Ένα πρόγραμμα 35,95 δισ. ευρώ φτάνει στο τέλος

Ύστερα από περίπου πέντε χρόνια, το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνει τον κύκλο του μέσα στο 2026.

Η συνολική ελληνική κατανομή ανέρχεται σε 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων:

Μέχρι σήμερα έχουν εισρεύσει στα κρατικά ταμεία 24,63 δισ. ευρώ, ενώ απομένουν περίπου 11,32 δισ. ευρώ για την ολοκλήρωση της ελληνικής κατανομής.

Το ποσό αυτό θα απορροφηθεί μέσω των τελευταίων δύο αιτημάτων πληρωμής.

Η δόση των 4,6 δισ. ευρώ έρχεται τον Σεπτέμβριο

Το προτελευταίο αίτημα πληρωμής για τις επιχορηγήσεις, το 8ο, και το 7ο αίτημα για τα δάνεια υποβλήθηκαν τον περασμένο Μάιο.

Η έγκρισή τους αναμένεται στις αρχές Σεπτεμβρίου, μετά και την ολοκλήρωση της διαδικασίας για την τελευταία αναθεώρηση του ελληνικού προγράμματος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναθεώρηση στο σκέλος των δανείων. Η 7η δόση, η οποία αρχικά προβλεπόταν στα μόλις 765 εκατ. ευρώ, ενισχύθηκε στα 3,68 δισ. ευρώ, καθώς τέσσερα ορόσημα που είχαν αρχικά ενταχθεί στο 8ο αίτημα ολοκληρώθηκαν νωρίτερα και μεταφέρθηκαν στο 7ο.

Έτσι, η επόμενη εκταμίευση αναμένεται να διαμορφωθεί συνολικά στα περίπου 4,6 δισ. ευρώ:

865 εκατ. ευρώ επιχορηγήσεις

3,68 δισ. ευρώ δάνεια

Εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες εγκρίσεις, τα χρήματα αναμένεται να φτάσουν στα κρατικά ταμεία έως το τέλος Σεπτεμβρίου.

Η τελευταία μεγάλη μάχη: 123 ορόσημα

Μετά την εκταμίευση των περίπου 4,6 δισ. ευρώ, θα απομένουν περίπου 6,4 δισ. ευρώ για την πλήρη αξιοποίηση της ελληνικής κατανομής.

Η κυβέρνηση σχεδιάζει να υποβάλει το τελευταίο αίτημα, ύψους 6,7 δισ. ευρώ, έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Το ποσό αυτό περιλαμβάνει:

4,4 δισ. ευρώ επιχορηγήσεις

2,3 δισ. ευρώ δάνεια

Η εκταμίευση, εφόσον όλα τα ορόσημα εκπληρωθούν και η διαδικασία εγκριθεί χωρίς καθυστερήσεις, αναμένεται έως το τέλος Δεκεμβρίου.

Ωστόσο, το τελευταίο αίτημα είναι και το πλέον απαιτητικό από πλευράς υλοποίησης. Συνδέεται με την ολοκλήρωση 123 οροσήμων, από τα οποία:

117 αφορούν το σκέλος των επιχορηγήσεων

6 αφορούν το σκέλος των δανείων

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Αύγουστος αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Τα δύσκολα ορόσημα

Δεν είναι όλα τα ορόσημα ίδιας δυσκολίας.

Τα μεγαλύτερα προβλήματα εντοπίζονται στα έργα που απαιτούν πραγματική κατασκευαστική υλοποίηση και όχι απλώς νομοθετικές ή διοικητικές παρεμβάσεις.

Στα πλέον απαιτητικά περιλαμβάνονται:

η αποκατάσταση υποδομών που καταστράφηκαν από τον «Daniel»,

ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης,

οι κτιριακές υποδομές ερευνητικών κέντρων,

οι παρεμβάσεις στο ΟΑΚΑ.

Η ολοκλήρωση αυτών των έργων μέσα στα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο επιχειρησιακό στοίχημα της τελευταίας φάσης του Ταμείου.

Το κρίσιμο «κλειδί» της Αναπτυξιακής Τράπεζας

Σημαντική εξέλιξη για το δανειακό σκέλος αποτέλεσε η επιτυχής ολοκλήρωση του pillar assessment της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας στα μέσα Ιουλίου.

Η πιστοποίηση αυτή επιτρέπει στην τράπεζα να απορροφήσει περίπου 2 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και στη συνέχεια να τα διοχετεύσει στη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Με αυτό τον τρόπο διασφαλίστηκε ουσιαστικά η πλήρης αξιοποίηση του δανειακού σκέλους που είχε κατανεμηθεί στην Ελλάδα, ενώ δημιουργήθηκε και ο απαραίτητος χρόνος για να μεταφερθούν οι πόροι στην πραγματική οικονομία.

