Στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου που δημοσιοποιήθηκε, η Κομισιόν ανοίγει τη δυνατότητα επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να περιλαμβάνει υπό προϋποθέσεις επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Για τις παρεμβάσεις αυτές προβλέπεται ετήσιο όριο 0,3% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026–2028, που για την Ελλάδα αντιστοιχεί σε περίπου 745 εκατ. ευρώ, καθώς και σωρευτικό όριο 0,6% του ΑΕΠ ή περίπου 1,5 δισ. ευρώ για ενεργειακές επενδύσεις ανθεκτικότητας, στο συνολικό πλαίσιο ευελιξίας που ισχύει και για τις αμυντικές δαπάνες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η Ελλάδα αξιοποιεί ήδη την ευελιξία της ρήτρας διαφυγής στον τομέα της άμυνας. Η Κομισιόν εκτιμά ότι οι αμυντικές δαπάνες θα φτάσουν στο 2,6% του ΑΕΠ το 2026, αυξημένες κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024, γεγονός που ενισχύει το πλαίσιο δημοσιονομικής προσαρμοστικότητας.

Παράλληλα, τα μέτρα αντιμετώπισης των πληθωριστικών πιέσεων από τις γεωπολιτικές εντάσεις –όπως επιδοτήσεις καυσίμων, fuel pass και έκτακτες ενισχύσεις σε νοικοκυριά– εκτιμάται από την Κομισιόν ότι θα έχουν δημοσιονομικό κόστος περίπου 0,2% του ΑΕΠ το 2026. Εφόσον διατηρηθούν έως το τέλος του έτους, το κόστος μπορεί να φτάσει το 0,6% του ΑΕΠ.

Με βάση τα ίδια στοιχεία, οι καθαρές δημόσιες δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν κατά 7,3% το 2026 και συνολικά κατά 10,4% την περίοδο 2024–2026, υπερβαίνοντας τους συμφωνημένους ρυθμούς αύξησης. Η απόκλιση εκτιμάται στο 1,5% του ΑΕΠ για το 2026 και στο 0,2% για την τριετία, ωστόσο παραμένει εντός των ορίων ευελιξίας που παρέχει η ρήτρα διαφυγής, κυρίως για τις αμυντικές δαπάνες.

Σε τοποθέτησή του στο πλαίσιο υπουργικής διάσκεψης του ΟΟΣΑ, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε ότι η ρήτρα διαφυγής δημιουργεί σημαντικό δημοσιονομικό χώρο για στρατηγικές επενδύσεις, σημειώνοντας ότι η κατεύθυνση των πόρων πρέπει να γίνεται με ακρίβεια και στοχευμένο σχεδιασμό, όπως έχει ήδη συμβεί στον τομέα της άμυνας.

Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει στις συστάσεις της προς την Ελλάδα την ανάγκη αυστηρής τήρησης των ορίων αύξησης των καθαρών δαπανών, επισημαίνοντας ότι τα ενεργειακά μέτρα θα πρέπει να παραμένουν προσωρινά και στοχευμένα, με έμφαση στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, αντί για οριζόντιες παρεμβάσεις.

Στο ίδιο πνεύμα, νέα έκθεση του ΟΟΣΑ τονίζει ότι σε περίπτωση αποκλιμάκωσης των τιμών ενέργειας, τα μέτρα στήριξης πρέπει να αποσυρθούν χωρίς καθυστερήσεις. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, μεταξύ άλλων μέσω απλοποίησης των αδειοδοτήσεων για έργα ΑΠΕ, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη μείωση της εξάρτησης της Ελλάδας από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία παραμένει ιδιαίτερα υψηλή τόσο στις μεταφορές όσο και στα νοικοκυριά.