Στεγαστική κρίση: Η Ελλάδα στην πρώτη θέση της Ευρώπης – Το 26,4% δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματος για κατοικία

Η Ελλάδα καταγράφει τη μεγαλύτερη επιβάρυνση από το κόστος στέγασης μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας ζουν σε νοικοκυριά που διαθέτουν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τις στεγαστικές τους ανάγκες, ποσοστό που υπερβαίνει κατά πολύ τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η στεγαστική κρίση έχει λάβει ευρωπαϊκές διαστάσεις, καθώς οι τιμές των κατοικιών, τα ενοίκια και οι ενεργειακές δαπάνες αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα σε πολλές χώρες. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η άνοδος των τιμών στην αγορά ακινήτων και η συνολική αύξηση του κόστους διαβίωσης αποτελούν βασικούς παράγοντες πίσω από τη διεύρυνση του προβλήματος.

Ενδεικτικό της έκτασης των πιέσεων είναι ότι οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 69% από το 2015 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Σε ορισμένα κράτη-μέλη, μάλιστα, έχουν υπερδιπλασιαστεί, ενώ την ίδια περίοδο ανοδικά κινήθηκαν και τα ενοίκια και οι λογαριασμοί ενέργειας.

Όπως εξηγεί η δρ Χάνα Βίντμερ από το πανεπιστήμιο ETH της Ζυρίχης, η βασική αιτία της υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης είναι ότι τα ενοίκια και οι τιμές των ακινήτων αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τα εισοδήματα, ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Το αποτέλεσμα είναι όλο και περισσότερα νοικοκυριά να δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος της κατοικίας τους.

Η Ελλάδα απέχει σημαντικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

Με βάση τα στοιχεία της Eurostat, το 2025 το 26,4% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά που διέθεταν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Πρόκειται για ποσοστό υπερτριπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 7,7%.

Η διαφορά από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Στη δεύτερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών βρίσκεται η Δανία με 14,7%, ενώ ακολουθούν η Γερμανία με 11,2% και η Σουηδία με 10,8%.

Πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο βρίσκονται επίσης η Εσθονία με 8,8%, η Τσεχία με 8,2% και το Λουξεμβούργο με 8,1%. Εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, υψηλά ποσοστά εμφανίζουν η Ελβετία με 15,3% και η Νορβηγία με 13,5%. Μεταξύ των υποψήφιων προς ένταξη χωρών, η Τουρκία καταγράφει 10%, το Μαυροβούνιο 8,7% και η Σερβία 7,9%.

Στον αντίποδα, η Κύπρος εμφανίζει το χαμηλότερο ποσοστό, με μόλις 2,4% του πληθυσμού να δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για κατοικία. Χαμηλές επιδόσεις καταγράφονται επίσης στην Κροατία, με 3,2%, και στη Σλοβενία και τη Σλοβακία, με 3,5% αντίστοιχα.

Οι ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, ότι οι διαφορές μεταξύ των χωρών δεν μπορούν να ερμηνευθούν αποκλειστικά μέσα από τα συγκεκριμένα ποσοστά. Η δομή της αγοράς κατοικίας, το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, η εξάρτηση από την ιδιωτική αγορά ενοικίασης και η αποτελεσματικότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας επηρεάζουν σημαντικά την τελική εικόνα.

Όπως σημειώνει η Ρίκε Σκοβγκαρντ Νίλσεν, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Άαλμποργκ, το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης μπορεί να έχει διαφορετικές κοινωνικές συνέπειες στην Ελλάδα, την Ελβετία και τη Δανία. Το διαθέσιμο εισόδημα που απομένει μετά την πληρωμή του ενοικίου, αλλά και το γενικότερο κόστος ζωής, διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Πάνω από 34 εκατομμύρια Ευρωπαίοι σε καθεστώς στεγαστικής πίεσης

Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται και στους απόλυτους αριθμούς. Περισσότερα από 34 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζουν σε νοικοκυριά που δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση.

Η Γερμανία συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό πολιτών που αντιμετωπίζουν τέτοια επιβάρυνση, με 9,4 εκατομμύρια. Ακολουθεί η Τουρκία με 8,6 εκατομμύρια, ενώ στη συνέχεια βρίσκονται η Γαλλία με 4,4 εκατομμύρια, η Ισπανία με 3,5 εκατομμύρια και η Ιταλία με 2,9 εκατομμύρια.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην έκτη θέση, με περίπου 2,7 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης υπερβαίνει το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος. Το μέγεθος αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, αν ληφθεί υπόψη ο σαφώς μικρότερος πληθυσμός της χώρας σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά που βρίσκονται κοντά στη φτώχεια

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 29,1% των πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση.

