Το αποτέλεσμα: περίπου 180 δισ. ευρώ παραμένουν διαθέσιμα για εκταμίευση πριν από την προθεσμία του τέλους του 2026. Το πρώτο τρίμηνο του έτους η ροή ήταν ιδιαίτερα αργή, με λιγότερα από 5 δισ. ευρώ να έχουν εκταμιευτεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο το πρόγραμμα να λήξει με σημαντικό μέρος των πόρων του αναξιοποίητο. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι περίπου 80 δισ. ευρώ είναι απίθανο να χρησιμοποιηθούν εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.

Η αμερικανική τράπεζα δεν αρκείται στη διαπίστωση αυτή. Προτείνει τα αδιάθετα κονδύλια να επανακατευθυνθούν προς την αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών της Ευρώπης – μια ανάγκη που η τρέχουσα ενεργειακή κρίση στη Μέση Ανατολή έχει αναδείξει με τον πιο επώδυνο τρόπο. Το επιχείρημα ενισχύεται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρισμού: σχεδόν το ήμισυ των υποδομών διανομής είναι άνω των 40 ετών, καθιστώντας το από τα παλαιότερα στον κόσμο. Για σύγκριση, η Κίνα έχει σχεδόν πενταπλασιάσει τις ενεργειακές υποδομές της τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Διάφορες μελέτες εκτιμούν ότι ο εκσυγχρονισμός του ευρωπαϊκού δικτύου απαιτεί επενδύσεις 50-80 δισ. ευρώ ετησίως.

Για να γίνει αυτό εφικτό, η Goldman επικαλείται δύο υπάρχοντα προηγούμενα. Το πρώτο είναι το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αμυντική Βιομηχανία, μέσω του οποίου τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να συνεισφέρουν εθελοντικά στη χρηματοδότηση κοινών στρατηγικών προτεραιοτήτων – αν και μέχρι στιγμής κανένα δεν έχει το πράξει επίσημα. Το δεύτερο, και πιο πετυχημένο, είναι το REPowerEU: το κεφάλαιο που εισήχθη κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023 για να επιταχύνει την απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, με συνολικό κονδύλιο περίπου 65 δισ. ευρώ.

Η Goldman επισημαίνει ότι οι ηγέτες της ΕΕ έχουν στα χέρια τους ένα σπάνιο παράθυρο ευκαιρίας. Η άτυπη σύνοδος κορυφής στις 23-24 Απριλίου θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για να τεθεί στο τραπέζι η επαναχρησιμοποίηση των 80 δισ. ευρώ, αντί αυτά να επιστραφούν ή να χαθούν. Η κίνηση αυτή, εκτιμά η τράπεζα, θα είχε τριπλό όφελος: εκσυγχρονισμό του γηρασμένου ευρωπαϊκού δικτύου ηλεκτρισμού, ενίσχυση της διεθνούς θέσης του κοινού ευρωπαϊκού χρέους μέσω βελτιωμένης ρευστότητας, και σταδιακή εδραίωση της νοοτροπίας κοινής αντιμετώπισης κοινών προκλήσεων – κάτι που η Ευρώπη δυσκολεύεται ακόμα να εφαρμόσει στην πράξη.