Η Μαύρη Θάλασσα στο επίκεντρο της νέας αναταραχής

Κατά τον τελευταίο μήνα, οι επιθέσεις σε λιμάνια, πλοία και εγκαταστάσεις αποθήκευσης και φόρτωσης σιτηρών έχουν ενταθεί.

Οι ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις έχουν προκαλέσει προβλήματα στην ουκρανική εξαγωγική δραστηριότητα, ενώ τα ουκρανικά πλήγματα με drones στη Θάλασσα του Αζόφ έχουν περιορίσει και τις ρωσικές αποστολές σιτηρών.

Παράλληλα, οι επιθέσεις στα ρωσικά λιμάνια Νοβοροσίσκ και Ταμάν έχουν αυξήσει το κόστος μεταφοράς από τη Μαύρη Θάλασσα, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την τελική τιμή του προϊόντος.

Τα στοιχεία από την Ουκρανία αποτυπώνουν την ένταση της κατάστασης. Τον Ιούλιο καταγράφηκαν 35 επιθέσεις σε πλοία μέσα σε λιμάνια, 22 επιθέσεις σε πλοία εν πλω και 67 επιθέσεις σε λιμενικές εγκαταστάσεις. Για ολόκληρο το 2025, αντίστοιχα, ο συνολικός αριθμός επιθέσεων σε πλοία ήταν μόλις 14.

Η πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα είναι πλέον ιδιαίτερα έντονη. Ο υπουργός Γεωργίας της Ουκρανίας υποστήριξε πρόσφατα ότι οι ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις έχουν καταστρέψει περίπου το 90% της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων των λιανοπωλητών.

Το αποτέλεσμα είναι καθυστερήσεις ή ακυρώσεις φορτώσεων ακριβώς την περίοδο κατά την οποία οι εξαγωγές βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα.

Δεν λείπει το σιτάρι – ακριβαίνει η μεταφορά του

Η σημερινή κατάσταση έχει μία σημαντική ιδιαιτερότητα.

Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι ο κόσμος έχει ξεμείνει από σιτάρι. Το πρόβλημα είναι ότι το σιτάρι δεν φτάνει εύκολα και φθηνά στις αγορές που το χρειάζονται.

Ο Τζο Γκλάουμπερ, επίτιμος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Επισιτιστική Πολιτική, επισημαίνει ότι υπάρχουν σημαντικές ποσότητες σιταριού τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία, οι οποίες τελικά μπορούν να φτάσουν στην αγορά.

Ωστόσο, όσο οι συνήθεις εμπορικές διαδρομές παραμένουν προβληματικές, το κόστος μεταφοράς αυξάνεται και αυτό αποτυπώνεται στις τιμές.

Η διαφορά είναι κρίσιμη: η παγκόσμια αγορά μπορεί να έχει επάρκεια προϊόντος, αλλά οι καταναλωτές να αντιμετωπίζουν πρόβλημα οικονομικής προσιτότητας.

Αίγυπτος και Ινδονησία εκτεθειμένες στις εξελίξεις

Η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού στον κόσμο, δαπανά περίπου 3 δισ. δολάρια ετησίως για τις εισαγωγές της.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, πάνω από το 82% των προμηθειών της προήλθε από τη Ρωσία και την Ουκρανία, γεγονός που καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη σε οποιαδήποτε διαταραχή των συγκεκριμένων εξαγωγικών διαδρομών.

Στην Ασία, η Ινδονησία αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εισαγωγέα σιταριού παγκοσμίως. Μόνο κατά την περίοδο 2023-2024 αγόρασε ουκρανικό σιτάρι αξίας 361 εκατ. δολαρίων και ρωσικό σιτάρι αξίας 102 εκατ. δολαρίων.

Συνολικά, περίπου 15%-20% των εισαγωγών σιταριού της Ινδονησίας προέρχεται συνήθως από τις δύο χώρες.

Η δεύτερη απειλή: η κλιματική αλλαγή

Οι γεωπολιτικές εντάσεις δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας πίεσης.

Η άνοδος των θερμοκρασιών, οι παρατεταμένες ξηρασίες και οι μειωμένες βροχοπτώσεις δημιουργούν ένα δεύτερο μέτωπο κινδύνου για την παγκόσμια προσφορά.

Στις ΗΠΑ, έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιταριού, το USDA προβλέπει για φέτος απόδοση περίπου 314 κιλά ανά στρέμμα, έναντι περίπου 369 κιλών ανά στρέμμα πέρυσι.

Πρόκειται για μείωση περίπου 55 κιλών ανά στρέμμα και, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα είναι η χαμηλότερη απόδοση από το 2015.

Η μικρότερη παραγωγή αποδίδεται τόσο στη μακροχρόνια υποχώρηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων όσο και στις επιπτώσεις της ξηρασίας στις Μεγάλες Πεδιάδες, ιδιαίτερα στην παραγωγή σκληρού κόκκινου χειμερινού σιταριού.

