Το σενάριο της «διαφορετικής κλίμακας»

Στο τραπέζι βρίσκεται ένα μοντέλο που θα διατηρεί ως βασικό κριτήριο τα χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας, αλλά θα διαφοροποιεί την εξέλιξη του τεκμαρτού εισοδήματος με βάση τη φορολογική συνέπεια.

Σήμερα, η διάρκεια λειτουργίας μιας επαγγελματικής δραστηριότητας αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον υπολογισμό του ελάχιστου εισοδήματος. Η λογική του συστήματος είναι ότι όσο περισσότερα χρόνια δραστηριοποιείται ένας επαγγελματίας, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται η δυνατότητα παραγωγής εισοδήματος.

Η υπό εξέταση αλλαγή δεν θα καταργεί αυτή την αρχή, αλλά θα μπορούσε να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο αυξάνεται το τεκμαρτό εισόδημα με την πάροδο των ετών.

Στην πράξη, ένας επαγγελματίας με πολυετή δραστηριότητα και σταθερά συνεπή φορολογική εικόνα θα μπορούσε να εντάσσεται σε ευνοϊκότερη κλίμακα, με μικρότερες προσαυξήσεις. Αντίθετα, όσοι εμφανίζουν σοβαρές φορολογικές παραβάσεις ή επαναλαμβανόμενες αποκλίσεις στα ηλεκτρονικά στοιχεία τους θα εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με τους κανονικούς συντελεστές.

Τα κριτήρια που θα μετρούν

Η φορολογική συνέπεια θα μπορούσε να αξιολογείται με αντικειμενικά και ηλεκτρονικά επαληθεύσιμα στοιχεία.

Μεταξύ των κριτηρίων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

η εμπρόθεσμη υποβολή φορολογικών δηλώσεων,

η συνέπεια στην εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων,

η ορθή και συνεπής διαβίβαση στοιχείων στο myDATA,

η απουσία σοβαρών φορολογικών παραβάσεων,

η συμφωνία των στοιχείων από POS, ηλεκτρονικά βιβλία, τιμολόγια και δηλώσεις.

Με τον τρόπο αυτό, η φορολογική διοίκηση θα μπορεί να δημιουργεί μια περισσότερο ολοκληρωμένη εικόνα για τη δραστηριότητα κάθε επαγγελματία.

Για παράδειγμα, ένας επαγγελματίας που βρίσκεται στη δέκατη ή δωδέκατη χρονιά λειτουργίας και έχει επί σειρά ετών συνεπή φορολογική συμπεριφορά θα μπορούσε να έχει διαφορετική αντιμετώπιση από έναν επαγγελματία αντίστοιχης παλαιότητας που εμφανίζει επαναλαμβανόμενες φορολογικές παραβάσεις ή μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των δηλώσεών του και των ηλεκτρονικών δεδομένων.

Το μοντέλο αυτό θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να διατηρήσει τον βασικό κορμό του τεκμαρτού συστήματος, προσφέροντας παράλληλα μια πιο στοχευμένη ελάφρυνση σε όσους αποδεικνύουν σταθερή φορολογική συνέπεια.

Παράλληλα, θα δημιουργούσε ένα επιπλέον κίνητρο για την έγκαιρη εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων και την ορθή χρήση των ψηφιακών εργαλείων.

Γιατί παραμένει το τεκμαρτό

Η διατήρηση του συστήματος συνδέεται άμεσα με την εικόνα που εξακολουθούν να παρουσιάζουν οι φορολογικές δηλώσεις των ελευθέρων επαγγελματιών.

Τα δηλωθέντα εισοδήματα παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από εκείνα άλλων κατηγοριών φορολογουμένων. Ένα σημαντικό τμήμα του κλάδου εξακολουθεί να εμφανίζει ιδιαίτερα χαμηλά μηνιαία εισοδήματα, ακόμη και στην περιοχή των 300-500 ευρώ.

Αυτή η εικόνα αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους θεσπίστηκε το σύστημα των τεκμαρτών εισοδημάτων, με στόχο να περιοριστεί η απόσταση μεταξύ των δηλωθέντων εισοδημάτων και της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.

Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων για τα εισοδήματα του 2024 επιβεβαιώνουν ότι το πρόβλημα παραμένει. Το μέσο ετήσιο δηλωθέν εισόδημα των ελευθέρων επαγγελματιών ανήλθε μόλις στα 3.665 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 305 ευρώ τον μήνα.

Ως αποτέλεσμα, τα τεκμαρτά κριτήρια ενεργοποιήθηκαν για 387.532 επαγγελματίες, σε σύνολο 714.465.

Για τους συγκεκριμένους φορολογουμένους, το μέσο φορολογητέο εισόδημα διαμορφώθηκε στα 13.107 ευρώ, δηλαδή σχεδόν τετραπλάσιο από το εισόδημα που είχε δηλωθεί.

Η απόσταση γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική όταν συγκρίνεται με τις υπόλοιπες κατηγορίες φορολογουμένων. Το μέσο δηλωθέν εισόδημα ανήλθε σε 17.668 ευρώ για τους μισθωτούς, 13.845 ευρώ για τους συνταξιούχους και 15.138 ευρώ για τους αγρότες.

Το επόμενο βήμα με τις δαπάνες

Παράλληλα με το τεκμαρτό εισόδημα, η φορολογική διοίκηση επιχειρεί να περιορίσει τα περιθώρια τεχνητής μείωσης του φορολογητέου εισοδήματος μέσω της διόγκωσης των επαγγελματικών δαπανών.

Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσονται και οι νέες ψηφιακές διασταυρώσεις, οι οποίες επιτρέπουν την αντιπαραβολή των στοιχείων που δηλώνουν οι επαγγελματίες με δεδομένα που προέρχονται από διαφορετικές ηλεκτρονικές πηγές.

Ένα ακόμη βήμα αναμένεται από τον Ιανουάριο του 2027, όταν θα αλλάξει ο τρόπος έκδοσης των απλών αποδείξεων που λαμβάνουν επιχειρήσεις και επαγγελματίες από τα πρατήρια καυσίμων.

Στόχος είναι να περιοριστούν οι λεγόμενες πλασματικές δαπάνες και να καταστεί δυσκολότερη η τεχνητή μείωση του φορολογητέου εισοδήματος.

Έτσι, η κατεύθυνση της φορολογικής πολιτικής δεν δείχνει να οδηγεί σε κατάργηση του τεκμαρτού εισοδήματος. Αντίθετα, το επόμενο στάδιο φαίνεται να είναι η περαιτέρω ψηφιοποίηση και στοχευμένη εφαρμογή του, με τη φορολογική συνέπεια να μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος στον τελικό υπολογισμό της επιβάρυνσης.

Η λογική είναι πλέον να μην αντιμετωπίζονται όλοι οι επαγγελματίες με τον ίδιο τρόπο, αλλά να δημιουργείται σταδιακά ένα σύστημα όπου η φορολογική συμπεριφορά, η συνέπεια και η ψηφιακή εικόνα κάθε επαγγελματία θα συνδέονται περισσότερο με το ύψος της φορολογικής του επιβάρυνσης.