|
Η
Βρετανία και η
«θαυματουργή» δύναμη του
χρέους
Στο νέο του βιβλίο
«A
Fabulous
Debt:
The
Epic
Story
of
How
Bonds
Built
the
Modern
World»,
ο δημοσιογράφος των
Financial
Times
Robin
Wigglesworth
αναλύει πώς η άνοδος της
Βρετανίας ως παγκόσμιας
δύναμης συνδέθηκε άμεσα
με την ικανότητά της να
αντλεί τεράστια κεφάλαια
μέσω της αγοράς
ομολόγων.
Η δυνατότητα έκδοσης
μεγάλων ποσοτήτων φθηνού
χρέους επέτρεψε στη
Βρετανία να
χρηματοδοτήσει πολέμους,
εμπορική επέκταση και τη
δημιουργία μιας
παγκόσμιας
αυτοκρατορίας.
Ο οικονομικός συγγραφέας
του 18ου αιώνα
Thomas
Mortimer
περιέγραφε τη βρετανική
αγορά ομολόγων ως:
«το μόνιμο θαύμα της
πολιτικής, που προκαλεί
έκπληξη και δέος σε
ολόκληρη την Ευρώπη».
Ωστόσο, δεν
συμμερίζονταν όλοι αυτή
την αισιοδοξία.
Οι
προειδοποιήσεις του Hume
και του Smith
Ο φιλόσοφος
David
Hume,
στο δοκίμιό του «Of
Public
Credit»
το 1752, εξέφραζε
έντονες ανησυχίες για
την αυξανόμενη εξάρτηση
της Βρετανίας από τον
δανεισμό.
Υποστήριζε ότι η
δυνατότητα πρόσβασης
στις αγορές ομολόγων
επέτρεπε στις
κυβερνήσεις να αυξάνουν
τις δαπάνες χωρίς άμεσο
πολιτικό κόστος μέσω
υψηλότερων φόρων.
«Η πρακτική της σύναψης
χρέους θα γίνεται σχεδόν
αναπόφευκτα αντικείμενο
κατάχρησης σε κάθε
κυβέρνηση»,
προειδοποιούσε.
Ακόμη πιο αυστηρός ήταν
ο Adam
Smith,
συγγραφέας του «Πλούτου
των Εθνών», ο οποίος
υποστήριζε ότι η
μακροχρόνια συσσώρευση
δημόσιου χρέους είχε
αποδυναμώσει κάθε κράτος
που την υιοθέτησε.
Κατά τον Smith,
όταν το εθνικό χρέος
ξεπεράσει ένα
συγκεκριμένο επίπεδο,
ελάχιστες χώρες
καταφέρνουν να το
αποπληρώσουν πλήρως.
Ο οικονομολόγος
Adam
Ferguson
χαρακτήριζε ένα μόνιμο
και μη παραγωγικό
δημόσιο χρέος «μία από
τις αιτίες εθνικής
καταστροφής».
Η
ιστορία δικαίωσε
προσωρινά τους
αισιόδοξους
Παρά τις
προειδοποιήσεις, η
Βρετανία συνέχισε να
αυξάνει το χρέος της
χωρίς να αντιμετωπίσει
την καταστροφή που
προέβλεπαν οι επικριτές.
Ο ιστορικός
Thomas
Babington
Macaulay,
γράφοντας το 1848,
ειρωνευόταν τους
«καταστροφολόγους» του
χρέους.
Υποστήριζε ότι το λάθος
τους ήταν πως συνέκριναν
το δημόσιο χρέος ενός
κράτους με το χρέος ενός
ιδιώτη.
Ένα κράτος, τόνιζε,
μπορεί να δανείζεται από
τους ίδιους τους πολίτες
του, ενώ η οικονομική
ανάπτυξη αυξάνει την
ικανότητα εξυπηρέτησης
του χρέους.
«Έβλεπαν ότι το χρέος
αυξανόταν και ξεχνούσαν
ότι αυξάνονταν και άλλα
πράγματα μαζί με αυτό»,
σημείωνε χαρακτηριστικά.
Η πραγματικότητα όμως
σήμερα είναι
διαφορετική.
Το
νέο περιβάλλον: χαμηλή
ανάπτυξη και υψηλό χρέος
Οι συνθήκες που
επέτρεψαν στη Βρετανία
του 19ου αιώνα να
διαχειριστεί το χρέος
της έχουν σε μεγάλο
βαθμό εξαφανιστεί.
Η ανάπτυξη στις
ανεπτυγμένες οικονομίες
έχει επιβραδυνθεί, ενώ
οι κυβερνήσεις
συνεχίζουν να αυξάνουν
τις δαπάνες και τον
δανεισμό.
Σύμφωνα με το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο, το
παγκόσμιο δημόσιο χρέος
ανήλθε πέρυσι περίπου
στο 94% του
παγκόσμιου ΑΕΠ.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες,
το ομοσπονδιακό χρέος
βρίσκεται περίπου στο
114% του ΑΕΠ,
σύμφωνα με τη
Fitch
Ratings.
