Ωστόσο, σύμφωνα με την οικονομολόγο και συγγραφέα Dambisa Moyo, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις υψηλές αποτιμήσεις. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος βρίσκεται στη συσσώρευση χρέους, στην αυξανόμενη χρήση μόχλευσης και στις νέες μορφές χρηματοδότησης που έχουν δημιουργήσει ένα πιο σύνθετο και λιγότερο διαφανές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η μόχλευση σε ιστορικά επίπεδα

Ένα μεγάλο μέρος του πρόσφατου ράλι στις αμερικανικές αγορές έχει στηριχθεί σε δανεικά κεφάλαια, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για περισσότερα από 1 τρισ. δολάρια χρηματοδότησης μέσω μόχλευσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της FINRA, το margin debt στις ΗΠΑ, δηλαδή τα χρήματα που δανείζονται επενδυτές από χρηματιστηριακές εταιρείες για να αυξήσουν τις τοποθετήσεις τους, έχει αυξηθεί κατά περίπου 54% σε ετήσια βάση, φτάνοντας σε νέο ιστορικό υψηλό κοντά στα 1,4 τρισ. δολάρια.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετη ευαισθησία στις αγορές, καθώς μια απότομη διόρθωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναγκαστικές πωλήσεις από επενδυτές που έχουν χρηματοδοτήσει τις θέσεις τους μέσω δανεισμού.

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν επίσης τα leveraged ETFs, καθώς αρκετοί επενδυτές δεν αντιλαμβάνονται πλήρως ότι η καθημερινή αναπροσαρμογή αυτών των προϊόντων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τις απώλειες σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας.

Το «αόρατο» ρίσκο της ιδιωτικής πίστωσης

Ένας ακόμη παράγοντας ανησυχίας είναι η ταχύτατη ανάπτυξη της αγοράς private credit, δηλαδή της ιδιωτικής πίστης που παρέχεται εκτός του παραδοσιακού τραπεζικού συστήματος.

Η Dambisa Moyo επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη αγορά παρουσιάζει χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν την πλήρη αποτίμηση των κινδύνων, καθώς μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων της δεν υπόκειται στο ίδιο επίπεδο εποπτείας με τις τράπεζες.

Η έλλειψη διαφάνειας δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το πραγματικό ύψος της μόχλευσης και την επάρκεια κεφαλαίων σε περίπτωση σημαντικών ζημιών.

Ανάλογες ανησυχίες έχει εκφράσει και ο διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase, Jamie Dimon, ο οποίος έχει υπογραμμίσει ότι τα μη τραπεζικά ιδρύματα έχουν αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο στη χρηματοδότηση πιο ριψοκίνδυνων δανείων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, το ποσοστό των leveraged loans που βρίσκεται πλέον στα χέρια μη τραπεζικών οργανισμών έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία, ενώ η παρουσία τους στην αγορά στεγαστικής χρηματοδότησης έχει επίσης ενισχυθεί θεαματικά.

Παράλληλα, η αυξημένη εξάρτηση κυβερνήσεων από βραχυπρόθεσμο δανεισμό δημιουργεί νέους κινδύνους στις αγορές ομολόγων, καθώς η ανάγκη αναχρηματοδότησης μπορεί να γίνει πιο δύσκολη σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων.

Επιτόκια και τεχνητή νοημοσύνη οι δύο μεγάλοι καταλύτες κινδύνου

Σύμφωνα με τη Moyo, δύο παράγοντες θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια σημαντική ανατροπή του επενδυτικού κλίματος.

Ο πρώτος αφορά μια πιθανή νέα άνοδο των επιτοκίων. Παρότι οι πληθωριστικές πιέσεις έχουν υποχωρήσει σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, οι κίνδυνοι από τις ενεργειακές αγορές και τις γεωπολιτικές εξελίξεις παραμένουν.

Η αβεβαιότητα γύρω από τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, αλλά και η πιθανότητα διατήρησης του πληθωρισμού σε υψηλότερα επίπεδα από τους στόχους των κεντρικών τραπεζών, αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη νομισματική πολιτική.

Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τη μεγάλη συγκέντρωση των χρηματιστηριακών κερδών γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι επενδυτικές προσδοκίες για την αμερικανική αγορά έχουν συνδεθεί σε μεγάλο βαθμό με την ανάπτυξη της AI, γεγονός που σημαίνει ότι μια πιθανή απογοήτευση από κάποια μεγάλη τεχνολογική εταιρεία θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες πιέσεις.

Οι λεγόμενες Magnificent Seven, δηλαδή οι Apple, Microsoft, Nvidia, Alphabet, Amazon, Meta Platforms και Tesla, αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το ένα τρίτο της συνολικής αξίας του δείκτη S&P 500.

Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις τους σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και κέντρα δεδομένων αναμένεται να παραμείνουν τεράστιες, γεγονός που αυξάνει ακόμη περισσότερο την εξάρτηση της αγοράς από την επιτυχία του συγκεκριμένου τεχνολογικού κύκλου.

Ο κίνδυνος μιας υπερβολικά αισιόδοξης αγοράς

Το βασικό ερώτημα για τους επενδυτές είναι εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει πράγματι τα επίπεδα κερδοφορίας και παραγωγικότητας που προεξοφλούν σήμερα οι αγορές.

Σε περίπτωση που οι επενδύσεις στην AI δεν μετατραπούν σε αντίστοιχα εταιρικά κέρδη ή υπάρξει επιβράδυνση στις σχετικές δαπάνες, η διόρθωση στις αγορές θα μπορούσε να είναι έντονη.

Το κοινό σημείο στις προειδοποιήσεις της Dambisa Moyo και του Jamie Dimon είναι ότι οι αγορές σήμερα δεν αντιμετωπίζουν μόνο τον κίνδυνο μιας υπερβολικής αποτίμησης, αλλά και ένα πιο σύνθετο σύστημα αλληλεξαρτήσεων, όπου η μόχλευση, η ιδιωτική πίστωση και η τεχνολογική συγκέντρωση μπορούν να ενισχύσουν τις επιπτώσεις μιας πιθανής αναταραχής.