Ως άτομα σε κίνδυνο φτώχειας θεωρούνται όσοι διαθέτουν ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα χαμηλότερο από το 60% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος. Για το 2025, το διάμεσο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα στην ΕΕ διαμορφώθηκε στα 22.939 ευρώ ετησίως, δηλαδή περίπου 1.912 ευρώ τον μήνα. Το όριο του 60% αντιστοιχούσε σε 1.147 ευρώ μηνιαίως.

Και σε αυτή την κατηγορία η Ελλάδα εμφανίζει τη δυσμενέστερη εικόνα στην Ευρώπη. Το 82,6% των πολιτών που βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ζούσε σε νοικοκυριά όπου οι στεγαστικές δαπάνες απορροφούσαν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος. Με άλλα λόγια, περισσότεροι από τέσσερις στους πέντε αντιμετώπιζαν υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση.

Ακολουθούν η Δανία με 59,8% και η Ελβετία με 56,1%, ενώ υψηλά ποσοστά καταγράφονται επίσης στη Σουηδία με 46,8%, στη Νορβηγία με 43,8% και στην Τσεχία με 43,4%.

Η Γερμανία βρίσκεται στο 35%, πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ η Ισπανία καταγράφει 28,3%, η Γαλλία 25,4% και η Ιταλία 21,7%. Στην άλλη πλευρά της κατάταξης βρίσκεται η Κύπρος με μόλις 7,6%, ακολουθούμενη από την Αλβανία με 8,2%, την Κροατία με 14,9% και τη Σλοβακία με 15,4%.

Νέος κίνδυνος από την ενεργειακή ακρίβεια

Η εξέλιξη των τιμών στην αγορά κατοικίας δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Το κόστος ενέργειας, τα επιτόκια και ο γενικότερος πληθωρισμός διαμορφώνουν ένα πρόσθετο βάρος, ιδιαίτερα όταν οι αυξήσεις αυτές δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη ενίσχυση των εισοδημάτων.

Η δρ Μαριέτα Χάφνερ από το TU Delft επισημαίνει ότι όταν οι δαπάνες για κατοικία αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα, το ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού που κατευθύνεται στη στέγαση μεγαλώνει. Αυτό οδηγεί αναπόφευκτα περισσότερα νοικοκυριά πάνω από το όριο του 40%.

Μάλιστα, εκτιμά ότι η άνοδος του ενεργειακού κόστους ενδέχεται να αποτελέσει τον σημαντικότερο παράγοντα περαιτέρω αύξησης των στεγαστικών δαπανών μέσα στο επόμενο έτος.

Τα στοιχεία της Eurostat αναδεικνύουν, επομένως, μια ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα για την Ελλάδα. Η στεγαστική επιβάρυνση δεν περιορίζεται πλέον σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ή σε μεμονωμένες περιοχές, αλλά επηρεάζει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Το γεγονός, μάλιστα, ότι η πίεση είναι τόσο έντονη στα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα καταδεικνύει πως η στεγαστική κρίση αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. 

ΙΟΒΕ: Σε τροχιά νέας επιδείνωσης τα οικονομικά των νοικοκυριών – Το 63% φοβάται περαιτέρω υποχώρηση και το 85% δεν βλέπει περιθώριο αποταμίευσης

Δε μπορούμε τώρα να μη σταθούμε στην τελευταία έκθεση του ΙΟΒΕ, με την  απαισιοδοξία των ελληνικών νοικοκυριών να εντείνεται, με την ακρίβεια, το ενεργειακό κόστος και την αβεβαιότητα για την πορεία της οικονομίας να περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις προσδοκίες των καταναλωτών. Και όσο και αν υπάρχει μεγάλη συζήτηση για όλη αυτήν την απαισιοδοξία που μας χαρακτηρίζει ως λαός. Είναι νούμερα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

Τον Οκτώβριο λοιπόν η Ελλάδα διατήρησε την τελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την καταναλωτική εμπιστοσύνη, ενώ οι απαντήσεις των νοικοκυριών δείχνουν ότι για μεγάλο μέρος του πληθυσμού η κάλυψη των καθημερινών αναγκών αποτελεί ήδη μια δύσκολη εξίσωση.

Σύμφωνα με την έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΟΒΕ, το 63% των νοικοκυριών εκτιμά ότι η οικονομική του κατάσταση θα επιδεινωθεί περαιτέρω μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το 85% θεωρεί απίθανο να καταφέρει να αποταμιεύσει στο ίδιο διάστημα.

