Ορμούζ: Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό σοκ

Στο επίκεντρο βρίσκεται η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία περνούσε πριν από την ένταση περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η περιορισμένη δυνατότητα διέλευσης έχει αναγκάσει πλοία και ενεργειακούς ομίλους να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, αυξάνοντας τις αποστάσεις, τους χρόνους ταξιδιού και το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς.

Η κατάσταση έχει οδηγήσει σε πρωτοφανή άνοδο των ναύλων. Στις 10 Αυγούστου, το κόστος μεταφοράς πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς την Ασία έφτασε τα 15,22 δολάρια ανά βαρέλι, σύμφωνα με την Argus, στο υψηλότερο επίπεδο από τότε που ξεκίνησε η συγκεκριμένη σειρά δεδομένων το 2005.

Για τις βιομηχανίες που εξαρτώνται από σταθερές και φθηνές ενεργειακές ροές, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμο πετρέλαιο ή φυσικό αέριο, η μεταφορά του μπορεί να έχει καταστεί πολύ ακριβότερη.

Η Διώρυγα του Παναμά γίνεται νέο «στενωπό»

Στην άλλη πλευρά του πλανήτη, μια διαφορετική αιτία προκαλεί παρόμοιο αποτέλεσμα.

Η παρατεταμένη ξηρασία έχει περιορίσει τη στάθμη των υδάτων στη Διώρυγα του Παναμά, περιορίζοντας το βύθισμα και, κατά συνέπεια, το φορτίο που μπορούν να μεταφέρουν τα μεγαλύτερα πλοία.

Ταυτόχρονα, η αυξημένη ζήτηση για τις διαθέσιμες θέσεις διέλευσης επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Στις αρχές Αυγούστου, οι τιμές για τη διέλευση από τα δύο συστήματα δεξαμενών της διώρυγας έφτασαν σε επίπεδα-ρεκόρ, περίπου στα 1,1 εκατ. και 2,5 εκατ. δολάρια αντίστοιχα.

Οι ναυτιλιακές μετακυλίουν ήδη μέρος του κόστους στους πελάτες τους. Οι περιορισμοί που εφαρμόστηκαν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο μειώνουν την ποσότητα φορτίου που μπορούν να μεταφέρουν τα μεγαλύτερα πλοία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι πρόσθετες χρεώσεις φτάνουν έως και τα 320 δολάρια ανά TEU.

Έτσι, η κλιματική αλλαγή μετατρέπεται από περιβαλλοντικό ζήτημα σε άμεσο παράγοντα κόστους για το παγκόσμιο εμπόριο.

Ο Ρήνος «στεγνώνει» τη γερμανική βιομηχανία

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η κατάσταση στον Ρήνο, ο οποίος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η παρατεταμένη ξηρασία έχει μειώσει σημαντικά τη στάθμη των υδάτων, περιορίζοντας το φορτίο που μπορούν να μεταφέρουν οι φορτηγίδες.

Τα ναύλα για μεταφορές προς σημαντικά βιομηχανικά κέντρα, όπως η Κολωνία, το Ντούισμπουργκ, η Φρανκφούρτη και η Καρλσρούη, έχουν ανέλθει στα υψηλότερα επίπεδα από το 2012.

Το πρόβλημα έχει πλέον περάσει στην πραγματική οικονομία. Χημικές, ενεργειακές, χαλυβουργικές και αγροτικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προμήθεια πρώτων υλών και στη μεταφορά προϊόντων.

Ορισμένες επιχειρήσεις έχουν περιορίσει την παραγωγή τους ή αναγκάζονται να χρησιμοποιούν σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές, οι οποίες είναι σημαντικά ακριβότερες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Covestro, η οποία επικαλέστηκε προβλήματα στις μεταφορές για να κηρύξει force majeure σε εγκατάστασή της στο Dormagen.

Η αντικατάσταση μιας φορτηγίδας με φορτηγά δημιουργεί, άλλωστε, τεράστιες πρόσθετες ανάγκες. Για τη μεταφορά φορτίου που αντιστοιχεί σε μία μόνο φορτηγίδα μπορεί να απαιτούνται έως και 150 φορτηγά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις οδικές υποδομές.

Η Μαύρη Θάλασσα προσθέτει ένα ακόμη μέτωπο

Στη Μαύρη Θάλασσα, οι ναύλοι για δεξαμενόπλοια με κατεύθυνση προς τη Μεσόγειο έχουν επίσης εκτοξευθεί στα υψηλότερα επίπεδα τουλάχιστον από το 2005.

