Οι λόγοι για αυτή τη δραματική ανατροπή στις σχετικές αποτιμήσεις είναι πολλοί και διαφορετικοί. Ένας προφανής παράγοντας είναι ότι η αμερικανική οικονομία ανέκαμψε πολύ ταχύτερα από την οικονομική κρίση του 2008 σε σχέση με την ΕΕ, ξεπερνώντας την Ευρώπη κατά σχεδόν 20 ποσοστιαίες μονάδες από το 2009.

Ένας άλλος παράγοντας είναι ότι οι αμερικανικές κεφαλαιαγορές είναι βαθύτερες και πιο ευέλικτες, παρέχοντας στις επιχειρήσεις περισσότερες πηγές κεφαλαίων και επιτρέποντας στις τράπεζες να διαχειρίζονται πιο ενεργά τους ισολογισμούς τους.

Επιπλέον, οι δείκτες κόστους προς έσοδα των τραπεζών της ΕΕ έχουν παραμείνει επίμονα υψηλοί, ενώ πολλοί τοπικοί κανονισμοί εμποδίζουν τη δημιουργία μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς. Ο περίπλοκος χορός συγχώνευσης μεταξύ της Unicredit και της Commerzbank μπορεί τελικά να έχει ευτυχή κατάληξη, αλλά ο χρόνος που χρειάστηκε καταδεικνύει πόσο δύσκολη έχει αποδειχθεί η ενοποίηση του τραπεζικού κλάδου.

Εξακολουθούμε να μην έχουμε πανευρωπαϊκές τράπεζες αντάξιες του ονόματος, με πιθανή εξαίρεση ίσως τη Revolut.

Οι παραδοσιακές τράπεζες της ΕΕ θα κατηγορούσαν επίσης την υπερβολικά συντηρητική προληπτική εποπτεία της ΕΚΤ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία εκτίθεται πιο άμεσα σε πολιτικές πιέσεις από ό,τι η ΕΚΤ, αρχίζει να υιοθετεί αυτή την άποψη.

Η Επιτροπή γίνεται πιο δεκτική στο επιχείρημα ότι η ανάγκη ενθάρρυνσης του τραπεζικού δανεισμού, ιδιαίτερα προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες στην Ευρώπη εξαρτώνται περισσότερο από τον τραπεζικό δανεισμό σε σχέση με τις ΗΠΑ, θα πρέπει να αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει τον καθορισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων.

Ίσως, όπως λέει η γνωστή φράση, η ΕΚΤ επιτυγχάνει τη «σταθερότητα του νεκροταφείου», όπου τίποτα δεν κινείται.

Η δυσκολία είναι ότι τα στοιχεία σχετικά με τη σχέση μεταξύ τραπεζικού κεφαλαίου και ανάπτυξης είναι ανάμεικτα. Πρόσφατη έρευνα της συμβουλευτικής εταιρείας Oliver Wyman και της εταιρείας χρηματοοικονομικής έρευνας Autonomous δείχνει μείωση της απόδοσης ιδίων κεφαλαίων κατά περίπου 1%, λόγω της πιο συντηρητικής προσέγγισης της ΕΚΤ σε σύγκριση με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ. Η μείωση αυτή είναι σημαντική, αλλά όχι μετασχηματιστική.

Η ΕΚΤ, χωρίς έκπληξη, αμφισβητεί αυτό το συμπέρασμα και επισημαίνει τα μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα ενός εξαιρετικά ανθεκτικού τραπεζικού τομέα.

Όμως αυτή είναι μια στατική προσέγγιση και, από την πλευρά των τραπεζών της ΕΕ, υπάρχουν ανησυχητικές ενδείξεις μιας αυξανόμενης διατλαντικής απόκλισης.

Η Fed έχει σαφώς εγκαταλείψει τις προτάσεις του Basel Endgame, οι οποίες είχαν προκαλέσει τόσο μεγάλη αντίδραση πριν από δύο χρόνια. Οι τρέχουσες προτάσεις της Fed, που διατυπώθηκαν από την αντιπρόεδρο εποπτείας Michelle Bowman, περιλαμβάνουν μείωση του συμπληρωματικού δείκτη μόχλευσης (supplementary leverage ratio), χαμηλότερη προσαύξηση για τις παγκόσμια συστημικά σημαντικές τράπεζες (G-SIB surcharge) και άλλες αλλαγές που, συνολικά, θα μείωναν τις απαιτούμενες κεφαλαιακές ανάγκες μιας μεγάλης αμερικανικής τράπεζας κατά περίπου 5%.

