Η σύγκρουση φουντώνει

Λάδι στη φωτιά έριξε ο αποκλεισμός της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος και της Ένωσης ΔΕΥΑ από τη διαδικασία ακρόασης των φορέων στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής.

Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου έκανε λόγο για «σοβαρό θεσμικό ατόπημα», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τους δήμους και τις τοπικές κοινωνίες, με αιχμή τη διαφύλαξη του δημόσιου χαρακτήρα του νερού.

Από την πλευρά της, η ΕΔΕΥΑ υποστηρίζει ότι για τέταρτη φορά από το 2023 επιχειρούνται οριζόντιες και υποχρεωτικές αλλαγές στις ΔΕΥΑ χωρίς ουσιαστικό διάλογο με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς μελέτες και χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.

Η βασική ένσταση των δήμων είναι ξεκάθαρη: όποιος δήμος επιθυμεί να ενταχθεί σε ΕΥΔΑΠ ή ΕΥΑΘ θα πρέπει να μπορεί να το κάνει, αλλά η ένταξη δεν μπορεί να είναι υποχρεωτική.

68 φορείς στον νέο χάρτη ύδρευσης

Το νομοσχέδιο προβλέπει την υποχρεωτική απορρόφηση συνολικά 43 φορέων ύδρευσης στην Αττική, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια από την ΕΥΔΑΠ, καθώς και 25 φορέων στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική από την ΕΥΑΘ.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια μεγάλη αναδιάταξη του χάρτη ύδρευσης της χώρας.

Και όπως έχει ήδη καταστήσει σαφές η πολιτική ηγεσία του υπουργείου, το σχέδιο αυτό θεωρείται «πιλότος» για την επόμενη φάση αναδιάρθρωσης του κλάδου.

Το σημερινό τοπίο χαρακτηρίζεται από έντονο κατακερματισμό, καθώς λειτουργούν περισσότερες από 735 επιχειρήσεις και φορείς ύδρευσης και αποχέτευσης σε ολόκληρη τη χώρα.

Η λογική του υπουργείου είναι ότι η συγκέντρωση των υπηρεσιών σε μεγαλύτερους οργανισμούς μπορεί να δημιουργήσει οικονομίες κλίμακας, να επιταχύνει τις επενδύσεις και να αντιμετωπίσει τις χρόνιες ελλείψεις σε δίκτυα και υποδομές.

Η ΕΥΔΑΠ διευρύνει δραστικά το αποτύπωμά της

Για την ΕΥΔΑΠ, η προτεινόμενη αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Η χωρική αρμοδιότητά της επεκτείνεται σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, την Αίγινα και το Αγκίστρι, αλλά και σε Βοιωτία, Φωκίδα και Εύβοια, με εξαίρεση τη Σκύρο.

Παράλληλα, για πρώτη φορά στην ΕΥΔΑΠ ανατίθεται και η διαχείριση της άρδευσης, διευρύνοντας περαιτέρω το αντικείμενο δραστηριότητας της εταιρείας.

Για την ΕΥΑΘ, η επέκταση αφορά την Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, με εξαίρεση το Επιχειρηματικό Πάρκο Θεσσαλονίκης-Α1, καθώς και τη Χαλκιδική.

Επιπλέον, στις δύο εισηγμένες μεταφέρεται μέσω συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και η αρμοδιότητα διαχείρισης των δικτύων ομβρίων, ενώ ο καθαρισμός των φρεατίων παραμένει στους δήμους.

Το μεγάλο ζήτημα είναι τα δίκτυα

Εδώ βρίσκεται ίσως και η σημαντικότερη εστία της αντιπαράθεσης.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι μαζί με τη μεταφορά των υπηρεσιών θα μεταφερθεί στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ και η περιουσία των υφιστάμενων παρόχων, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων.

Προηγείται διαδικασία due diligence και περιβαλλοντικός έλεγχος, ενώ θα συντάσσεται έκθεση αποτίμησης σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ΡΑΑΕΥ, προκειμένου να προσδιοριστεί το τίμημα.

Η διαδικασία διαδοχής προβλέπεται να ολοκληρωθεί σε διάστημα 12 μηνών.

Ακριβώς αυτή η μεταφορά των δικτύων αποτελεί, όμως, ένα από τα βασικά σημεία στα οποία αντιδρούν οι δήμοι, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για περιουσία των ΟΤΑ και συνεπώς η υποχρεωτική μεταβίβασή της προσκρούει σε συνταγματικές διατάξεις.