Η χορήγηση των σχετικών δανείων μπορεί να ξεκινήσει μετά την εκταμίευση της 8ης δόσης, δηλαδή από τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Η εξέλιξη αυτή έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά διασφαλίζει την απορρόφηση των κοινοτικών πόρων. Από την άλλη, δημιουργεί ένα πρόσθετο χρηματοδοτικό εργαλείο για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε μια περίοδο κατά την οποία η πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια παραμένει κρίσιμη.

Παράλληλα, η θετική αξιολόγηση ενισχύει τον ρόλο της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και για τη διαχείριση μελλοντικών ευρωπαϊκών πόρων, τόσο από νέα ευρωπαϊκά ταμεία όσο και από τα διαρθρωτικά προγράμματα.

Το μεγάλο ερώτημα: Τι αφήνει πίσω του το Ταμείο;

Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει ότι τελειώνει απλώς ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης.

Ανοίγει και έναν πολύ μεγαλύτερο διάλογο για το τι πραγματικά πέτυχε η Ελλάδα.

Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα δισεκατομμύρια απορροφήθηκαν. Είναι εάν οι πόροι αυτοί κατάφεραν να αλλάξουν ουσιαστικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να ενισχύσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις.

Οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του αρχικού σχεδιασμού έχουν ήδη προκαλέσει πολιτική κριτική. Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, ο Παύλος Γερουλάνος έχει κάνει λόγο για προβλήματα στον αρχικό σχεδιασμό και αδυναμίες στην υλοποίηση.

Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, είναι το ερώτημα που θέτουν οικονομολόγοι: πόσο μόνιμη θα είναι η επίδραση του Ταμείου στην ελληνική οικονομία;

Γιατί το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε έναν ισχυρό εξωγενή μηχανισμό χρηματοδότησης. Όταν αυτός σταματήσει, η Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσει να παράγει επενδύσεις χωρίς την ίδια ευρωπαϊκή δημοσιονομική «ένεση».

Το επενδυτικό κενό μετά το 2026

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων ετών.

Το Ταμείο Ανάκαμψης λειτουργεί μέχρι σήμερα ως ένας από τους σημαντικότερους μοχλούς επενδυτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Η σταδιακή εξαφάνισή του δημιουργεί ένα κενό που θα πρέπει να καλυφθεί από άλλες πηγές.

Και τα στοιχεία του πολυετούς δημοσιονομικού προγραμματισμού δείχνουν το μέγεθος της πρόκλησης.

Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, από 16,7 δισ. ευρώ το 2026, προβλέπεται να διαμορφωθεί σε:

Η απότομη υποχώρηση του διαθέσιμου επενδυτικού χώρου το 2027 είναι εμφανής.

Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική οικονομία θα πρέπει να περάσει από ένα μοντέλο όπου μεγάλο μέρος της επενδυτικής ώθησης προέρχεται από ευρωπαϊκούς έκτακτους πόρους, σε ένα μοντέλο όπου οι ιδιωτικές επενδύσεις, το τραπεζικό σύστημα, το Εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τα νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία θα πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος.

Η πραγματική αποτίμηση αρχίζει τώρα

Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε μια ιστορική ευκαιρία για την Ελλάδα. Η χώρα εξασφάλισε σχεδόν 36 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια, σε μια περίοδο κατά την οποία επιχειρήσεις και οικονομία χρειάζονταν επενδυτική στήριξη.

Η τελική αποτίμηση, όμως, δεν θα κριθεί από το αν η Ελλάδα θα απορροφήσει και τα τελευταία 6,7 δισ. ευρώ.

Αυτό είναι το πρώτο και απολύτως απαραίτητο στοίχημα.

Το πραγματικό στοίχημα θα κριθεί μετά το τέλος του Ταμείου.

Εάν οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν οδηγήσουν σε υψηλότερη παραγωγικότητα, ψηφιακό και ενεργειακό μετασχηματισμό, ισχυρότερη βιομηχανική βάση, περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις και καλύτερες υποδομές, τότε το «Ελλάδα 2.0» θα έχει αφήσει μόνιμο αποτύπωμα στην οικονομία.

Εάν όμως η μεγάλη χρηματοδοτική ροή μεταφραστεί κυρίως σε πρόσκαιρη αύξηση της ζήτησης και των δημοσίων επενδύσεων, τότε το δύσκολο κομμάτι αρχίζει ακριβώς όταν το Ταμείο τελειώσει.

Ο Αύγουστος του 2026 είναι λοιπόν η τελευταία μάχη για τα 6,7 δισ. ευρώ. Η περίοδος μετά το 2026 θα είναι η πραγματική δοκιμασία για το αν τα σχεδόν 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης άλλαξαν πράγματι την ελληνική οικονομία.