|
Πώς δημιουργούνται και
πώς διορθώνονται οι
οικονομικοί κύκλοι;
Ας πάρουμε ως παράδειγμα
έναν κλάδο που γνωρίζει
μεγάλη ανάπτυξη. Η
αυξανόμενη ζήτηση οδηγεί
σε υψηλότερες πωλήσεις
και κέρδη, γεγονός που
προσελκύει νέες
επιχειρήσεις και
επενδύσεις. Σταδιακά,
όμως, η παραγωγική
δυναμικότητα μπορεί να
αυξηθεί υπερβολικά, ο
ανταγωνισμός να ενταθεί
και οι τιμές να δεχθούν
πιέσεις.
Οι επιχειρήσεις με υψηλό
κόστος ή υπερβολικό
δανεισμό αρχίζουν να
αντιμετωπίζουν
προβλήματα. Κάποιες
περιορίζουν τις
δραστηριότητές τους,
άλλες αποχωρούν από την
αγορά, ενώ οι πιο
αποτελεσματικές
καταφέρνουν να
διατηρήσουν ή ακόμη και
να ενισχύσουν τη θέση
τους.
Μέσα από αυτήν τη
διαδικασία, η προσφορά
προσαρμόζεται στα νέα
δεδομένα, οι λιγότερο
αποδοτικές επενδύσεις
απομακρύνονται και
δημιουργούνται οι
προϋποθέσεις για έναν
νέο κύκλο ανάπτυξης.
Αυτή είναι η λογική της
αυτορρύθμισης στην οποία
αναφέρεται ο
Klarman.
Δεν σημαίνει ότι κάθε
κρίση επιλύεται γρήγορα
ή χωρίς κόστος, αλλά ότι
οι οικονομικές
ανισορροπίες δημιουργούν
πιέσεις που οδηγούν σε
προσαρμογές.
Οι χρηματιστηριακές
αγορές ακολουθούν την
ίδια λογική
Στο χρηματιστήριο, οι
κύκλοι είναι συχνά ακόμη
πιο έντονοι, καθώς οι
τιμές επηρεάζονται όχι
μόνο από τα πραγματικά
οικονομικά δεδομένα,
αλλά και από τις
προσδοκίες των
επενδυτών.
Σε περιόδους
αισιοδοξίας, οι
αποτιμήσεις ανεβαίνουν,
η διάθεση για ανάληψη
κινδύνου ενισχύεται και
οι επενδυτές είναι
διατεθειμένοι να
πληρώσουν ολοένα
υψηλότερες τιμές για
μελλοντικά κέρδη. Όταν,
όμως, οι προσδοκίες
αποδειχθούν υπερβολικές,
η αγορά αναγκάζεται να
αναπροσαρμόσει τις
αποτιμήσεις της.
Οι διορθώσεις αυτές
μπορεί να είναι
επώδυνες, αλλά έχουν και
μια σημαντική
λειτουργία:
αποκαθιστούν, σε κάποιο
βαθμό, τη σχέση μεταξύ
τιμής και πραγματικής
οικονομικής αξίας.
|
Φάση του
κύκλου
|
Χαρακτηριστικά
|
|
Ανάπτυξη
|
Αύξηση ζήτησης,
επενδύσεων και
εταιρικής
κερδοφορίας
|
|
Ευφορία
|
Υψηλές
προσδοκίες,
αυξημένες
αποτιμήσεις και
ανάληψη κινδύνου
|
|
Επιβράδυνση
|
Πίεση στα
περιθώρια
κέρδους και
αναθεώρηση
προβλέψεων
|
|
Διόρθωση
|
Πτώση
αποτιμήσεων,
περιορισμός
επενδύσεων και
απομόχλευση
|
|
Εξισορρόπηση
|
Προσαρμογή της
προσφοράς,
απομάκρυνση
αδύναμων
επιχειρήσεων
|
|
Νέα ανάπτυξη
|
Εμφάνιση νέων
ευκαιριών και
σταδιακή
ανάκαμψη
|
Γιατί οι επενδυτές
πρέπει να αποδέχονται
τους κύκλους αντί να
τους φοβούνται
Ένα από τα σημαντικότερα
λάθη των επενδυτών είναι
η πεποίθηση ότι η
ανοδική πορεία των
αγορών μπορεί να
συνεχίζεται επ' αόριστον
ή ότι κάθε διόρθωση
αποτελεί την αρχή μιας
μεγάλης κρίσης.
Η πραγματικότητα είναι
διαφορετική. Οι κύκλοι
είναι αναπόσπαστο
κομμάτι της οικονομικής
δραστηριότητας και η
προσπάθεια να αποφευχθεί
κάθε πτώση μπορεί να
οδηγήσει σε λανθασμένες
αποφάσεις. Ο επενδυτής
που αγοράζει μόνο όταν
επικρατεί αισιοδοξία και
εγκαταλείπει τις θέσεις
του όταν εμφανίζεται
φόβος κινδυνεύει να
βρίσκεται διαρκώς στη
λάθος πλευρά του κύκλου.
Η προσέγγιση του
Klarman
συνδέεται άμεσα με τη
φιλοσοφία του
value
investing.
Οι περίοδοι υπερβολικής
απαισιοδοξίας μπορούν να
δημιουργήσουν ευκαιρίες
αγοράς, όταν αξιόλογες
επιχειρήσεις
διαπραγματεύονται σε
τιμές χαμηλότερες από
την εκτιμώμενη
πραγματική τους αξία.
Αντίστοιχα, οι περίοδοι
ευφορίας απαιτούν
μεγαλύτερη προσοχή,
καθώς η υπερβολική
αισιοδοξία μπορεί να
οδηγήσει σε αποτιμήσεις
που αφήνουν ελάχιστα
περιθώρια ασφαλείας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο
επενδυτής μπορεί να
προβλέψει με ακρίβεια
πότε θα κορυφωθεί ένας
κύκλος ή πότε θα
ολοκληρωθεί μια
διόρθωση. Σημαίνει ότι
πρέπει να αναγνωρίζει
πως οι συνθήκες δεν
παραμένουν σταθερές και
να προσαρμόζει ανάλογα
τη διαχείριση του
κινδύνου.
Υπάρχει, όμως, ένα
σημαντικό όριο στην
αυτορρύθμιση.
Οι οικονομικοί κύκλοι
δεν διορθώνονται πάντοτε
ομαλά και αυτόματα. Μια
κρίση μπορεί να
προκαλέσει αλυσιδωτές
επιπτώσεις, ιδιαίτερα
όταν συνδυάζεται με
υπερβολικό δανεισμό,
τραπεζικές αδυναμίες ή
προβλήματα ρευστότητας.
Σε τέτοιες περιπτώσεις,
η διαδικασία προσαρμογής
μπορεί να είναι
ιδιαίτερα μακρά και
επώδυνη, ενώ οι
παρεμβάσεις των
κεντρικών τραπεζών και
των κυβερνήσεων
ενδέχεται να αποδειχθούν
καθοριστικές.
Η χρηματοπιστωτική κρίση
του 2008 αποτελεί
χαρακτηριστικό
παράδειγμα. Οι
ανισορροπίες στην αγορά
ακινήτων και η
υπερβολική μόχλευση δεν
οδήγησαν απλώς σε μια
συνηθισμένη
χρηματιστηριακή
διόρθωση, αλλά σε μια
συστημική κρίση που
χρειάστηκε εκτεταμένες
παρεμβάσεις για να
αντιμετωπιστεί.
Επομένως, η αυτορρύθμιση
δεν σημαίνει απουσία
κρίσεων, ούτε εγγυάται
ότι οι αγορές θα
επιστρέψουν γρήγορα στην
κανονικότητα.
Το βαθύτερο μήνυμα της
φράσης του Seth
Klarman
είναι ότι οι οικονομικοί
και χρηματιστηριακοί
κύκλοι δεν αποτελούν
κάποια ανωμαλία που
πρέπει να εξαλειφθεί.
Είναι μέρος της ίδιας
της λειτουργίας του
καπιταλισμού. Οι
περίοδοι υπερβολής
δημιουργούν τις
προϋποθέσεις για
διορθώσεις και οι
διορθώσεις, με τη σειρά
τους, μπορούν να
δημιουργήσουν τις βάσεις
για τον επόμενο κύκλο
ανάπτυξης.
Για τον επενδυτή, το
ζητούμενο δεν είναι να
προσπαθεί να σταματήσει
τους κύκλους ή να
προβλέπει κάθε κορυφή
και κάθε πυθμένα. Είναι
να κατανοεί σε ποιο
περιβάλλον βρίσκεται, να
αποφεύγει τις υπερβολές
και να διατηρεί την
πειθαρχία του όταν οι
υπόλοιποι παρασύρονται
από την ευφορία ή τον
πανικό. Γιατί οι κύκλοι
θα συνεχίσουν να
υπάρχουν. Το ερώτημα
είναι αν θα είμαστε
προετοιμασμένοι όταν
αλλάξει η κατεύθυνσή
τους.
|