Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η Ουκρανία έχει καταφέρει να μεταφέρει τον πόλεμο στην Κριμαία, την οποία η Ρωσία κατέχει εδώ και δώδεκα χρόνια. Η Κριμαία αποτελεί κρίσιμο πεδίο τόσο για στρατηγικούς όσο και για συμβολικούς λόγους. Εκεί ξεκίνησε η Ρωσία, το 2014, τον πόλεμό της κατά της Ουκρανίας.

Ο Putin αντιμετώπισε την περιοχή ως το πολυτιμότερο κόσμημα της «Νέας Ρωσίας» του και επένδυσε σημαντικά στην ανάπτυξή της, τόσο για να τη συνδέσει με τη ρωσική ενδοχώρα όσο και για να την καταστήσει ελκυστικό τόπο διαμονής και διακοπών για τους Ρώσους. Η Κριμαία είναι επίσης στρατηγικής σημασίας για τη διατήρηση της πρόσβασης της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα, που αποτελεί ζωτικής σημασίας οικονομική δίοδο.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η Ουκρανία έχει εξαπολύσει σμήνη μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων, ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών και σιδηροδρομικών σταθμών στη χερσόνησο. Έχει πλήξει ρωσικά φορτηγά με προορισμό την Κριμαία που κινούνταν μέσω της κατεχόμενης ανατολικής Ουκρανίας και της ακριβής γέφυρας του Κερτς, την οποία κατασκεύασε ο Putin μετά την παράνομη προσάρτηση της χερσονήσου. Παράλληλα, έχει επιτεθεί σε ρωσικά φορτηγά πλοία που ανεφοδίαζαν την περιοχή διά θαλάσσης. Ως αποτέλεσμα, οι κάτοικοι της Κριμαίας αντιμετωπίζουν ελλείψεις, ιδιαίτερα σε καύσιμα, καθώς και συχνές διακοπές ηλεκτροδότησης.

Η μεγαλύτερη απογοήτευση του Putin, όμως, είναι η επιτυχία της Ουκρανίας να πλήττει στόχους βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια. Ήταν ήδη αρκετά ταπεινωτικό το γεγονός ότι ο φόβος μιας ουκρανικής επίθεσης εμπόδισε τη Ρωσία να παρουσιάσει το στρατιωτικό της οπλοστάσιο στην Κόκκινη Πλατεία κατά τη φετινή παρέλαση για την Ημέρα της Νίκης, η οποία υποτίθεται ότι αποτελεί εορτασμό των μεγαλύτερων στρατιωτικών επιτευγμάτων της χώρας.

Ακόμη πιο εξευτελιστικές ήταν οι επιθέσεις της Ουκρανίας με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και άλλους στόχους στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη, καθώς και σε επιπλέον στόχους εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή του μετώπου. Η Ουκρανία έχει καταρρίψει για πολλούς Ρώσους την ψευδαίσθηση ότι ο πόλεμος δεν θα έφτανε ποτέ μέχρι την πόρτα τους.

Οι ουκρανικές επιτυχίες έχουν γίνει τόσο εμφανείς ώστε, στις 28 Ιουνίου, ο Putin αναγκάστηκε να τις αναγνωρίσει στη ρωσική κρατική τηλεόραση. Παραδέχθηκε ότι τα πρόσφατα πλήγματα, τα οποία χαρακτήρισε μόνο ως «τρομοκρατικές επιθέσεις στο έδαφός μας», έχουν προκαλέσει ελλείψεις που αναγκάζουν την κυβέρνηση να αυξήσει τις εισαγωγές καυσίμων μέχρι να ολοκληρωθούν οι επισκευές. Με αυτόν τον τρόπο σηματοδοτεί δημοσίως ότι γνωρίζει πως οι Ρώσοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες, οι οποίες επιδεινώνονται από τις διακοπές στο διαδίκτυο που προκύπτουν από την προσπάθεια του Κρεμλίνου να αναγκάσει τους πολίτες να χρησιμοποιούν κρατικά ελεγχόμενες διαδικτυακές πλατφόρμες.

Και η ευρύτερη ρωσική οικονομία, που πλέον είναι σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένη στην υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας, αντιμετωπίζει αντίξοες συνθήκες. Η κεντρική τράπεζα έχει προειδοποιήσει ότι η ανάπτυξη το 2026 θα μπορούσε να υποχωρήσει ακόμη και στο 0,5%.

Παρ’ όλα αυτά, ο Putin εξακολουθεί να ελπίζει ότι η Ρωσία μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο φθοράς. Τις τελευταίες ημέρες, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης προβάλλουν ιδιαίτερα τις στρατιωτικές προελάσεις προς την πόλη Κοστιαντίνιβκα, η οποία ενδέχεται να αποτελέσει πύλη για ευρύτερες εδαφικές κατακτήσεις στην ανατολική Ουκρανία. Ο Putin εξακολουθεί να ποντάρει στο ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump θα υπονομεύσει ενεργά τον ανεφοδιασμό του ουκρανικού στρατού και θα αποδυναμώσει περαιτέρω το ΝΑΤΟ, ενώ πιθανόν ελπίζει ότι οι εκλογές του επόμενου έτους στη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ιταλία και σε ορισμένα κρίσιμα γερμανικά κρατίδια θα ανατρέψουν επίσης την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία.