Οι συνολικές αμερικανικές προμήθειες σιταριού εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά περίπου 13% σε σχέση με πέρυσι. Τα υψηλότερα αρχικά αποθέματα λειτουργούν ως ένα βαθμό ως «μαξιλάρι», περιορίζοντας την επίπτωση της χαμηλότερης συγκομιδής.

Μειωμένη παραγωγή και στον Καναδά

Πιέσεις καταγράφονται και στον Καναδά, ο οποίος αποτελεί τον έκτο μεγαλύτερο παραγωγό σιταριού στον κόσμο.

Για την περίοδο παραγωγής 2026-2027, η συνολική παραγωγή προβλέπεται σε 34,6 εκατ. μετρικούς τόνους, μειωμένη κατά περίπου 13% σε ετήσια βάση.

Η πτώση συνδέεται με τη μικρότερη καλλιεργούμενη έκταση αλλά και με την επιστροφή των αποδόσεων σε επίπεδα χαμηλότερα από τον μέσο όρο.

Η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα του καύσωνα

Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η εικόνα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από ένα παρατεταμένο κύμα υψηλών θερμοκρασιών.

Η COCERAL εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή παραγωγή σιτηρών το 2026 θα μειωθεί κατά περίπου 9 εκατ. τόνους, στα 286 εκατ. τόνους.

Οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν ήδη προκαλέσει προβλήματα στην επικονίαση καλλιεργειών σε περιοχές της Γαλλίας και της Ουγγαρίας, ενώ οι προβλέψεις για συνέχιση της ζέστης δημιουργούν κίνδυνο για περαιτέρω απώλειες.

Παράλληλα, το φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να συνδέεται με πιο ξηρές συνθήκες στο Νότιο Ημισφαίριο, αυξάνοντας τις πιέσεις στις καλλιέργειες της Νότιας Αφρικής και της Αυστραλίας.

Στη Νότια Αφρική, ειδικά, η ξηρασία απειλεί τη φετινή παραγωγή στο Σουάρτλαντ, περιοχή που αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παραγωγής σιταριού της χώρας.

Τι μπορεί να συγκρατήσει τις τιμές

Η αποκλιμάκωση των τιμών του σιταριού δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς απαιτείται ταυτόχρονη βελτίωση τόσο στο γεωπολιτικό όσο και στο παραγωγικό μέτωπο.

Μία από τις σημαντικότερες λύσεις θα ήταν η αποκατάσταση ασφαλών και αξιόπιστων εξαγωγικών διαδρομών από τη Μαύρη Θάλασσα.

Η Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας, που συμφωνήθηκε τον Ιούλιο του 2022, είχε ακριβώς αυτόν τον στόχο: να επιτρέψει την ασφαλή εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών, τροφίμων και λιπασμάτων και να περιορίσει τις πιέσεις στις παγκόσμιες τιμές τροφίμων.

Κατά τη διάρκεια της συμφωνίας, περισσότερα από 1.000 πλοία με σιτηρά και άλλα τρόφιμα αναχώρησαν από την Ουκρανία. Η Ρωσία αποχώρησε από τη συμφωνία τον Ιούλιο του 2023.

Η επαναφορά μιας αντίστοιχης συμφωνίας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρός παράγοντας σταθεροποίησης της αγοράς, καθώς θα μείωνε το κόστος και την αβεβαιότητα των μεταφορών.

Θα μπορούσαν άλλες χώρες να καλύψουν το κενό;

Μια δεύτερη λύση θα μπορούσε να έρθει από άλλες παραγωγούς χώρες.

Κατά την προηγούμενη μεγάλη αναταραχή στις αγορές σιτηρών το 2022, χώρες όπως η Ινδία αύξησαν τις εξαγωγές τους προκειμένου να καλύψουν μέρος των ελλείψεων.

Η Ινδία μάλιστα κατέγραψε τότε ρεκόρ εξαγωγών σιταριού.

Το 2026, όμως, η δυνατότητα επανάληψης αυτού του ρόλου είναι περιορισμένη, καθώς και η ίδια αντιμετωπίζει δυσμενέστερες καιρικές συνθήκες και τις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο.

Παρά τις δυσκολίες, η παγκόσμια αγορά σιταριού έχει αποδείξει ότι μπορεί να προσαρμόζεται γρήγορα σε σοκ προσφοράς.

Το μεγάλο ερώτημα για τους επόμενους μήνες είναι αν η φετινή συγκυρία θα εξελιχθεί σε πραγματική κρίση προσφοράς ή αν, όπως συνέβη το 2022, οι παραγωγοί, οι έμποροι και οι διεθνείς αγορές θα καταφέρουν τελικά να ανακατευθύνουν τις ροές.

Για την ώρα, πάντως, η εικόνα είναι ξεκάθαρη: πόλεμος, ακριβότερες μεταφορές, ξηρασία και χαμηλότερες αποδόσεις δημιουργούν ένα ιδιαίτερα εύθραυστο περιβάλλον για τις τιμές του σιταριού και, κατ’ επέκταση, για το παγκόσμιο κόστος τροφίμων.