Εξ ου και η προειδοποίηση ότι το επόμενο πεδίο μάχης μπορεί να είναι το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Το οικονομικό «τυράκι» των συγχωνεύσεων

Πέρα από τη θεσμική αντιπαράθεση, υπάρχει και μια πολύ σημαντική οικονομική διάσταση.

Οι ΔΕΥΑ αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια σοβαρό πρόβλημα χρέους, κυρίως εξαιτίας του υψηλού ενεργειακού κόστους. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους παρόχους ενέργειας ξεπερνούν συνολικά τα 500 εκατ. ευρώ.

Το νομοσχέδιο προβλέπει πακέτο χρηματοδότησης συνολικού ύψους 542 εκατ. ευρώ.

Από τα περίπου €200 εκατ. που κατευθύνονται στην αντιμετώπιση των ενεργειακών χρεών, προβλέπεται κάλυψη έως 75% των οφειλών για τις 15 απορροφώμενες ΔΕΥΑ.

Στην περιοχή της ΕΥΔΑΠ η σχετική κάλυψη ανέρχεται σε €34,59 εκατ., ενώ στην περιοχή της ΕΥΑΘ σε €20,16 εκατ.

Το υπόλοιπο 25% των οφειλών προβλέπεται να αντιμετωπιστεί μέσω της αποτίμησης της καθαρής θέσης.

Αντίστοιχα, για τους δήμους που θα επιλέξουν την οικειοθελή προσχώρηση στις δύο εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης, εφόσον δηλώσουν την πρόθεσή τους εντός τριμήνου, προβλέπεται επίσης κάλυψη στο 75%.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η λειψυδρία

Πίσω από τη θεσμική διαμάχη βρίσκεται ένα πραγματικό και ολοένα εντονότερο πρόβλημα: η διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Η Ελλάδα βρίσκεται στη 19η θέση διεθνώς ως προς τον κίνδυνο λειψυδρίας, ενώ τα αποθέματα νερού παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα παρά τις φετινές βροχοπτώσεις.

Οι ανάγκες είναι τεράστιες.

Η εθνική στρατηγική για τα ύδατα ανεβάζει το κόστος των απαιτούμενων έργων υδατικής θωράκισης στα περίπου €7 δισ., ενώ η πολιτική ηγεσία του υπουργείου έχει αναφερθεί ακόμη και σε ανάγκες της τάξης των €10 δισ.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα €542 εκατ. που προβλέπονται από το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αποτελούν ένα πρώτο βήμα, αλλά απέχουν σημαντικά από το συνολικό ύψος των επενδύσεων που απαιτούνται.

Το επενδυτικό ενδιαφέρον για ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Για τις δύο εισηγμένες, η μεταρρύθμιση δημιουργεί ένα νέο επενδυτικό αφήγημα.

Η επέκταση της γεωγραφικής δραστηριότητας, η αύξηση της πελατειακής βάσης, η ανάληψη νέων υποδομών και η δυνατότητα αξιοποίησης οικονομιών κλίμακας μπορούν να οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε μεγαλύτερο επιχειρησιακό αποτύπωμα.

Από την άλλη πλευρά, η διεύρυνση της δραστηριότητας συνοδεύεται από σημαντικές ανάγκες επενδύσεων, ενσωμάτωσης των υφιστάμενων δικτύων, περιβαλλοντικών ελέγχων και αναδιάρθρωσης των φορέων που θα απορροφηθούν.

Το κρίσιμο επομένως για τους μετόχους των δύο εταιρειών θα είναι με ποιους οικονομικούς όρους θα πραγματοποιηθούν οι απορροφήσεις, ποια περιουσιακά στοιχεία θα μεταφερθούν, ποιο θα είναι το ύψος των απαιτούμενων επενδύσεων και πώς θα αποτυπωθεί τελικά η νέα δραστηριότητα στα οικονομικά μεγέθη ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ.

Η μάχη κυβέρνησης και δήμων, συνεπώς, δεν είναι απλώς μια διαμάχη για τη διοικητική οργάνωση του νερού. Είναι μια σύγκρουση γύρω από ποιος θα ελέγχει ένα δίκτυο υποδομών τεράστιας οικονομικής και στρατηγικής σημασίας, ποιος θα χρηματοδοτεί τις επενδύσεις και ποιος θα καρπώνεται τις οικονομίες κλίμακας.

Και με το νομοσχέδιο να λειτουργεί, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ως πιλότος για την αναμόρφωση ολόκληρου του χάρτη ύδρευσης της χώρας, η σημερινή αντιπαράθεση σε Αττική και Θεσσαλονίκη πιθανότατα αποτελεί μόνο την πρώτη πράξη μιας πολύ μεγαλύτερης αλλαγής.