Η επιδείνωση αποτυπώνεται και στον δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης, ο οποίος υποχώρησε στις -48,9 μονάδες τον Οκτώβριο, από -41,6 μονάδες τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για αισθητή μεταβολή, η οποία ανακόπτει την ανοδική πορεία των προηγούμενων τεσσάρων μηνών και επαναφέρει τον δείκτη σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα.

Η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει μεγάλη. Ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώθηκε στις -17,3 μονάδες στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις -17,9 μονάδες στην Ευρωζώνη. Η Ρουμανία, η δεύτερη πιο απαισιόδοξη χώρα, βρίσκεται στις -33,2 μονάδες, ενώ η Βουλγαρία ακολουθεί στις -29,1 μονάδες.

Τα περισσότερα νοικοκυριά καλύπτουν οριακά τις ανάγκες τους

Η εικόνα των οικογενειακών προϋπολογισμών εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ένταση της απαισιοδοξίας. Το 63% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι τα εισοδήματά του επαρκούν μόλις για να καλύψει τις τρέχουσες ανάγκες, έναντι 58% τον Σεπτέμβριο.

Παράλληλα, το 11% αναγκάζεται να χρησιμοποιεί τις αποταμιεύσεις του για να ανταποκριθεί στις καθημερινές υποχρεώσεις, ενώ το 5% δηλώνει ότι έχει καταφύγει σε δανεισμό. Μόλις το 20% των νοικοκυριών καταφέρνει να αποταμιεύει, έστω και μικρά ποσά.

Οι προοπτικές για το επόμενο δωδεκάμηνο είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Το 85% θεωρεί ότι δεν θα μπορέσει να βάλει χρήματα στην άκρη, ενώ μόλις το 13% εκτιμά ότι θα έχει αυτή τη δυνατότητα.

Η πίεση δεν είναι καινούργια. Το 68% των νοικοκυριών δηλώνει ότι η οικονομική του κατάσταση επιδεινώθηκε κατά τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ μόλις το 2% αναφέρει ότι είδε βελτίωση. Η εκτίμηση για την επόμενη χρονιά είναι ακόμη πιο αρνητική: το 63% προβλέπει νέα επιδείνωση, από 55% τον Σεπτέμβριο, και μόλις το 3% περιμένει καλύτερες συνθήκες.

Οι ανατιμήσεις παραμένουν η μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας

Σημαντική επιβάρυνση στις προσδοκίες των καταναλωτών προκαλεί και ο φόβος για νέες αυξήσεις στις τιμές. Το 68% των νοικοκυριών εκτιμά ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται με τον ίδιο ή ακόμη ταχύτερο ρυθμό μέσα στους επόμενους 12 μήνες.

Ειδικότερα, το 32% αναμένει επιτάχυνση των ανατιμήσεων και το 36% θεωρεί ότι οι αυξήσεις θα συνεχιστούν με τον σημερινό ρυθμό. Μόλις το 10% προβλέπει σταθεροποίηση των τιμών.

Η μεταβολή αποτυπώνεται και στον σχετικό δείκτη προσδοκιών για τις τιμές, ο οποίος αυξήθηκε στις +44,6 μονάδες τον Οκτώβριο, από +35 μονάδες τον προηγούμενο μήνα.

Η ανησυχία επεκτείνεται και στη γενικότερη πορεία της οικονομίας. Περίπου επτά στους δέκα καταναλωτές αναμένουν επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας μέσα στο επόμενο δωδεκάμηνο, έναντι 60% τον Σεπτέμβριο. Επιπλέον, το 61,2% δηλώνει ότι δυσκολεύεται να προβλέψει πώς θα εξελιχθούν τα προσωπικά του οικονομικά, ποσοστό αυξημένο από 52,4% τον προηγούμενο μήνα.

Αναβάλλονται οι αγορές διαρκών αγαθών και κατοικιών

Η επιφυλακτικότητα των νοικοκυριών μεταφέρεται πλέον και στις καταναλωτικές αποφάσεις. Το 52% δηλώνει ότι σκοπεύει να περιορίσει τις δαπάνες για διαρκή αγαθά, όπως έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές, μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Τον Σεπτέμβριο το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 46%, ενώ μόλις το 5% σχεδιάζει να αυξήσει τις συγκεκριμένες δαπάνες.

Ακόμη πιο περιορισμένη είναι η διάθεση για μεγάλες επενδύσεις στην κατοικία. Μόλις το 1,5% των νοικοκυριών θεωρεί πιθανό να αγοράσει ή να κατασκευάσει σπίτι μέσα στον επόμενο χρόνο.

Αντίστοιχα, η πρόθεση για ανακαίνιση ή βελτίωση κατοικίας εμφανίζει αισθητή υποχώρηση. Το ποσοστό όσων θεωρούν αρκετά ή πολύ πιθανό να πραγματοποιήσουν τέτοιες εργασίες περιορίστηκε στο 5,1%, από 9,9% το προηγούμενο τρίμηνο.

Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για το λιανεμπόριο και τους κλάδους που συνδέονται με την κατοικία, καθώς η αβεβαιότητα για το διαθέσιμο εισόδημα οδηγεί τους καταναλωτές στην αναβολή αγορών που δεν θεωρούν απολύτως αναγκαίες.

Μικρή υποχώρηση του συνολικού οικονομικού κλίματος

Σε αντίθεση με τη μεγάλη επιδείνωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, ο συνολικός δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα υποχώρησε οριακά, στις 106,9 μονάδες τον Οκτώβριο από 107,6 μονάδες τον Σεπτέμβριο.

Η εξασθένηση προήλθε από τη Βιομηχανία, τις Υπηρεσίες και το Λιανικό Εμπόριο. Οι Κατασκευές αποτέλεσαν τον μοναδικό τομέα όπου οι επιχειρηματικές προσδοκίες βελτιώθηκαν.

Στη Βιομηχανία, ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών μειώθηκε στις 102,7 μονάδες από 106,8 μονάδες τον προηγούμενο μήνα. Η υποχώρηση συνδέεται κυρίως με την εξασθένηση των παραγγελιών και της τρέχουσας ζήτησης.

Το 24% των επιχειρήσεων αναφέρει ότι οι παραγγελίες του βρίσκονται κάτω από τα συνήθη για την εποχή επίπεδα. Παράλληλα, το ποσοστό των επιχειρήσεων που προβλέπουν μείωση της παραγωγής τους κατά το επόμενο τρίμηνο αυξήθηκε στο 20%, από 14% τον Σεπτέμβριο.

Την ίδια στιγμή, ενισχύθηκαν οι πληθωριστικές προσδοκίες του κλάδου, με τον σχετικό δείκτη προβλέψεων για τις τιμές να αυξάνεται στις +24 μονάδες από +17 μονάδες.

Πίεση στις Υπηρεσίες και στο Λιανικό Εμπόριο

Στις Υπηρεσίες, ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών υποχώρησε στις 110,6 μονάδες από 116,4 μονάδες. Οι επιχειρήσεις εμφανίζονται λιγότερο αισιόδοξες τόσο για την τρέχουσα ζήτηση όσο και για την πορεία της δραστηριότητάς τους κατά το επόμενο τρίμηνο.

Στο Λιανικό Εμπόριο, ο δείκτης μειώθηκε στις 114,5 μονάδες από 116 μονάδες τον Σεπτέμβριο, καθώς οι επιχειρήσεις αναθεώρησαν προς τα κάτω τις εκτιμήσεις τους για τις πωλήσεις. Το 26% των επιχειρήσεων αναμένει αυξήσεις τιμών, ενώ το 52,5% των επιχειρηματιών του κλάδου θεωρεί δύσκολη την πρόβλεψη της μελλοντικής πορείας της δραστηριότητάς του.

Ιδιαίτερα έντονη ήταν η επιδείνωση στα πολυκαταστήματα, όπου ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών υποχώρησε στις 103,1 μονάδες από 140,8 μονάδες τον προηγούμενο μήνα. Αρνητική ήταν η εικόνα και στα είδη οικιακού εξοπλισμού, με τον δείκτη να μειώνεται στις 92,4 μονάδες από 105,4 μονάδες.

Αντίθετα, στον κλάδο ένδυσης και υπόδησης καταγράφηκε βελτίωση, αν και οι προσδοκίες εξακολουθούν να βρίσκονται χαμηλότερα από τα περυσινά επίπεδα.

Οι κατασκευές παραμένουν ο ισχυρότερος τομέας

Η μοναδική θετική εξαίρεση στην έρευνα του Οκτωβρίου ήταν οι Κατασκευές. Ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών αυξήθηκε στις 172,1 μονάδες από 161,7 μονάδες τον Σεπτέμβριο, με την άνοδο να προέρχεται αποκλειστικά από τα δημόσια έργα.

Στον συγκεκριμένο τομέα, ο δείκτης ενισχύθηκε στις 127 μονάδες από 93,3 μονάδες. Αντίθετα, στις ιδιωτικές κατασκευές υποχώρησε στις 182,7 μονάδες από 196,6 μονάδες.

Παρά τις υψηλές προσδοκίες, η έλλειψη εργατικού δυναμικού εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο για την ανάπτυξη του κλάδου. Το 52% των κατασκευαστικών επιχειρήσεων αναφέρει την ανεπάρκεια προσωπικού ως το σημαντικότερο πρόβλημα στη λειτουργία του, ενώ στις ιδιωτικές κατασκευές το ποσοστό φθάνει το 67%.