Η σημαντική συμβολή του Ταμείου στην ανάπτυξη

Παρότι δεν έχει ακόμη εκταμιευθεί το σύνολο των διαθέσιμων κεφαλαίων, η επίδραση του Ταμείου Ανάκαμψης στην ελληνική οικονομία είναι ήδη σημαντική.

Ανάλυση του VoxEU εκτιμά ότι το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας το 2025 ήταν 10,8% υψηλότερο από το 2019, ενώ στις χώρες που δικαιούνταν χρηματοδότηση μικρότερη του 1,5% του ΑΕΠ, η αντίστοιχη μέση αύξηση ήταν μόλις 5,4%.

Η διαφορά αυτή αποτυπώνει τη σημασία των ευρωπαϊκών πόρων για την επενδυτική δραστηριότητα και την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.

Ωστόσο, ακριβώς επειδή η συμβολή του Ταμείου υπήρξε τόσο σημαντική, η ολοκλήρωσή του δημιουργεί το επόμενο μεγάλο στοίχημα.

Πρόσφατη μελέτη του ΚΕΦίΜ κατατάσσει τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης μεταξύ των σημαντικότερων δημοσιονομικών πιέσεων της επόμενης διετίας, επισημαίνοντας ότι δεν έχει ακόμη αποδειχθεί πως η ελληνική οικονομία μπορεί να διατηρήσει ανάπτυξη άνω του 2% χωρίς την υποστήριξη των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Ο κίνδυνος για τις δημόσιες επενδύσεις

Το σημαντικότερο ζήτημα αφορά τις επενδύσεις.

Μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, οι δημόσιες επενδύσεις εκτιμάται ότι θα υποχωρήσουν μεσοπρόθεσμα κατά περίπου 2,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, σύμφωνα με το ΔΝΤ.

Την ίδια στιγμή, οι ιδιωτικές επενδύσεις εξακολουθούν να βρίσκονται σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, γεγονός που δημιουργεί ένα κενό το οποίο θα πρέπει να καλυφθεί από νέες πηγές χρηματοδότησης.

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο η αντικατάσταση των χρημάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Είναι η δημιουργία ενός επενδυτικού μοντέλου που θα μπορεί να στηρίζει την ανάπτυξη με μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και μικρότερη εξάρτηση από έκτακτους ευρωπαϊκούς πόρους.

Ο νέος επενδυτικός «χάρτης» έως το 2034

Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα περνά απότομα σε περίοδο χαμηλών δημόσιων επενδύσεων.

Αντίθετα, έχει ήδη σχεδιαστεί ένα νέο πλέγμα εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.

Κεντρική θέση κατέχει το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, συνολικού ύψους 23 δισ. ευρώ από εθνικούς πόρους.

Οι πόροι θα κατευθυνθούν μεταξύ άλλων σε:

υποδομές και μεταφορές,

περιβαλλοντικά έργα,

κλιματική προσαρμογή,

παραγωγικές επενδύσεις,

δράσεις ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού.

Παράλληλα, δημιουργούνται τρία σημαντικά «γεφυρωτικά» χρηματοδοτικά εργαλεία, συνολικού ύψους περίπου 8 δισ. ευρώ έως το 2032:

Επιπλέον, σημαντικό ρόλο θα συνεχίσει να διαδραματίζει το υπόλοιπο του ΕΣΠΑ 2021-2027, συνολικού ύψους περίπου 19 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις για τη νέα προγραμματική περίοδο 2028-2034, με την ελληνική πλευρά να ξεκινά τη διεκδίκηση ευρωπαϊκών πόρων από βάση περίπου 49,5 δισ. ευρώ.

Γιατί δεν αναμένεται επενδυτικό «κενό» έως το 2028

Παρά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οικονομικοί κύκλοι δεν βλέπουν σενάριο απότομης κατάρρευσης των επενδύσεων τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2028.

Ο βασικός λόγος είναι ότι υπάρχει ήδη σημαντικός όγκος δρομολογημένων δημόσιων έργων, ενώ τα συμβασιοποιημένα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης θα συνεχίσουν να στηρίζουν την επενδυτική δραστηριότητα για ένα διάστημα.

Παράλληλα, η καλή δημοσιονομική εικόνα της χώρας και η αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.

Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο για την επόμενη φάση: η δημόσια χρηματοδότηση πρέπει σταδιακά να λειτουργήσει ως καταλύτης για περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια και όχι ως υποκατάστατό τους.

Το χρονοδιάγραμμα της ολοκλήρωσης

Το πρώτο σημαντικό ορόσημο για την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης πέρασε στις 31 Αυγούστου, όταν έληξε η προθεσμία για την υλοποίηση των έργων, επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με τους στόχους του τελευταίου αιτήματος χρηματοδότησης.

Μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου θα πρέπει να υποβληθεί το αίτημα για τα 6,7 δισ. ευρώ που απομένουν:

4,4 δισ. ευρώ επιχορηγήσεις

2,3 δισ. ευρώ δάνεια

Εφόσον η διαδικασία εξελιχθεί ομαλά, η εκταμίευση των συγκεκριμένων ποσών αναμένεται έως το τέλος Δεκεμβρίου.

Την ίδια στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη η αξιολόγηση του 8ου αιτήματος επιχορηγήσεων και του 7ου αιτήματος δανείων, συνολικού ύψους 4,6 δισ. ευρώ, τα οποία αναμένεται να εγκριθούν μέσα στον Σεπτέμβριο.

Από το Ταμείο Ανάκαμψης στη νέα κανονικότητα

Ο σχεδιασμός των έργων και των μεταρρυθμίσεων έχει διαφοροποιηθεί σε αρκετά σημεία από τον αρχικό σχεδιασμό που είχε διαμορφωθεί εν μέσω πανδημίας, με βάση και την έκθεση Πισσαρίδη.

Ωστόσο, η κυβέρνηση επιχειρεί να διασφαλίσει την όσο το δυνατόν υψηλότερη απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων.

Το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης έχει ήδη ουσιαστικά ολοκληρωθεί, ενώ και οι επιχορηγήσεις κατευθύνονται προς την πλήρη αξιοποίησή τους.

Η πραγματική πρόκληση, όμως, ξεκινά μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Η Ελλάδα θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να διατηρήσει υψηλές επενδύσεις, να προσελκύσει περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια και να συνεχίσει την αναπτυξιακή της πορεία χωρίς να στηρίζεται σε έναν τόσο μεγάλο έκτακτο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό.

Το Ταμείο Ανάκαμψης βοήθησε την Ελλάδα να επιταχύνει την ανάπτυξη. Το επόμενο στοίχημα είναι να δημιουργηθεί μια οικονομία που θα μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται και όταν αυτό το «καύσιμο» θα έχει πλέον τελειώσει.