Ωστόσο, οι επιδόσεις της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι οποιαδήποτε περαιτέρω πρόοδος θα συνεχίσει να επιτυγχάνεται αργά και με υψηλό ανθρώπινο και οικονομικό κόστος. Οι ρωσικές απώλειες – νεκροί και μόνιμα ανάπηροι – υπερβαίνουν πλέον τον αριθμό των νέων στρατολογήσεων. Επιπλέον, ο Trump φαίνεται να έχει χάσει το ενδιαφέρον του να βοηθήσει τη Ρωσία, ιδιαίτερα καθώς οι επιτυχημένες ουκρανικές επιθέσεις έχουν αλλάξει τη δυναμική του πολέμου.

Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν πλέον πολύ πιο σοβαρά τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις στη δική τους άμυνα. Παρότι σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις πλησιάζουν σε ολόκληρη την ήπειρο, αυτές απέχουν ακόμη αρκετούς μήνες και ενδεχόμενες νίκες λαϊκιστικών δυνάμεων που θα μείωναν τη στήριξη προς την Ουκρανία μόνο βέβαιες δεν είναι.

Παρά τις αποτυχίες και τους εξευτελισμούς, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι ο Putin αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα στο εσωτερικό της χώρας. Ορισμένα ρωσικά μέσα ενημέρωσης αφήνουν να διαφανεί αυξανόμενη δημόσια δυσαρέσκεια για τον πόλεμο, αλλά δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι στην ηγεσία του Putin, ενώ ο ίδιος εξακολουθεί να μην δείχνει κανένα ενδιαφέρον για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Γι’ αυτό και οι Ευρωπαίοι, καθώς και οι γειτονικές προς τη Ρωσία χώρες, ανησυχούν για το τι θα μπορούσε να κάνει ο Putin εάν βρεθεί πραγματικά με την πλάτη στον τοίχο. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συνεχιστεί η διεύρυνση των ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων κατά ουκρανικών πόλεων, όπως η μεγάλη επίθεση με πυραύλους και drones της 2ας Ιουλίου που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 27 ανθρώπους στο Κίεβο. Μπορούμε επίσης να αναμένουμε περισσότερες στρατιωτικές προκλήσεις κατά χωρών του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, απέναντι στα οποία οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένες. Οι περσινοί εμπρησμοί σε περιουσιακά στοιχεία που συνδέονταν με τον Βρετανό πρωθυπουργό Keir Starmer, καθώς και το περιστατικό του περασμένου μήνα, κατά το οποίο ρωσικό πολεμικό πλοίο έριξε προειδοποιητικά πυρά εναντίον βρετανικού σκάφους στη Μάγχη, δίνουν μια εικόνα όσων ενδέχεται να ακολουθήσουν.

Εάν η Ουκρανία συνεχίσει να διαταράσσει τη λειτουργία της Κριμαίας, να πλήττει περισσότερους στόχους στην καρδιά της Ρωσίας, να δυσχεραίνει τις επιχειρήσεις των ρωσικών δυνάμεων στην πρώτη γραμμή και να ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στη δοκιμαζόμενη ρωσική οικονομία, ένας απομονωμένος, γηρασμένος και ολοένα πιο απογοητευμένος Putin μπορεί να αποφασίσει ότι χρειάζεται μια επίθεση που θα αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η χρήση ενός τακτικού πυρηνικού όπλου στην Ουκρανία, μια άμεση στρατιωτική επίθεση κατά των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών της Λετονίας και της Εσθονίας (που σήμερα είναι μέλη του ΝΑΤΟ), καθώς και μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπιθέσεις εναντίον ευρωπαϊκών ή αμερικανικών στόχων παραμένουν, προς το παρόν, εξαιρετικά απίθανα σενάρια. Ωστόσο, επιθετικές προκλήσεις κατά χωρών του ΝΑΤΟ, ακόμη και αν δεν συνιστούν σαφείς πολεμικές ενέργειες, μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια, την οικονομία και την πολιτική σταθερότητα. Και αν ο Putin καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η πολιτική ή ακόμη και η φυσική του επιβίωση απειλείται, η προθυμία του να αναλάβει ολοένα μεγαλύτερα ρίσκα θα αυξηθεί ταχύτατα.

Ian Bremmer
Founder και President, Eurasia Group | Founder, GZERO Media | Μέλος της Executive Committee του UN High-level Advisory Body on Artificial Intelligence

Πηγή: Project Syndicate