Από τα funds στις μετοχές

Στην καρδιά της κρίσης βρέθηκαν χαρτοφυλάκια με μεγάλες συγκεντρωμένες θέσεις σε μετοχές περιορισμένης ελεύθερης διασποράς.

Όταν αυξήθηκαν οι απαιτήσεις για ρευστοποιήσεις από επενδυτές, τα funds βρέθηκαν αντιμέτωπα με ένα κρίσιμο πρόβλημα: οι θέσεις τους σε λιγότερο εμπορεύσιμες μετοχές δεν μπορούσαν να μετατραπούν εύκολα σε μετρητά χωρίς σημαντικές πιέσεις στις τιμές.

Η αδυναμία ορισμένων funds της Tera Portföy και της Pusula Portföy να ικανοποιήσουν αιτήματα εξαγοράς αποτέλεσε τον καταλύτη. Οι πιέσεις μεταφέρθηκαν γρήγορα στις μετοχές, καθώς οι επενδυτές και οι διαχειριστές προσπάθησαν να εξασφαλίσουν ρευστότητα.

Η κρίση δεν περιορίστηκε τελικά σε δύο διαχειριστές. Η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) έθεσε υπό εκκαθάριση 131 επενδυτικά funds, τα οποία διαχειρίζονταν επτά εταιρείες διαχείρισης χαρτοφυλακίων.

Σύμφωνα με την SPK, τα funds αυτά αφορούν συνολικά 455.758 μοναδικούς επενδυτές.

Η εκκαθάριση των 131 funds

Η εκκαθάριση αποτελεί πλέον το βασικό μέτωπο για τις τουρκικές αρχές.

Η κυβέρνηση έχει αναθέσει σε κρατικούς και συστημικούς φορείς ρόλο στη διαδικασία, ενώ η τουρκική κεντρική τράπεζα έχει λάβει μέτρα για την ενίσχυση της ρευστότητας και οι εποπτικές αρχές έχουν προχωρήσει σε παρεμβάσεις για τον περιορισμό των πιέσεων στην αγορά.

Η διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει μήνες, καθώς τα χαρτοφυλάκια πρέπει να ρευστοποιηθούν και η αξία τους να κατανεμηθεί στους επενδυτές σύμφωνα με τους κανόνες εκκαθάρισης.

Παράλληλα, οι δικαστικές έρευνες έχουν διευρυνθεί. Στελέχη των Tera και Pusula έχουν τεθεί υπό κράτηση, ενώ οι αρχές εξετάζουν συναλλαγές και πρακτικές που συνδέονται με τις αποτιμήσεις και τη διαχείριση των επίμαχων funds.

Βαριά απώλεια για την τουρκική αγορά

Η αναταραχή έχει ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα στη χρηματιστηριακή αγορά.

Η συνολική απώλεια κεφαλαιοποίησης υπολογίζεται σε περίπου 100 δισ. δολάρια, ενώ μόνο τον Σεπτέμβριο ο BIST-100 έχει καταγράψει πολύ ισχυρή πτώση, σε μια από τις χειρότερες μηνιαίες επιδόσεις των τελευταίων ετών.

Το πρόβλημα είναι ότι η κρίση δεν αφορά μόνο την πορεία των τιμών. Αναδεικνύει μια ευρύτερη αδυναμία της τουρκικής χρηματιστηριακής αγοράς: τον περιορισμένο αριθμό πραγματικά μεγάλων και ιδιαίτερα ρευστών μετοχών και τη μεγάλη συγκέντρωση κεφαλαίων σε τίτλους με χαμηλή ελεύθερη διασπορά. Αυτό μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τις διακυμάνσεις όταν οι επενδυτές ζητούν μαζικές εξαγορές.

Οι προειδοποιήσεις και οι αλλαγές στους κανόνες

Ήδη από τα τέλη Αυγούστου είχαν αυστηροποιηθεί οι κανόνες για τα funds που διατηρούσαν υπερβολικά συγκεντρωμένες θέσεις σε μετοχές περιορισμένης διασποράς.

Ωστόσο, η εξέλιξη της κρίσης έδειξε ότι οι αλλαγές δεν απέτρεψαν την απότομη μετάδοση της πίεσης από τα funds στο χρηματιστήριο.

Το βασικό ερώτημα πλέον αφορά το εάν οι εποπτικές παρεμβάσεις θα μπορέσουν να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη χωρίς να δημιουργηθεί νέα πίεση στις τιμές κατά τη διαδικασία ρευστοποίησης των χαρτοφυλακίων.

Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει δεσμευθεί για διοικητικές και νομικές αλλαγές με στόχο την ενίσχυση της λειτουργίας των αγορών, ενώ ο αντιπρόεδρος Τζεβντέτ Γιλμάζ έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στον συντονισμό της διαδικασίας.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η εμπιστοσύνη

Η κρίση των τουρκικών funds έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας συνηθισμένης χρηματιστηριακής διόρθωσης.

Το βασικό ζήτημα για την Κωνσταντινούπολη είναι εάν οι επενδυτές θα πειστούν ότι οι αποτιμήσεις των μετοχών, η ρευστότητα των funds και οι μηχανισμοί εποπτείας μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά ακόμη και σε συνθήκες μαζικών εξαγορών.

Ήδη, η κρίση έχει προκαλέσει σημαντική μετακίνηση κεφαλαίων προς τις τραπεζικές καταθέσεις σε τουρκικές λίρες. Σύμφωνα με τη Goldman Sachs, οι εκροές από money market funds έφτασαν τα 4 δισ. δολάρια στις δύο πρώτες εβδομάδες του Σεπτεμβρίου, ενώ οι καταθέσεις σε λίρες αυξήθηκαν κατά περίπου 12 δισ. δολάρια έως τις 15 Σεπτεμβρίου.

Έτσι, το επόμενο διάστημα θα κριθεί σε δύο μέτωπα: στην ομαλή εκκαθάριση των 131 funds και στην ικανότητα της αγοράς να απορροφήσει τις πιέσεις χωρίς νέα κύματα αναγκαστικών πωλήσεων.

Για τον BIST-100, το όριο της bear market είναι πλέον πολύ κοντά. Για την τουρκική κεφαλαιαγορά, όμως, το σημαντικότερο τεστ είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.