εάν, όμως, το
ζήτημα τεθεί ουσιαστικά
προς συζήτηση,
αναμένεται να υπάρξουν
εξελίξεις στο εσωτερικό
του κόμματος.
Τέλος, ο Μπέρναμ
χρειάζεται έναν θεσμό.
Υπάρχει ευρεία συμφωνία
ότι μόνο ένα δημοψήφισμα
θα μπορούσε να οδηγήσει
τη Βρετανία πίσω στην
ΕΕ. Οτιδήποτε λιγότερο
θα ήταν, σύμφωνα με τον
Ρίτσαρντ Τάις του
Reform, μια προσπάθεια
να «μας περάσουν ξανά
στις Βρυξέλλες από την
πίσω πόρτα». Ωστόσο,
ακόμη και οι
υποστηρικτές της
επανένταξης δεν
βιάζονται να ζητήσουν
δημοψήφισμα, και
δικαιολογημένα: ένα
δημοψήφισμα θα απαιτούσε
ένα κίνημα που ο Μπέρναμ
δεν διαθέτει.
Τι
θα χρειαζόταν για να
δημιουργηθεί ένα τέτοιο
κίνημα; Η σύνδεση της
Ευρώπης με το βιοτικό
επίπεδο, όπως έχει
αρχίσει να κάνει ο
Μπέρναμ, αποτελεί το
σωστό επιχείρημα.
Χρειάζεται να κερδίσει
υποστηρικτές, όχι
πολιτικούς μεγιστάνες:
ψηφοφόρους του Leave και
πολιτικούς που τάχθηκαν
υπέρ της αποχώρησης,
αλλά είναι πρόθυμοι να
αλλάξουν δημόσια γνώμη.
Ως
πρωθυπουργός σε μια
εκλογική περιφέρεια που
ψήφισε υπέρ του Brexit,
ο Μπέρναμ βρίσκεται σε
καλύτερη θέση από
οποιονδήποτε προηγούμενο
ηγέτη των Εργατικών για
να παρουσιάσει αυτό το
επιχείρημα. Η σύνοδος
κορυφής ΕΕ-Ηνωμένου
Βασιλείου αυτή την
εβδομάδα θα αποτελέσει
την πρώτη δοκιμασία για
το κατά πόσο μπορεί να
μετατρέψει την Ευρώπη σε
ένα δημοφιλές πολιτικό
εγχείρημα και όχι σε μια
υπόθεση της ελίτ.
Στην άλλη πλευρά της
Μάγχης, η απάντηση του
Γάλλου προέδρου Εμανουέλ
Μακρόν στον Μπέρναμ ήταν
«Καλώς επέστρεψες», ενώ
στους διαδρόμους του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
και της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής συζητείται η
προοπτική μιας γρήγορης
συμφωνίας τύπου
«Ελβετία-plus». Ωστόσο,
η πόρτα ενδέχεται να μην
παραμείνει ανοιχτή για
πάντα. Η Γαλλία εκλέγει
νέο πρόεδρο την άνοιξη
και η επικρατέστερη
υποψήφια, η Μαρίν Λεπέν,
ηγείται ενός κόμματος
που δεν επιδιώκει πλέον
την αποχώρηση από την
ΕΕ, αλλά τη μεταμόρφωσή
της σε μια Ευρώπη των
εθνών. Η Βρετανία
ενδέχεται να βρεθεί να
προσπαθεί να επιστρέψει
σε μια Ένωση που
κινείται προς το όραμα
για το οποίο είχε
αγωνιστεί ο Φάρατζ.
Σε
κάθε περίπτωση, το
δίδαγμα ξεπερνά τα
σύνορα της Βρετανίας.
Όταν εκδηλώνεται μια
λαϊκιστική ρήξη, ο
πειρασμός είναι να
επιχειρηθεί η ανατροπή
της από τα πάνω, μέσω
δικαστηρίων, τεχνοκρατών
ή διοικητικών θεσμών.
Μια τέτοια προσέγγιση,
όμως, θα επιβεβαίωνε
απλώς την κατηγορία των
λαϊκιστών ότι η
δημοκρατία αποτελεί μια
συμφωνία μεταξύ των
ελίτ. Το Brexit
κερδήθηκε από ένα κίνημα
και μόνο ένα κίνημα
μπορεί να το ανατρέψει.
Ο
Ούγκο Ντρόχον είναι
αναπληρωτής καθηγητής
Πολιτικής Θεωρίας στο
Πανεπιστήμιο του
Νότιγχαμ. Είναι
συγγραφέας των βιβλίων
Nietzsche’s Great
Politics (Princeton
University Press, 2016)
και Elites and Democracy
(Princeton University
Press, 2026).
Πηγή: Project Syndicate
|