Κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η οικονομική ανεξαρτησία των νέων στην Ελλάδα εξακολουθεί να καθυστερεί σημαντικά, καθώς οι χαμηλοί μισθοί, η φορολογική επιβάρυνση, το υψηλό κόστος στέγασης και η περιορισμένη πρόσβαση σε ευκαιρίες υψηλότερων εισοδημάτων λειτουργούν ως βασικά εμπόδια.

1. Μείωση φόρων για νέους μεσαίων και υψηλότερων εισοδημάτων

Ο ΟΟΣΑ εντοπίζει σημαντικά αντικίνητρα στην ελληνική αγορά εργασίας για τους νέους που προσπαθούν να μετακινηθούν από την ανεργία ή χαμηλόμισθες θέσεις σε καλύτερα αμειβόμενες εργασίες.

Οι λεγόμενοι Συντελεστές Φόρου Συμμετοχής (PTR) δείχνουν πόσο μέρος από τα πρόσθετα εισοδήματα που αποκτά ένας εργαζόμενος χάνεται λόγω φόρων και της σταδιακής κατάργησης επιδομάτων όταν περνά στην απασχόληση.

Στην Ελλάδα οι συντελεστές αυτοί είναι ιδιαίτερα υψηλοί για νέους που λαμβάνουν επίδομα ανεργίας και μετακινούνται σε χαμηλόμισθες θέσεις εργασίας. Αυτό μπορεί να περιορίσει το οικονομικό όφελος της επιστροφής στην εργασία και να δημιουργήσει στρεβλά κίνητρα.

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι το σύστημα παρουσιάζει καλύτερες επιδόσεις όταν κάποιος μετακινείται από το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα στην εργασία ή όταν μεταβαίνει σε θέσεις με υψηλότερες αποδοχές. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι ευκαιρίες των νέων να φτάσουν σε αυτές τις καλύτερα αμειβόμενες θέσεις παραμένουν περιορισμένες.

Για τον λόγο αυτό, ο ΟΟΣΑ τάσσεται υπέρ μιας πολιτικής που θα ενισχύσει τα οικονομικά κίνητρα για εργασία και εξέλιξη, μέσω περαιτέρω μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης των νέων εργαζομένων, ιδιαίτερα εκείνων που αποκτούν μεσαία και υψηλότερα εισοδήματα.

Παράλληλα, θεωρεί αναγκαία την αυστηρότερη και συνεπέστερη εφαρμογή των υποχρεώσεων αναζήτησης εργασίας και των μηχανισμών ενεργοποίησης των ανέργων.

2. Περισσότερη φορολογική στήριξη στις οικογένειες με παιδιά

Δεύτερη σημαντική παρέμβαση αφορά τις εργαζόμενες οικογένειες με παιδιά.

Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι η εισοδηματική στήριξη που παρέχει το ελληνικό σύστημα είναι χαμηλότερη από εκείνη που εφαρμόζεται σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις οικογένειες της μεσαίας τάξης.

Για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος η γέννηση ενός επιπλέον παιδιού οδηγεί σε κάποια αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω των παροχών. Για μια οικογένεια όμως που αμείβεται περίπου με τον μέσο μισθό, η πρόσθετη στήριξη είναι τόσο περιορισμένη ώστε δεν μεταβάλλει ουσιαστικά το καθαρό εισόδημά της.

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει επίσης την ανισορροπία στη δομή των παροχών, καθώς η στήριξη για το τρίτο παιδί είναι περίπου διπλάσια από εκείνη που αντιστοιχεί στα δύο πρώτα παιδιά. Σύμφωνα με την έκθεση, η συγκεκριμένη διαφοροποίηση δεν έχει προφανή αιτιολόγηση, ιδιαίτερα σε μια χώρα με τόσο χαμηλό ποσοστό γεννήσεων.

Η ενίσχυση των φορολογικών ελαφρύνσεων και των εισοδηματικών ενισχύσεων για τις οικογένειες με παιδιά αποτελεί, επομένως, βασικό τμήμα της στρατηγικής που προτείνει ο ΟΟΣΑ για την αντιμετώπιση τόσο της οικονομικής πίεσης όσο και της δημογραφικής πρόκλησης.

3. Επαγγελματικός προσανατολισμός από το σχολείο

Ο ΟΟΣΑ θεωρεί επίσης αναγκαία μια πολύ πιο συστηματική πολιτική επαγγελματικού προσανατολισμού.

Παρά τη σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης των μαθητών για τις δυνατότητες εκπαίδευσης και απασχόλησης, λιγότεροι από τους μισούς 15χρονους στην Ελλάδα φοιτούσαν το 2022 σε σχολεία που παρείχαν επαγγελματική συμβουλευτική. Το αντίστοιχο ποσοστό στον ΟΟΣΑ έφτανε το 82%.

Παράλληλα, περισσότερο από το 60% των μαθητών στην Ελλάδα θεωρεί ότι το σχολείο έχει κάνει ελάχιστα για να τους προετοιμάσει για την ενήλικη ζωή. Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Η ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού θα μπορούσε να βοηθήσει τους νέους να επιλέγουν σπουδές και δεξιότητες που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας, αλλά και στις προσωπικές τους ικανότητες και ενδιαφέροντα.

