Πίσω από τα φαινομενικά αθώα μηνύματα κρύβεται ένα οργανωμένο και ταχύτατα εξελισσόμενο παγκόσμιο δίκτυο ψηφιακής εξαπάτησης, το οποίο αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να μιμείται συγγενείς, φίλους, εταιρείες και γνωστά εμπορικά σήματα. Οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων έχουν πλέον μετατραπεί σε βασικό πεδίο δράσης των επιτήδειων.

Στην Ελλάδα, το 39% των περιστατικών πραγματοποιείται μέσω SMS και iMessage, το 32% μέσω WhatsApp και το 30% μέσω Facebook. Οι απατεώνες, μάλιστα, σπάνια περιορίζονται σε μία μόνο πλατφόρμα. Σχεδόν τα δύο τρίτα των περιπτώσεων, ποσοστό 63%, μετακινούν τη συνομιλία από κανάλι σε κανάλι — από SMS σε WhatsApp ή από WhatsApp σε Telegram — ώστε να ενισχύσουν την αίσθηση αξιοπιστίας και να δυσκολέψουν τον εντοπισμό της απάτης.

Οικονομικό πλήγμα

Το οικονομικό πλήγμα είναι άμεσο και ιδιαίτερα σοβαρό. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες που έπεσαν θύματα, ποσοστό 51%, έχασαν χρήματα, ενώ το 43% παρέδωσε προσωπικά στοιχεία στους δράστες.

Στην Ελλάδα, τα στοιχεία που υποκλάπηκαν αφορούσαν κυρίως ονοματεπώνυμα, διαπιστευτήρια λογαριασμών και κωδικούς πρόσβασης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Αν και το 36% των θυμάτων έχασε σχετικά μικρότερα ποσά, κάτω από 135 δολάρια, το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα γίνεται τεράστιο όταν η απάτη επαναλαμβάνεται σε μαζική κλίμακα. Παράλληλα, το 23% των θυμάτων δήλωσε ότι έχασε πάνω από 1.350 δολάρια, ένα ιδιαίτερα βαρύ πλήγμα για τα περισσότερα νοικοκυριά.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι οι απάτες δεν αποτελούν συνήθως μεμονωμένο περιστατικό. Πάνω από το ένα τέταρτο των θυμάτων, ποσοστό 28%, ανέφερε ότι εξαπατήθηκε τρεις ή περισσότερες φορές μέσα στους τελευταίους έξι μήνες.

Ο ρόλος της ΑΙ

Καθοριστικό ρόλο στη νέα αυτή πραγματικότητα παίζει η τεχνητή νοημοσύνη. Οι εποχές των κακογραμμένων μηνυμάτων με εμφανή λάθη φαίνεται πως έχουν περάσει οριστικά. Το 38% των συμμετεχόντων πιστεύει ότι το μήνυμα που έλαβε είχε δημιουργηθεί μέσω AI, ενώ το 69% θεωρεί ότι οι δράστες χρησιμοποίησαν τεχνητές φωνές ή deepfake εικόνες.

Αντιγράφοντας το ύφος γραφής, τον τόνο φωνής και προσωπικές σχέσεις, οι επιτήδειοι καταφέρνουν πλέον να παρακάμπτουν την αρχική καχυποψία ακόμη και έμπειρων χρηστών. Και το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό. Ο συναισθηματικός αντίκτυπος αποδεικνύεται μακροχρόνιος. Αμέσως μετά την αποκάλυψη της απάτης, τα περισσότερα θύματα δήλωσαν ότι ένιωσαν θυμό, απογοήτευση και στενοχώρια. Ακόμη και μήνες αργότερα, σχεδόν οι μισοί εξακολουθούν να αισθάνονται θυμό, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει αναστατωμένο ή φοβισμένο.