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα, οι περιορισμοί στις ενεργειακές ροές και η ανάγκη αναπροσαρμογής των εμπορικών διαδρομών δημιουργούν ένα ακόμη σημείο πίεσης σε μια παγκόσμια αγορά που ήδη αντιμετωπίζει σημαντικές διαταραχές.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι ότι τα προβλήματα δεν προέρχονται από έναν μόνο παράγοντα. Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και οι κλιματικές συνθήκες λειτουργούν ταυτόχρονα, δημιουργώντας πολλαπλά σημεία συμφόρησης.

Και τα containers ακολουθούν την ανοδική πορεία

Η αναταραχή δεν περιορίζεται στα δεξαμενόπλοια και στα πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου.

Στην αγορά των εμπορευματοκιβωτίων, τα μέσα spot ναύλα για τη μεταφορά containers από την Άπω Ανατολή προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 234% σε ετήσια βάση, φτάνοντας τα 10.249 δολάρια για ένα εμπορευματοκιβώτιο 40 ποδών.

Η άνοδος αυτή δείχνει ότι το πρόβλημα έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε ευρύτερη διαταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Όσο αυξάνεται το κόστος μεταφοράς, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πίεση στις επιχειρήσεις. Οι εταιρείες μπορούν αρχικά να απορροφήσουν μέρος του αυξημένου κόστους, όμως σε προϊόντα με χαμηλά περιθώρια κέρδους η δυνατότητα αυτή είναι περιορισμένη.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα μέρος του αυξημένου μεταφορικού κόστους είναι πιθανό να μετακυλιστεί τελικά στις τιμές λιανικής.

Τα «στενά» αποκτούν στρατηγική αξία

Η κρίση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα για την παγκόσμια οικονομία: την εξάρτηση του διεθνούς εμπορίου από έναν περιορισμένο αριθμό κρίσιμων σημείων διέλευσης.

Ορμούζ, Παναμάς, Ρήνος και Μαύρη Θάλασσα αποτελούν διαφορετικές περιπτώσεις, όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Μια διαταραχή σε ένα σχετικά μικρό τμήμα του παγκόσμιου δικτύου μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλη επίπτωση στις τιμές και στη διαθεσιμότητα των μεταφορών.

Η γεωπολιτική διάσταση γίνεται ακόμη πιο έντονη στην περίπτωση του Ορμούζ, όπου η δυνατότητα ελέγχου μιας κρίσιμης θαλάσσιας διόδου προσφέρει σημαντική οικονομική και πολιτική επιρροή.

Σε έναν κόσμο που γίνεται περισσότερο πολυπολικός, τα συγκεκριμένα «στενωπά» σημεία αποκτούν επομένως ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Ένα νέο κύμα πληθωρισμού μέσω των μεταφορών;

Το μεγαλύτερο ερώτημα για τις αγορές είναι πλέον αν η άνοδος των ναύλων θα παραμείνει προσωρινή ή θα μετατραπεί σε μόνιμη αύξηση του κόστους εφοδιασμού.

Εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις περιοριστούν και οι υδρολογικές συνθήκες βελτιωθούν, ένα μέρος των πιέσεων μπορεί να υποχωρήσει. Εάν όμως οι διαταραχές παραταθούν, η παγκόσμια οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό υψηλότερου ενεργειακού κόστους, ακριβότερων μεταφορών και μεγαλύτερων χρόνων παράδοσης.

Αυτό δημιουργεί έναν ιδιαίτερα δυσάρεστο συνδυασμό για τις κεντρικές τράπεζες. Οι τιμές μπορεί να αυξάνονται όχι επειδή η ζήτηση είναι υπερβολικά ισχυρή, αλλά επειδή το κόστος μεταφοράς και παραγωγής ανεβαίνει.

Με άλλα λόγια, το σημερινό σοκ στη ναυτιλία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα για τους εφοπλιστές. Εάν διατηρηθεί, μπορεί να επηρεάσει την ενέργεια, τη βιομηχανία, το διεθνές εμπόριο, τον πληθωρισμό και τελικά τη νομισματική πολιτική.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό της σημερινής συγκυρίας: για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, γεωπολιτική αστάθεια και κλιματική πίεση χτυπούν ταυτόχρονα τις ίδιες κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου.