Το ποσό αυτό δεν αποτελεί άμεση χρηματοδότηση έργων ύψους 5 δισ. ευρώ. Πρόκειται κυρίως για εγγυήσεις που έχουν στόχο να περιορίσουν το επενδυτικό ρίσκο και να λειτουργήσουν ως μοχλός για την προσέλκυση πολλαπλάσιων κεφαλαίων.

Τεράστιο δυναμικό ανανεώσιμης ενέργειας

Η ελκυστικότητα της περιοχής βασίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στις ιδιαίτερα ευνοϊκές φυσικές συνθήκες.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή διαθέτουν ανεκμετάλλευτο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας περίπου 2.300 GW, δηλαδή περισσότερο από το διπλάσιο της σημερινής εγκατεστημένης ισχύος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, το κόστος παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας στην περιοχή εκτιμάται ότι μπορεί να είναι 30% έως 40% χαμηλότερο σε σχέση με την Ευρώπη, λόγω της υψηλότερης ηλιοφάνειας και των ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων.

Η πρωτοβουλία T-MED προβλέπει την ανάπτυξη περίπου 15 GW νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές έως το 2035, ενώ εκτιμάται ότι μπορεί να δημιουργήσει περισσότερες από 100.000 θέσεις εργασίας.

Το σχέδιο, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για εξαγωγή προς την Ευρώπη. Περιλαμβάνει επίσης:

παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου,

κατασκευή εξοπλισμού καθαρής τεχνολογίας,

εκσυγχρονισμό των ηλεκτρικών δικτύων,

ανάπτυξη νέων διασυνοριακών διασυνδέσεων,

ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών στις χώρες της νότιας Μεσογείου.

Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο

Η ευρωπαϊκή στροφή προς τη Νότια Μεσόγειο συνδέεται άμεσα και με την προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Κατά την παρουσίαση της T-MED, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Dan Jørgensen, υπογράμμισε ότι ο λογαριασμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων αυξήθηκε κατά περισσότερα από 47 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις 100 ημέρες, χωρίς να έχει εισαχθεί επιπλέον ποσότητα ενέργειας.

Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι ότι η απλή διαφοροποίηση των προμηθευτών πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν αρκεί για να προστατεύσει την Ευρώπη από νέες ενεργειακές κρίσεις.

Η μακροπρόθεσμη απάντηση, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στρατηγική, βρίσκεται στην ανάπτυξη καθαρών πηγών ενέργειας, στην ενίσχυση των δικτύων και στη δημιουργία περισσότερων διασυνδέσεων μεταξύ των χωρών.

Η Αίγυπτος αποτελεί τον πρώτο κρίκο

Ένα από τα πρώτα συγκεκριμένα έργα που εντάσσονται στη νέα ενεργειακή κατεύθυνση αφορά την Αίγυπτο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ανακοίνωσαν χρηματοδοτικό πακέτο έως 690 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση και επέκταση του αιγυπτιακού δικτύου ηλεκτρισμού.

Το πακέτο περιλαμβάνει:

δάνειο ύψους 600 εκατ. ευρώ από την EIB Global,

ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις έως 90 εκατ. ευρώ.

Τα κεφάλαια θα κατευθυνθούν στην κατασκευή νέων υποσταθμών και γραμμών μεταφοράς, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ένταξη στο ηλεκτρικό δίκτυο νέων ηλιακών και αιολικών εγκαταστάσεων από την περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και τον Κόλπο του Σουέζ.

Ο ενεργειακός σχεδιασμός της Αιγύπτου προβλέπει την προσθήκη 22 GW ανανεώσιμης ισχύος έως το 2030. Σύμφωνα με την ΕΤΕπ, η ισχύς αυτή θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες περίπου 10 εκατομμυρίων νοικοκυριών.

Το προηγούμενο του Μαρόκου

Η ευρωπαϊκή συνεργασία με τη Βόρεια Αφρική στον τομέα της καθαρής ενέργειας δεν ξεκινά από την T-MED.

Στο Μαρόκο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είχαν συμμετάσχει στη χρηματοδότηση του ηλιακού συγκροτήματος Noor Ouarzazate, συνολικής ισχύος άνω των 580 MW.

Η ευρωπαϊκή επιχορήγηση μέσω του Neighbourhood Investment Facility ανήλθε σε περίπου 106,5 εκατ. ευρώ, ενώ η ΕΤΕπ διέθεσε επιπλέον 217,5 εκατ. ευρώ για τις τρεις πρώτες φάσεις του έργου.

Το συγκρότημα εκτιμάται ότι συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά περίπου 760.000 τόνους ετησίως.

Η συγκεκριμένη επένδυση αποτελεί ένα από τα παραδείγματα στα οποία στηρίζεται η ευρωπαϊκή προσπάθεια να αναπτύξει παραγωγική δυναμικότητα καθαρής ενέργειας στη Νότια Μεσόγειο.

Το φιλόδοξο καλώδιο Μαρόκου–Γερμανίας

Ακόμη μεγαλύτερης κλίμακας είναι το σχέδιο Sila Atlantik, το οποίο προβλέπει τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από το Μαρόκο στη Γερμανία.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου υπολογίζεται σε περίπου 30 δισ. δολάρια. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει δύο υποθαλάσσια καλώδια υψηλής τάσης, συνολικού μήκους περίπου 4.800 χιλιομέτρων.

Η ηλεκτρική ενέργεια θα παράγεται από ηλιακές και αιολικές εγκαταστάσεις συνολικής ισχύος έως 15 GW στο Μαρόκο. Σύμφωνα με τους σχεδιαστές, το έργο θα μπορούσε να καλύπτει έως και 5% της ετήσιας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας.

Ωστόσο, το σχέδιο δεν αποτελεί ακόμη επίσημο κρατικό έργο της Γερμανίας. Οι διαπραγματεύσεις έχουν καθυστερήσει λόγω διαφωνιών σχετικά με τη δομή, τη χρηματοδότηση και τις εγγυήσεις που θα απαιτηθούν.

Το Μαρόκο ζητεί, μεταξύ άλλων:

διακρατική συμφωνία με επίσημη γερμανική στήριξη,

δυνατότητα αμφίδρομης ροής ηλεκτρικής ενέργειας,

σαφές πλαίσιο για τη χρηματοδότηση και την κατασκευή των υποδομών.

Παράλληλα, δεν έχει ακόμη εγκριθεί η παραχώρηση της απαιτούμενης έκτασης για τις εγκαταστάσεις παραγωγής.

Η Sila Atlantik δημιουργήθηκε μετά την κατάρρευση του σχεδίου Xlinks, το οποίο προέβλεπε τη μεταφορά πράσινης ενέργειας από το Μαρόκο στη Βρετανία.

Η ζήτηση στη Νότια Μεσόγειο αυξάνεται

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την επιτυχία της T-MED είναι ότι η νέα παραγωγή ενέργειας δεν θα μπορεί να κατευθυνθεί εξ ολοκλήρου προς την Ευρώπη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στις χώρες της Νότιας Μεσογείου μπορεί να αυξηθεί κατά περίπου 50% έως το 2035.

Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος της νέας παραγωγής θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των αυξανόμενων τοπικών αναγκών. Επομένως, η ύπαρξη μεγάλου θεωρητικού δυναμικού δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλη η παραγόμενη ενέργεια θα είναι διαθέσιμη για εξαγωγή προς την Ευρώπη.

Από το θεωρητικό δυναμικό στα πραγματικά έργα

Η T-MED φιλοδοξεί να μετατρέψει το τεράστιο ενεργειακό δυναμικό της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής σε συγκεκριμένες, χρηματοδοτήσιμες επενδύσεις.

Ωστόσο, η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου απαιτεί πολύ περισσότερα από ευνοϊκές καιρικές συνθήκες και διαθέσιμες εκτάσεις.

Χρειάζονται:

σύγχρονα και ανθεκτικά ηλεκτρικά δίκτυα,

διακρατικές συμφωνίες,

σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο,

ταχύτερες αδειοδοτήσεις,

αξιόπιστες εγγυήσεις,

πολιτική σταθερότητα,

σημαντική συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον ένα πιο συγκεκριμένο σχέδιο για την ενεργειακή αξιοποίηση της Νότιας Μεσογείου. Η απόσταση, όμως, ανάμεσα στις ευρωπαϊκές εγγυήσεις και στην κατασκευή των μεγάλων υποδομών —ιδίως των υποθαλάσσιων καλωδίων— παραμένει σημαντική.

Η ενεργειακή γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους γεωοικονομικούς σχεδιασμούς των επόμενων ετών. Για να γίνει πραγματικότητα, όμως, θα χρειαστεί να ξεπεραστούν σύνθετα τεχνικά, χρηματοδοτικά και γεωπολιτικά εμπόδια.