Αυτό θα ταίριαζε στην κυβέρνηση του προέδρου Donald Trump.

Η Τράπεζα της Αγγλίας κινείται προσεκτικά προς την ίδια κατεύθυνση και νωρίτερα φέτος ανακοίνωσε μείωση των βασικών απαιτήσεων κεφαλαίου Tier 1 από 14% σε 13% (που αντιστοιχεί περίπου σε δείκτη CET1 γύρω στο 11%). Αυτό απέχει πολύ από το να αποτελεί ριζική αλλαγή, και οι βρετανικές τράπεζες ζητούν περισσότερα, αλλά αποτελεί ένα βήμα προς μια πιο ανταγωνιστική προσέγγιση, την οποία έχει ζητήσει και η ίδια η κυβέρνηση.

Ωστόσο, η ΕΚΤ παραμένει προς το παρόν επιθετική στη στάση της. Η επικεφαλής εποπτείας της, Claudia Buch, υποστηρίζει ότι η αυστηρή κεφαλαιακή ρύθμιση δεν έχει περιορίσει στην πράξη την πιστωτική επέκταση.

Συμφωνεί με την ανάγκη απλοποίησης (ας σηκώσει το χέρι όποιος αντιτίθεται στην απλοποίηση), αλλά αντιστέκεται στα επιχειρήματα υπέρ μιας συνολικής μείωσης των κεφαλαίων.

Αντίθετα, η ΕΚΤ συνεχίζει να υποστηρίζει ότι οι τράπεζες θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερο τον εαυτό τους ελέγχοντας αποτελεσματικότερα το κόστος τους. Και ενώ οι δείκτες τιμής προς λογιστική αξία των μεγάλων τραπεζών της ΕΕ παραμένουν χαμηλότεροι από εκείνους των αμερικανικών ανταγωνιστών τους, έχουν επιτέλους αρχίσει να αυξάνονται.

Δίκαια, η ΕΚΤ δεν είναι μόνη της σε αυτή τη στάση. Ενώ ο Καναδάς έχει χαλαρώσει μετριοπαθώς τις κεφαλαιακές απαιτήσεις του, άλλες σημαντικές οικονομίες δεν έχουν ακολουθήσει.

Η Αυστραλία και η Ιαπωνία παραμένουν συντηρητικές και αντιστέκονται στην αλλαγή. Το κινεζικό καθεστώς είναι δύσκολο να συγκριθεί, αλλά εκ πρώτης όψεως οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής παραμένουν στη γνωστή γραμμή τους — «Βασιλεία συν ένα» ποσοστιαία μονάδα — όσον αφορά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις.

Σε κάθε περίπτωση, το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο είναι διαφορετικό. Η Ευρώπη έχει εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση χαμηλής ανάπτυξης και οι ηγέτες της αναζητούν απεγνωσμένα μια έξοδο. Όσο αδύναμο κι αν είναι το επιχείρημα, η μείωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων φαίνεται να προσφέρει την προοπτική κάποιας ανακούφισης.

Αυτό είναι προφανώς που οδηγεί τη σημερινή σκέψη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ενδιαφέρουσα σύγκρουση μεταξύ της Επιτροπής και της ΕΚΤ αυτό το φθινόπωρο, με τις «περιστέρες» των Βρυξελλών απέναντι στα «γεράκια» της Φρανκφούρτης.

Κανονικά, το αποτέλεσμα αυτής της μάχης θα ήταν εύκολο να προβλεφθεί: η ΕΚΤ κρατά τα περισσότερα χαρτιά.

Όμως υπάρχουν και άλλες παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Το ζήτημα θα μπορούσε να επηρεάσει τις συζητήσεις για το ποιος θα διαδεχθεί την Christine Lagarde στην προεδρία της ΕΚΤ το 2027.

Εάν η γερμανική οικονομία παραμείνει στάσιμη, ο καγκελάριος Friedrich Merz μπορεί να είναι θετικά διακείμενος σε κάποιον λιγότερο πρόθυμο για ολοένα υψηλότερα κεφαλαιακά αποθέματα από τη συμπατριώτισσά του Frau Buch.

Howard Davies, ο πρώτος πρόεδρος της Αρχής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών του Ηνωμένου Βασιλείου (1997-2003), είναι καθηγητής στο Sciences Po. Διετέλεσε διευθυντής του London School of Economics (2003-2011) και υπηρέτησε ως υποδιοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας και γενικός διευθυντής της Συνομοσπονδίας Βρετανικής Βιομηχανίας.

Πηγή: Project Syndicate