Την ίδια στιγμή, ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες που περιορίζουν τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, κυρίως των μικρομεσαίων, στα προγράμματα μαθητείας και επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Η γραφειοκρατία, το διοικητικό κόστος και οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι εξακολουθούν να λειτουργούν ως εμπόδια.

4. Περισσότερη στήριξη στη νεανική επιχειρηματικότητα

Η Ελλάδα εμφανίζει σχετικά υψηλή επιχειρηματική δραστηριότητα μεταξύ των νέων, όμως ένα σημαντικό ποσοστό στρέφεται στην επιχειρηματικότητα επειδή δεν μπορεί να βρει μισθωτή εργασία.

Ο ΟΟΣΑ θεωρεί ότι αυτή η επιχειρηματική διάθεση αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα, αλλά χρειάζεται να μετατραπεί σε περισσότερες βιώσιμες και ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις.

Σήμερα λίγοι νέοι επιχειρηματίες δηλώνουν ότι εισάγουν καινοτόμα προϊόντα ή υπηρεσίες και ακόμη λιγότεροι αναμένουν ότι θα δημιουργήσουν σημαντικό αριθμό θέσεων εργασίας.

Η έκθεση αναγνωρίζει ότι το οικοσύστημα υποστήριξης της νεανικής επιχειρηματικότητας έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με θερμοκοιτίδες, προγράμματα κατάρτισης και αυξημένες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.

Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ θεωρεί ότι χρειάζεται καλύτερη σύνδεση της χρηματοδότησης με τη συμβουλευτική και την εκπαίδευση. Η παροχή μόνο χρηματοδότησης ή μόνο κατάρτισης έχει μικρότερη αποτελεσματικότητα από έναν συνδυασμό οικονομικής και μη οικονομικής στήριξης.

Ιδιαίτερη ανάγκη υπάρχει επίσης για περισσότερη χρηματοδότηση στα πολύ πρώιμα στάδια μιας νέας επιχείρησης. Η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει περισσότερο συνεργασίες με ιδιώτες επενδυτές και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως οι πλατφόρμες crowdfunding.

Ο ΟΟΣΑ προτείνει παράλληλα την ενίσχυση των προτύπων και της καθοδήγησης για νέους επιχειρηματίες, με ειδική έμφαση σε ομάδες όπως οι νέες γυναίκες.

5. Στέγαση: το μεγάλο εμπόδιο στην οικονομική ανεξαρτησία

Η στεγαστική κρίση αποτελεί ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την οικονομική ανεξαρτησία των νέων στην Ελλάδα.

Η περιορισμένη προσφορά κατοικιών, η αύξηση των ενοικίων και των τιμών πώλησης, η γήρανση του κτιριακού αποθέματος, οι πιέσεις από τον τουρισμό και η δυσκολία πρόσβασης σε στεγαστικά δάνεια έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η ανεξάρτητη διαβίωση γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει μετακινηθεί προς ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής, με μέτρα για την αύξηση της προσφοράς κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, την αξιοποίηση κενών ακινήτων, τη στήριξη της αγοράς πρώτης κατοικίας και τη βελτίωση της στεγαστικής διακυβέρνησης.

Ωστόσο, η έκθεση προειδοποιεί ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων.

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον είναι η εφαρμογή. Η επιτυχία των προγραμμάτων θα εξαρτηθεί από την επάρκεια των πόρων, την ικανότητα του κράτους και των δήμων να υλοποιήσουν τις παρεμβάσεις, αλλά και τον συντονισμό με τον ιδιωτικό και μη κερδοσκοπικό τομέα.

Το βασικό μήνυμα του ΟΟΣΑ

Η έκθεση καταλήγει ουσιαστικά στο συμπέρασμα ότι η οικονομική ανεξαρτησία των νέων στην Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ένα μόνο μέτρο.

Χρειάζεται ένας συνδυασμός χαμηλότερης φορολογικής επιβάρυνσης για τους εργαζόμενους, μεγαλύτερης στήριξης των οικογενειών με παιδιά, καλύτερης σύνδεσης εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, ενίσχυσης της νεανικής επιχειρηματικότητας και, κυρίως, ουσιαστικής αύξησης της προσφοράς προσιτής κατοικίας.

Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, δεν είναι απλώς να αυξηθούν οι παροχές, αλλά να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο οι νέοι θα μπορούν να εργάζονται, να αυξάνουν το εισόδημά τους, να αποκτούν δική τους κατοικία και να δημιουργούν οικογένεια χωρίς να αντιμετωπίζουν διαρκώς οικονομικά αντικίνητρα.

Η αποτελεσματικότητα των νέων πολιτικών θα κριθεί τελικά από το κατά πόσο θα μετατραπούν από εξαγγελίες και προγράμματα σε πραγματική αύξηση των διαθέσιμων εισοδημάτων, περισσότερες θέσεις εργασίας υψηλότερης παραγωγικότητας και μεγαλύτερη προσφορά κατοικιών σε τιμές που μπορούν να αντέξουν τα εισοδήματα των νέων.