Οι οικονομολόγοι
Carmen
Reinhart
και Kenneth
Rogoff
είχαν υποστηρίξει ότι
όταν το δημόσιο χρέος
ξεπερνά το 90% του ΑΕΠ,
η οικονομική ανάπτυξη
επιβραδύνεται. Αν και η
μελέτη τους
αμφισβητήθηκε λόγω
προβλημάτων στα
δεδομένα, η βασική
ανησυχία παραμένει
επίκαιρη.
Όπως έγραφε ο
Hume:
«Όταν μια κυβέρνηση έχει
υποθηκεύσει όλα τα έσοδά
της, οδηγείται
αναγκαστικά σε κατάσταση
αδυναμίας και
αδράνειας».
Η
εξάρτηση από ξένους
πιστωτές
Ο Hume
προειδοποιούσε επίσης
για τον κίνδυνο μιας
χώρας που εξαρτάται
υπερβολικά από ξένους
επενδυτές.
Σήμερα, σημαντικό μέρος
του δημόσιου χρέους
μεγάλων οικονομιών
βρίσκεται στα χέρια
ξένων πιστωτών.
Οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η
Γαλλία έχουν σημαντικό
ποσοστό κρατικών
ομολόγων που κατέχονται
από επενδυτές εκτός
συνόρων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες,
από τη μεγαλύτερη
πιστώτρια δύναμη του
19ου αιώνα, έχουν
εξελιχθεί σήμερα στον
μεγαλύτερο οφειλέτη
παγκοσμίως.
Η Τράπεζα Διεθνών
Διακανονισμών (BIS)
έχει προειδοποιήσει ότι
οι αυξανόμενες
γεωπολιτικές εντάσεις
μπορεί να επηρεάσουν τις
διεθνείς ροές κεφαλαίων,
αυξάνοντας την ευπάθεια
χωρών με μεγάλα
ελλείμματα.
Το
κόστος των υψηλών
επιτοκίων
Η μεγάλη αλλαγή των
τελευταίων ετών είναι η
επιστροφή των υψηλών
επιτοκίων.
Μετά την άνοδο των
επιτοκίων που ξεκίνησε
πριν από περίπου τέσσερα
χρόνια, το κόστος
δανεισμού των
κυβερνήσεων αυξήθηκε
σημαντικά.
Η Βρετανία του 19ου
αιώνα είχε πλεονέκτημα
επειδή μεγάλο μέρος του
χρέους της ήταν σε
ομόλογα πολύ μεγάλης
διάρκειας με σταθερό
επιτόκιο.
Αντίθετα, το αμερικανικό
χρέος έχει μικρότερη
μέση διάρκεια, γεγονός
που το καθιστά πιο
ευάλωτο στις μεταβολές
των επιτοκίων.
Όσο αυξάνονται οι
δαπάνες για τόκους, τόσο
μεγαλύτερο μέρος του
κρατικού προϋπολογισμού
κατευθύνεται στην
εξυπηρέτηση του παλαιού
χρέους αντί για
παραγωγικές επενδύσεις.
Ο ιστορικός Niall
Ferguson
υποστηρίζει ότι η
παρακμή μιας μεγάλης
δύναμης γίνεται εμφανής
όταν οι δαπάνες για
τόκους ξεπερνούν τις
αμυντικές δαπάνες. Οι
ΗΠΑ ξεπέρασαν αυτό το
σημείο πριν από δύο
χρόνια.
Ο
πληθωρισμός ως «κρυφή»
μορφή αναδιάρθρωσης
Ο Hume
θεωρούσε πιθανό ότι
κάποια στιγμή ένα
υπερχρεωμένο κράτος θα
αδυνατούσε να συνεχίσει
να πληρώνει τους τόκους
του.
Σήμερα, όμως, οι
κυβερνήσεις έχουν ένα
εργαλείο που δεν υπήρχε
τον 18ο αιώνα: μπορούν
να εκδίδουν το νόμισμα
στο οποίο είναι
εκφρασμένο το χρέος
τους.
Έτσι, αντί για επίσημη
χρεοκοπία, οι κάτοχοι
ομολόγων μπορεί να
υποστούν απώλειες μέσω:
υψηλότερου πληθωρισμού,
χρηματοοικονομικής
καταστολής,
ελέγχου των
μακροπρόθεσμων
επιτοκίων.
Για τον Hume,
«ο φυσικός θάνατος της
δημόσιας πίστης»
επέρχεται όταν το χρέος
ξεπεράσει ένα κρίσιμο
σημείο.
Μπορεί ο Σκωτσέζος
φιλόσοφος να έκανε λάθος
ως προς τον χρόνο, όμως
οι βασικές του ανησυχίες
παραμένουν εξαιρετικά
επίκαιρες σε έναν κόσμο
όπου το δημόσιο χρέος
έχει φτάσει σε επίπεδα
που δεν έχουν
προηγούμενο σε περίοδο
ειρήνης.
Πηγή: Reuters
|
